Η έννοια της "ολιγαρχίας" έχει μεγάλη πολιτική δύναμη.
Παραπέμπει σε ένα σύστημα όπου μια μικρή ομάδα υπερπλούσιων επιβάλλει τη βούλησή της στο σύνολο της κοινωνίας, ακυρώνοντας στην πράξη τη δημοκρατική διαδικασία.
Δεν είναι τυχαίο ότι το σύνθημα "Fight the Oligarchy" έχει βρεθεί στο επίκεντρο της στρατηγικής σημαντικού τμήματος της αμερικανικής Αριστεράς.
Η αποτελεσματικότητα όμως ενός πολιτικού συνθήματος δεν σημαίνει απαραίτητα ότι περιγράφει σωστά την πραγματικότητα.
Οι δισεκατομμυριούχοι έχουν δύναμη. Έχουν όμως ενιαία εξουσία;
Κανείς δεν αμφισβητεί ότι η οικονομική ισχύς προσφέρει σημαντική πολιτική επιρροή.
Οι μεγαλύτεροι επιχειρηματίες χρηματοδοτούν προεκλογικές εκστρατείες, διαθέτουν μέσα ενημέρωσης, επηρεάζουν τη δημόσια συζήτηση και έχουν πρόσβαση στα κέντρα λήψης αποφάσεων.
Το κρίσιμο ερώτημα όμως είναι διαφορετικό:
Λειτουργούν ως μια ενιαία πολιτική τάξη με κοινά συμφέροντα;
Οι μεγαλύτεροι Αμερικανοί επιχειρηματίες διαφωνούν μεταξύ τους σχεδόν σε κάθε σημαντικό θέμα: φορολογία, μετανάστευση, τεχνολογία, εμπόριο, περιβάλλον, εξωτερική πολιτική και εργασιακές σχέσεις.
Δεν συγκροτούν ένα συμπαγές "διευθυντήριο" που κινεί τα νήματα της χώρας.
Η πολιτική δεν εξηγείται μόνο από το χρήμα
Η αμερικανική πολιτική παράγει συχνά αποτελέσματα που δύσκολα εξηγούνται αν θεωρήσουμε ότι κυβερνά αποκλειστικά μια οικονομική ελίτ.
Αν οι πλουσιότεροι Αμερικανοί είχαν πραγματικά απόλυτο έλεγχο του πολιτικού συστήματος, θα περίμενε κανείς μεγαλύτερη σταθερότητα στις δημόσιες πολιτικές και ευρύτερη συναίνεση γύρω από ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα τα οικονομικά τους συμφέροντα.
Στην πράξη συμβαίνει το αντίθετο.
Οι κυβερνήσεις αλλάζουν πορεία, οι επιχειρήσεις συγκρούονται με τις κυβερνήσεις και πολλές φορές οι ίδιοι οι επιχειρηματικοί κλάδοι βρίσκονται σε ανοιχτή αντιπαράθεση μεταξύ τους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το χρήμα δεν επηρεάζει την πολιτική· σημαίνει όμως ότι δεν την καθορίζει από μόνο του.
Διαβάστε ακόμα: Οι «υπερπλούσιοι» δεν καταναλώνουν: Επενδύουν
Από την «ολιγαρχία» στην ανισότητα
Η δημόσια συζήτηση συγχέει δύο διαφορετικά προβλήματα.
Το πρώτο είναι η οικονομική ανισότητα.
Το δεύτερο είναι η ολιγαρχία, δηλαδή η κατάσταση όπου μια μικρή ομάδα ανθρώπων ασκεί ουσιαστικό και σχεδόν ανεξέλεγκτο πολιτικό έλεγχο.
Οι δύο έννοιες δεν ταυτίζονται.
Μια χώρα μπορεί να παρουσιάζει μεγάλες ανισότητες πλούτου χωρίς να λειτουργεί ως κλασική ολιγαρχία. Αντίστοιχα, μπορεί να υπάρχουν σοβαρές στρεβλώσεις στην πολιτική επιρροή χωρίς να σημαίνει ότι όλες οι αποφάσεις υπαγορεύονται από τους ίδιους ανθρώπους.
Η υπερβολή μπορεί να αποδυναμώσει την κριτική
Η συνεχής χρήση του όρου "ολιγαρχία" ενδέχεται να αποδυναμώνει την ίδια την πολιτική κριτική.
Αν κάθε ανεπιθύμητη πολιτική απόφαση αποδίδεται σε μια αόριστη "ολιγαρχία", τότε γίνεται δυσκολότερο να εντοπιστούν οι πραγματικές αιτίες των προβλημάτων:
- αδύναμος ανταγωνισμός σε ορισμένες αγορές,
- υπερβολική γραφειοκρατία,
- αποτυχίες της δημόσιας διοίκησης,
- λανθασμένες πολιτικές επιλογές,
- θεσμικά κενά.
Η γενική καταγγελία κινδυνεύει να υποκαταστήσει τη συγκεκριμένη ανάλυση.
Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει πρόβλημα;
Όχι.
Η συγκέντρωση μεγάλου πλούτου δημιουργεί πραγματικά ζητήματα δημοκρατικής ισορροπίας.
Η χρηματοδότηση των κομμάτων, η επιρροή των ομάδων πίεσης, η αυξανόμενη συγκέντρωση σε ορισμένους κλάδους της οικονομίας και η ισχύς των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών αποτελούν υπαρκτές προκλήσεις για κάθε φιλελεύθερη δημοκρατία.
Το ερώτημα είναι αν όλες αυτές οι εξελίξεις αρκούν ώστε να χαρακτηρίσουν τις Ηνωμένες Πολιτείες "ολιγαρχία".
Προφανώς όχι.
Ένα δίδαγμα πέρα από την Αμερική
Η συζήτηση αφορά τελικά πολύ περισσότερα από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Σχεδόν σε όλες τις δυτικές δημοκρατίες παρατηρείται αυξανόμενη ανησυχία για τη συγκέντρωση οικονομικής ισχύος, την επιρροή των μεγάλων επιχειρήσεων και τη σχέση χρήματος και πολιτικής.
Η πρόκληση για τις δημοκρατίες δεν είναι μόνο να περιορίσουν τις υπερβολικές συγκεντρώσεις ισχύος, αλλά και να διατηρήσουν μια δημόσια συζήτηση που βασίζεται σε ακριβείς διαγνώσεις και όχι αποκλειστικά σε εύηχα πολιτικά συνθήματα.
Εν κατακλείδι
Η αμερικανική δημοκρατία λειτουργεί ιδανικά ούτε ότι η οικονομική ανισότητα είναι ασήμαντη.
Η λέξη όμως "ολιγαρχία" χρησιμοποιείται συχνά περισσότερο ως εργαλείο πολιτικής κινητοποίησης παρά ως ακριβής περιγραφή της πραγματικότητας.
Και αυτό έχει σημασία. Διότι όσο πιο σύνθετα είναι τα προβλήματα μιας δημοκρατίας, τόσο μεγαλύτερη είναι η ανάγκη να τα περιγράφουμε με ακρίβεια.
Η υπερβολή μπορεί να κερδίσει ένα σύνθημα· σπάνια όμως αρκεί για να οδηγήσει σε αποτελεσματικές λύσεις.
Add comment
Comments