Υπάρχει κάτι σχεδόν σουρεαλιστικό στο να βλέπει κανείς, γραμμένο στα ελληνικά, το "MANSE" - το κορεατικό "Ζήτω" - κάτω από τη φωτογραφία του Kim Jong Un.
Ακόμη περισσότερο όταν δίπλα εμφανίζονται σχόλια όπως "πάτα το κουμπί Κιμ", αστεία για πυρηνικούς πυραύλους και ειρωνικά εγκώμια του τύπου "σπάνιο παιδί και καλός χαρακτήρας".
Καλώς ήρθατε σε μια από τις πιο παράξενες γωνιές του ελληνικού διαδικτύου.
Τον ελληνικό Σύνδεσμο Φιλίας της Κορέας.
Μια διαδικτυακή κοινότητα που επιχειρεί να παρουσιάσει στους Έλληνες μια διαφορετική εικόνα της Βόρειας Κορέας: όχι ως μια από τις πιο απομονωμένες και αυταρχικές χώρες του πλανήτη, αλλά ως ένα κράτος που, κατά την αφήγησή της, έχει συκοφαντηθεί συστηματικά από τη δυτική προπαγάνδα.
Εκ πρώτης όψεως πρόκειται για μια διαδικτυακή παραδοξότητα.
Αν όμως κοιτάξει κανείς λίγο βαθύτερα, το φαινόμενο γίνεται πολύ πιο ενδιαφέρον.
Γιατί η πραγματική ερώτηση δεν είναι: "Γιατί υπάρχουν μερικές χιλιάδες Έλληνες που ακολουθούν μια σελίδα για τον Kim Jong Un;"
Η πραγματική ερώτηση είναι: "Γιατί στην Ελλάδα βρίσκουν τόσο εύκολα ακροατήριο αφηγήσεις σύμφωνα με τις οποίες σχεδόν οποιοσδήποτε βρίσκεται απέναντι στη Δύση αξίζει, αν όχι την υποστήριξη, τουλάχιστον το τεκμήριο της αθωότητας;"
Από την Πιονγιάνγκ στη Μακεδονία και τη Θράκη
Η ελληνική σελίδα της Korean Friendship Association δημιουργήθηκε τον Αύγουστο του 2018 και συγκέντρωσε χιλιάδες ακολούθους.
Δηλωμένος στόχος της είναι η "απομυθοποίηση" της εικόνας της Βόρειας Κορέας ως μιας απόκοσμης δυστοπίας κατοικημένης από ανθρώπους χωρίς προσωπική βούληση.
Δεν πρόκειται, τουλάχιστον σύμφωνα με τον αυτοπροσδιορισμό της, για μια εντελώς αυτόνομη ελληνική πρωτοβουλία.
Παρουσιάζεται ως ελληνικό τμήμα της Korean Friendship Association (KFA), ενός διεθνούς δικτύου που ιδρύθηκε το 2000 από τον Ισπανό Alejandro Cao de Benós.
Η ιστορία του ιδρυτή είναι από μόνη της εντυπωσιακή.
Οι αμερικανικές αρχές τον έχουν κατηγορήσει για συνωμοσία με στόχο την παραβίαση των κυρώσεων εις βάρος της Βόρειας Κορέας, σε υπόθεση που σχετίζεται με υπηρεσίες blockchain και κρυπτονομισμάτων.
Η ελληνική παρουσία δεν περιορίστηκε μάλιστα σε μία σελίδα. Εμφανίστηκε ακόμη και ξεχωριστό τμήμα Μακεδονίας και Θράκης.
Το περιεχόμενο μοιάζει να έχει μεταφερθεί σχεδόν αυτούσιο από την επικοινωνιακή αισθητική της Πιονγιάνγκ.
- Ο Kim Jong Un είναι ο "σεβαστός Στρατάρχης".
- Οι Ηνωμένες Πολιτείες εκπροσωπούν τον "ιμπεριαλισμό".
- Η "αυτοδυναμία" αποτελεί αρετή.
Οι βορειοκορεατικοί πύραυλοι παρουσιάζονται ως εργαλεία εθνικής κυριαρχίας.
Και τα γενέθλια του ηγέτη συνοδεύονται από ευχές για μακροζωία και υγεία.
Το αποτέλεσμα για έναν μέσο Έλληνα χρήστη είναι τόσο ξένο ώστε συχνά γίνεται κωμικό.
Αλλά ακριβώς εκεί αρχίζει το πρόβλημα.
Πού τελειώνει το meme και πού αρχίζει η πίστη;
Κάτω από τις αναρτήσεις δημιουργείται ένα παράξενο ψηφιακό οικοσύστημα. Υπάρχουν πραγματικοί υποστηρικτές της Βόρειας Κορέας. Υπάρχουν ιδεολογικά συγγενείς χρήστες. Υπάρχουν άνθρωποι που ακολουθούν τη σελίδα από περιέργεια. Και υπάρχουν εκατοντάδες άλλοι που βρίσκονται εκεί απλώς για το τρολάρισμα.
Όταν κάποιος γράφει κάτω από έναν διηπειρωτικό βαλλιστικό πύραυλο "πάτα το κουμπί Κιμ", τι ακριβώς κάνει;
- Αστειεύεται;
- Υποστηρίζει;
- Προκαλεί;
- Ή κάνει λίγο απ’ όλα;
Αυτό είναι ένα χαρακτηριστικό της πολιτικής κουλτούρας του σύγχρονου internet: η ειρωνεία λειτουργεί συχνά ως προστατευτικό περίβλημα πραγματικών πολιτικών πεποιθήσεων.
Μπορείς να πεις σχεδόν οτιδήποτε και, αν δεχθείς κριτική, να απαντήσεις ότι "έκανες πλάκα". Αλλά όταν η ίδια "πλάκα" επαναλαμβάνεται αρκετές χιλιάδες φορές, αρχίζει να δημιουργεί πολιτισμική κανονικότητα.
«Η Βόρεια Κορέα είναι απλώς παρεξηγημένη»
Πίσω από τα memes υπάρχει όμως και ένα απολύτως σοβαρό επιχείρημα. Η Δύση λέει ψέματα. Τα δυτικά μέσα ενημέρωσης κατασκευάζουν ιστορίες. Η Βόρεια Κορέα παρουσιάζεται σκοπίμως ως τέρας επειδή αντιστέκεται στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Άρα μεγάλο μέρος όσων γνωρίζουμε γι’ αυτήν πρέπει να αντιμετωπίζεται με καχυποψία.
Η κριτική απέναντι στα μέσα ενημέρωσης είναι βεβαίως θεμιτή.
Και πράγματι έχουν υπάρξει υπερβολικές, ανεπιβεβαίωτες ή απλώς λανθασμένες ιστορίες για τη Βόρεια Κορέα.
Από αυτό όμως δεν προκύπτει ότι η αντίστροφη αφήγηση είναι αληθινή.
Η ύπαρξη πολιτικών στρατοπέδων κράτησης, βασανιστηρίων, καταναγκαστικής εργασίας και δημόσιων εκτελέσεων δεν στηρίζεται απλώς σε δημοσιεύματα δυτικών εφημερίδων.
Έχει καταγραφεί επί δεκαετίες από διεθνείς οργανισμούς, μαρτυρίες ανθρώπων που εγκατέλειψαν τη χώρα και δορυφορική παρατήρηση.
Η Επιτροπή Έρευνας του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα στη Βόρεια Κορέα είχε καταλήξει ήδη από το 2014 ότι έχουν διαπραχθεί συστηματικές παραβιάσεις τέτοιας έκτασης ώστε ορισμένες συνιστούν εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.
Κι όμως, για ορισμένους το βασικό αντεπιχείρημα παραμένει:
"Αυτά μας τα λέει η Δύση".
Και εδώ η συζήτηση παύει να αφορά αποκλειστικά την Κορέα. Αρχίζει να αφορά την Ελλάδα.
Διαβάστε ακόμα: ΗΠΑ: Η δημόσια εκπαίδευση πεδίο ιδεολογικού προσηλυτισμού
Ο ελληνικός αντιδυτικισμός ως πολιτική σταθερά
Η καχυποψία απέναντι στη Δύση δεν αποτελεί καινούργιο φαινόμενο στην ελληνική κοινωνία. Έχει ιστορικές ρίζες και πολλές διαφορετικές πηγές.
Υπάρχει όμως ένα σημείο στο οποίο η κριτική μετατρέπεται σε κάτι διαφορετικό.
Στην αντίληψη ότι εφόσον η Ουάσιγκτον βρίσκεται στη μία πλευρά, η ηθικά σωστή θέση πρέπει σχεδόν εξ ορισμού να βρίσκεται στην άλλη.
Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί μια ιδιόμορφη πολιτική γεωγραφία στην οποία καθεστώτα με ελάχιστα κοινά χαρακτηριστικά αντιμετωπίζονται με συμπάθεια επειδή μοιράζονται έναν κοινό αντίπαλο.
Η ιδεολογία γίνεται δευτερεύουσα. Ο εχθρός του εχθρού μου γίνεται, αν όχι φίλος, τουλάχιστον κάποιος που πρέπει να "καταλάβουμε".
Και κάπου εδώ συναντάμε τον ελληνικό αντισημιτισμό
Εδώ χρειάζεται μεγάλη ακρίβεια.
Η κριτική στην κυβέρνηση του Ισραήλ δεν είναι αντισημιτισμός.
Η κριτική στην ισραηλινή πολιτική, στον πόλεμο στη Γάζα, στους εποικισμούς ή στις αποφάσεις οποιασδήποτε ισραηλινής κυβέρνησης αποτελεί απολύτως θεμιτή πολιτική θέση.
Ο αντισημιτισμός αρχίζει όταν η πολιτική κριτική μετατρέπεται σε συλλογική ενοχοποίηση των Εβραίων, όταν επιστρατεύονται θεωρίες περί εβραϊκού ελέγχου των τραπεζών, των μέσων ενημέρωσης ή των κυβερνήσεων, όταν αναπαράγονται στερεότυπα περί "κρυφής εξουσίας" και όταν οι Εβραίοι αντιμετωπίζονται ως ενιαίο πολιτικό υποκείμενο υπεύθυνο για τις πράξεις του ισραηλινού κράτους.
Η Ελλάδα κουβαλάει ένα πραγματικό ιστορικό πρόβλημα σε αυτό το πεδίο.
Η εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης - μία από τις σημαντικότερες της Ευρώπης - σχεδόν εξοντώθηκε στο Ολοκαύτωμα.
Περισσότερο από το 80% των Ελλήνων Εβραίων δολοφονήθηκε κατά τη διάρκεια της Κατοχής.
Και παρότι η σύγχρονη Ελλάδα έχει κάνει σημαντικά βήματα στην αναγνώριση και τη διδασκαλία αυτής της ιστορίας, αντισημιτικά στερεότυπα δεν εξαφανίστηκαν.
Από τον «διεθνή Σιωνισμό» στις θεωρίες συνωμοσίας
Ο ελληνικός αντισημιτισμός παρουσιάζει μια ιδιαιτερότητα. Δεν ανήκει αποκλειστικά σε μία πολιτική οικογένεια.
Υπήρξε ιστορικά στην άκρα Δεξιά, όπου συνδέθηκε με κλασικές φυλετικές και εθνικιστικές θεωρίες συνωμοσίας.
Εμφανίστηκε όμως και σε τμήματα της αντιιμπεριαλιστικής Αριστεράς, συνήθως μέσα από διαφορετικό λεξιλόγιο.
Εκεί ο "Εβραίος" μπορεί να αντικατασταθεί ρητορικά από τον "Σιωνιστή", αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις τα παλαιότερα στερεότυπα περί οικονομικής εξουσίας, μυστικών δικτύων και παγκόσμιου ελέγχου παραμένουν αναγνωρίσιμα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο αντισιωνισμός είναι αυτομάτως αντισημιτισμός. Σημαίνει ότι υπάρχει ένα σημείο στο οποίο τα όρια μπορούν να καταρρεύσουν.
Και το ελληνικό διαδίκτυο προσφέρει άφθονα παραδείγματα αυτής της σύγχυσης.
Τι κοινό έχουν ο Κιμ και ο αντισημιτισμός;
Εκ πρώτης όψεως, τίποτα.
Και θα ήταν λάθος να επιχειρήσει κανείς μια άμεση εξίσωση.
Ο θαυμασμός για τη Βόρεια Κορέα και ο αντισημιτισμός είναι διαφορετικά φαινόμενα, με διαφορετικές ιστορικές καταβολές και διαφορετικές συνέπειες.
Υπάρχει όμως ένα σημείο στο οποίο μπορούν να συναντηθούν: στη συνωμοσιολογική ανάγνωση της διεθνούς πολιτικής.
Στον κόσμο αυτό, οι διεθνείς σχέσεις δεν εξηγούνται από ανταγωνιστικά συμφέροντα, θεσμούς, οικονομία και γεωπολιτική.
Εξηγούνται από έναν κρυφό μηχανισμό εξουσίας.
- Οι Ηνωμένες Πολιτείες.
- Το ΝΑΤΟ.
- Οι τράπεζες.
- Οι πολυεθνικές.
- Οι «Σιωνιστές».
- Τα δυτικά μέσα ενημέρωσης.
Όλα μπορούν να μετατραπούν σε τμήματα ενός ενιαίου αόρατου συστήματος.
Και απέναντί του, οποιοσδήποτε συγκρούεται με τη Δύση αποκτά αυτομάτως μια παράξενη ηθική υπεραξία.
Η μεγάλη κορεατική ειρωνεία
Υπάρχει όμως κάτι ακόμη πιο παράδοξο.
Αν υπάρχει μία Κορέα με την οποία η Ελλάδα έχει πραγματικούς ιστορικούς δεσμούς, αυτή δεν είναι η Βόρεια αλλά η Νότια Κορέα.
Στον Πόλεμο της Κορέας, η Ελλάδα δεν ήταν ουδέτερη.
Πολέμησε.
Το Εκστρατευτικό Σώμα Ελλάδος συμμετείχε στις επιχειρήσεις υπό τη σημαία του ΟΗΕ στο πλευρό της Νότιας Κορέας.
Περισσότεροι από 10.000 Έλληνες στρατιωτικοί υπηρέτησαν διαδοχικά στην Κορέα κατά τη διάρκεια της ελληνικής παρουσίας.
Εκατοντάδες τραυματίστηκαν και 186 Έλληνες έχασαν τη ζωή τους.
Η Ελλάδα έστειλε επίσης αεροπορικό απόσπασμα με μεταγωγικά C-47 Dakota, το οποίο πραγματοποίησε χιλιάδες αποστολές μεταφοράς προσωπικού, εφοδίων και τραυματιών.
Δεν πρόκειται για μια συμβολική ιστορική σχέση. Έλληνες στρατιώτες πολέμησαν και πέθαναν για την επιβίωση της Δημοκρατίας της Κορέας.
Μια φιλία γραμμένη με αίμα
Στη Νότια Κορέα αυτή η ιστορία δεν έχει ξεχαστεί.
Υπάρχουν μνημεία για τους Έλληνες πεσόντες και η ελληνική συμμετοχή στον πόλεμο αποτελεί τμήμα της επίσημης μνήμης της χώρας.
Η σχέση Αθήνας – Σεούλ στηρίζεται επομένως σε κάτι πολύ βαθύτερο από τη σημερινή διπλωματική συνεργασία.
Και εδώ βρίσκεται η ιστορική ειρωνεία.
Ενώ ένα μικρό κομμάτι του ελληνικού διαδικτύου γιορτάζει τα γενέθλια του ηγέτη της Βόρειας Κορέας, η πραγματική ελληνοκορεατική φιλία οικοδομήθηκε στην άλλη πλευρά της 38ης παραλλήλου.
Με τη χώρα που η Βόρεια Κορέα επιχείρησε να κατακτήσει το 1950.
Ελλάδα και Νότια Κορέα: από τον πόλεμο στη στρατηγική συνεργασία
Σήμερα οι δύο χώρες έχουν μεταφέρει αυτή την ιστορική σχέση σε ένα πολύ διαφορετικό περιβάλλον.
Η Νότια Κορέα αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες βιομηχανικές και τεχνολογικές οικονομίες του κόσμου.
Για την Ελλάδα υπάρχει ένα ιδιαίτερα σημαντικό κοινό πεδίο: η ναυτιλία.
Οι Έλληνες εφοπλιστές αποτελούν επί δεκαετίες σημαντικούς πελάτες των νοτιοκορεατικών ναυπηγείων, δημιουργώντας μια οικονομική γέφυρα μεταξύ δύο χωρών που βρίσκονται στις αντίθετες άκρες της Ευρασίας.
Η συνεργασία επεκτείνεται στην τεχνολογία, στην ενέργεια, στις επενδύσεις και δυνητικά στην αμυντική βιομηχανία.
Αυτή είναι η πραγματική ελληνοκορεατική σχέση.
Και κάνει ακόμη πιο παράξενο το γεγονός ότι στο ελληνικό internet η λέξη "Κορέα" μπορεί να αποκτά για ορισμένους περισσότερο εξωτικό ενδιαφέρον όταν συνοδεύεται από πυρηνικούς πυραύλους και πορτρέτα του Kim Jong Un.
Το αυταρχικό καθεστώς ως pop culture
Υπάρχει βέβαια και μια λιγότερο πολιτική εξήγηση.
Η Βόρεια Κορέα είναι παράξενη. Κλειστή.Απρόσιτη. Θεατρική.
Η αισθητική της μοιάζει να έχει παγώσει σε μια άλλη εποχή.
Οι γιγαντιαίες στρατιωτικές παρελάσεις, τα απόλυτα συγχρονισμένα πλήθη, οι πύραυλοι, τα τεράστια πορτρέτα των ηγετών και η γλώσσα των κρατικών ανακοινώσεων μοιάζουν σχεδόν σχεδιασμένα για την εποχή των memes.
Έτσι ο Kim Jong Un μπορεί ταυτόχρονα να είναι δικτάτορας και διαδικτυακός χαρακτήρας.
Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν η αισθητική απόσταση αρχίζει να αποκρύπτει την πραγματικότητα.
- Ένα πυρηνικό όπλο γίνεται meme.
- Ένας δικτάτορας γίνεται «μεγάλος μάγκας».
- Και ένα από τα πιο καταπιεστικά πολιτικά συστήματα του κόσμου μετατρέπεται σε διασκεδαστικό internet content.
Ο καθρέφτης δεν δείχνει την Πιονγιάνγκ
Ίσως τελικά ο ελληνικός Σύνδεσμος Φιλίας της Κορέας να μας λέει λιγότερα για τη Βόρεια Κορέα και περισσότερα για εμάς.
- Για τον τρόπο με τον οποίο καταναλώνουμε πολιτική.
- Για την ευκολία με την οποία η ειρωνεία μετατρέπεται σε ιδεολογία.
- Για την έλξη των θεωριών συνωμοσίας.
- Για την επίμονη παρουσία του αντιδυτικισμού.
- Και για την τάση μας να κρίνουμε μερικές φορές ένα καθεστώς όχι από το τι κάνει στους πολίτες του, αλλά από το ποιον έχει απέναντί του.
Η ίδια νοοτροπία μπορεί να εμφανιστεί με διαφορετικές μορφές.
- Μπορεί να γίνει εξιδανίκευση της Πιονγιάνγκ.
- Μπορεί να γίνει δικαιολόγηση ενός άλλου αυταρχικού καθεστώτος.
Και όταν συναντήσει παλαιότερες προκαταλήψεις και θεωρίες συνωμοσίας, μπορεί να προσφέρει εύφορο έδαφος ακόμη και στον αντισημιτισμό.
Όχι επειδή όλα αυτά είναι το ίδιο.
Αλλά επειδή μοιράζονται μερικές φορές την ίδια διανοητική συντόμευση: αντί να εξετάσουμε τι πραγματικά συνέβη, αποφασίζουμε πρώτα ποιος είναι ο "καλός" και ποιος ο "κακός" - και στη συνέχεια προσαρμόζουμε τα γεγονότα στην απάντηση.
Add comment
Comments