Η πολύνεκρη επίθεση με όχημα στην παρέλαση Berlin Pride, που συγκλόνισε τη Γερμανία, επαναφέρει στο προσκήνιο ένα ερώτημα που πολλοί πίστευαν ότι είχε πλέον απαντηθεί: έχει πραγματικά εξαλειφθεί η απειλή του ISIS στην Ευρώπη ή απλώς έχει αλλάξει μορφή;
Ο δράστης, ο οποίος σκοτώθηκε από την αστυνομία μία ημέρα μετά την επίθεση, ήταν ήδη γνωστός στις αρχές λόγω προηγούμενης απόπειράς του να ενταχθεί στο Ισλαμικό Κράτος (ISIS) στη Συρία και το Ιράκ.
Το περιστατικό θεωρείται από αρκετούς ειδικούς ένδειξη ότι, παρά την κατάρρευση του “χαλιφάτου”, η ιδεολογία του ISIS εξακολουθεί να επηρεάζει ένα μικρό αλλά επικίνδυνο τμήμα νεαρών μουσουλμάνων που έχουν γεννηθεί και μεγαλώσει στην Ευρώπη.
Από το Bataclan στο Βερολίνο
Την προηγούμενη δεκαετία, το ISIS είχε αναλάβει την ευθύνη για μερικές από τις πιο αιματηρές τρομοκρατικές επιθέσεις στην Ευρώπη.
Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν:
- η σφαγή στο θέατρο Bataclan στο Παρίσι το 2015,
- η βομβιστική επίθεση στη συναυλία της Ariana Grande στο Μάντσεστερ το 2017,
- καθώς και η επίθεση στο νυχτερινό κέντρο Pulse στο Ορλάντο το 2016, που στόχευε την κοινότητα ΛΟΑΤΚΙ+.
Το καλοκαίρι του 2024 αποτράπηκε επίσης σχέδιο επίθεσης σε συναυλία της Taylor Swift στη Βιέννη, το οποίο είχε εμπνευστεί από το ISIS.
Παρότι το Ισλαμικό Κράτος έχασε τα εδάφη του ήδη από το 2018, οι αναλυτές επισημαίνουν ότι η ιδεολογία του εξακολουθεί να λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για μεμονωμένους εξτρεμιστές.
Το «ISISism» επιβιώνει χωρίς το χαλιφάτο
Σύμφωνα με ειδικούς στην τρομοκρατία, η φυσική ήττα του ISIS δεν σήμανε και το τέλος της επιρροής του.
Αντίθετα, η ιδεολογία του - αυτό που αρκετοί περιγράφουν ως “ISISism” - εξακολουθεί να διαδίδεται μέσω των κοινωνικών δικτύων και του διαδικτύου.
Η βασική της επιδίωξη παραμένει η ίδια: η αναβίωση ενός αυστηρού ισλαμικού χαλιφάτου, αξιοποιώντας όμως σύγχρονα δυτικά μέσα επικοινωνίας και στρατολόγησης.
Η νέα γενιά τζιχαντιστών
Η επίθεση στο Βερολίνο φαίνεται να επιβεβαιώνει μια τάση που είχε επισημάνει ήδη από το 2017 ο Γάλλος πολιτικός επιστήμονας Ολιβιέ Ρουά.
Σύμφωνα με την ανάλυσή του, οι περισσότεροι Ευρωπαίοι που εντάσσονται στο ISIS προέρχονται κυρίως από δύο ομάδες:
- μουσουλμάνους δεύτερης γενιάς που έχουν γεννηθεί στην Ευρώπη,
- και Ευρωπαίους που ασπάστηκαν αργότερα το Ισλάμ.
Ο φερόμενος ως δράστης της επίθεσης στο Βερολίνο γεννήθηκε στη Γερμανία από Λιβανέζους γονείς, ενώ ανάλογο προφίλ είχαν και οι νεαροί που σχεδίαζαν την επίθεση στη συναυλία της Taylor Swift στη Βιέννη.
Ριζοσπαστικοποίηση μέσα από την κρίση ταυτότητας
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι περισσότεροι από αυτούς τους νέους δεν μεγαλώνουν σε αυστηρά θρησκευόμενες οικογένειες. Αντίθετα, συχνά ακολουθούν έναν κοσμικό τρόπο ζωής, ενώ ορισμένοι εμπλέκονται σε μικροεγκληματικότητα ή αντιμετωπίζουν κοινωνικά και οικονομικά αδιέξοδα.
Σε κάποια φάση της ζωής τους - πολλές φορές κατά τη διάρκεια κράτησης σε φυλακές - στρέφονται σε μια ιδιαίτερα ακραία εκδοχή του Ισλάμ, πολύ πιο αυστηρή από εκείνη των ίδιων των οικογενειών τους.
Οι αναλυτές διευκρινίζουν πάντως ότι πρόκειται για ένα εξαιρετικά μικρό ποσοστό των μουσουλμανικών κοινοτήτων της Ευρώπης.
Η δεύτερη γενιά βρίσκεται στο επίκεντρο
Ένα από τα βασικά συμπεράσματα των ερευνών είναι ότι το φαινόμενο αφορά κυρίως παιδιά μεταναστών δεύτερης γενιάς. Οι γονείς τους εγκατέλειψαν τις πατρίδες τους αναζητώντας καλύτερες συνθήκες ζωής στην Ευρώπη και, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν έδειξαν ποτέ ενδιαφέρον για εξτρεμιστικές οργανώσεις.
Αντίθετα, ορισμένοι από τους απογόνους τους βιώνουν έντονη κρίση ταυτότητας και επιχειρούν να διαφοροποιηθούν από τους γονείς τους μέσω μιας ακραίας θρησκευτικής προσέγγισης.
Η στρατολόγηση τρίτης γενιάς εμφανίζεται πλέον πολύ πιο περιορισμένη, καθώς οι περισσότεροι έχουν ενσωματωθεί στις ευρωπαϊκές κοινωνίες ή έχουν βρει τρόπους να συνδυάσουν τις διαφορετικές πολιτισμικές τους ταυτότητες.
Πολιτική αντιπαράθεση στη Γερμανία
Η επίθεση έχει ήδη προκαλέσει έντονη πολιτική αντιπαράθεση.
Ο Γερμανός υπουργός Αλεξάντερ Ντόμπριντ χαρακτήρισε το περιστατικό “ισλαμική τρομοκρατία”, διατύπωση που προκάλεσε αντιδράσεις.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι υπάρχει ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στον όρο “ισλαμιστικός”, που αναφέρεται στις εξτρεμιστικές πολιτικές ιδεολογίες όπως αυτή του ISIS, και στον όρο “ισλαμικός”, ο οποίος αφορά συνολικά τη μουσουλμανική θρησκεία.
Η χρήση των όρων δεν θεωρείται απλώς γλωσσική λεπτομέρεια, καθώς μπορεί να επηρεάσει τον δημόσιο διάλογο και να τροφοδοτήσει γενικεύσεις απέναντι στους μουσουλμάνους.
Η καταπολέμηση της τρομοκρατίας δεν περνά μόνο από την ασφάλεια
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι επιθέσεις αυτού του τύπου δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αποκλειστικά με αυστηρότερα μέτρα ασφαλείας ή περιορισμούς στη μετανάστευση.
Υποστηρίζουν ότι η αντιμετώπιση της κοινωνικής περιθωριοποίησης, της ανεργίας, της απουσίας προοπτικών και της κρίσης ταυτότητας αποτελεί βασική προϋπόθεση για να περιοριστεί η επιρροή εξτρεμιστικών οργανώσεων.
Όπως σημειώνουν, η απελπισία και η αίσθηση αποκλεισμού εξακολουθούν να αποτελούν το πιο γόνιμο έδαφος για τη διάδοση της βίαιης ριζοσπαστικοποίησης, είτε αυτή προέρχεται από ισλαμιστικές οργανώσεις είτε από άλλες μορφές πολιτικού εξτρεμισμού.
Add comment
Comments