Η απόφαση του αμερικανικού Υπουργείου Παιδείας να καταργήσει τους κανονισμούς περί “διαφορετικού αντίκτυπου” (disparate impact) προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Για τους επικριτές της, πρόκειται για υποχώρηση δεκαετιών στην προστασία των πολιτικών δικαιωμάτων.
Για τους υποστηρικτές της, αντίθετα, αποτελεί επιστροφή σε μια θεμελιώδη αρχή του αμερικανικού δικαίου: ότι ο νόμος τιμωρεί τις διακρίσεις εις βάρος ανθρώπων και όχι τις στατιστικές αποκλίσεις μεταξύ ομάδων.
Η αλλαγή αυτή δεν αποδυναμώνει τα πολιτικά δικαιώματα, αλλά επαναφέρει την έμφαση στην ατομική δικαιοσύνη αντί στη διαχείριση αριθμητικών αποτελεσμάτων.
Τι είναι ο «διαφορετικός αντίκτυπος»
Για δεκαετίες, οι ομοσπονδιακές αρχές μπορούσαν να εξετάζουν αν μια πολιτική σχολείου ή πανεπιστημίου είχε δυσανάλογες επιπτώσεις σε μια φυλετική ή εθνοτική ομάδα, ακόμη και αν δεν υπήρχαν αποδείξεις ότι υπήρχε πρόθεση διάκρισης.
Με άλλα λόγια, εάν δύο ομάδες παρουσίαζαν σημαντικά διαφορετικά αποτελέσματα - για παράδειγμα στις αποβολές μαθητών ή στην πρόσβαση σε προγράμματα - αυτό μπορούσε να αποτελέσει βάση για έρευνα περί διακρίσεων.
Η νέα πολιτική του Υπουργείου Παιδείας αλλάζει αυτή τη λογική.
Στο εξής, η ύπαρξη στατιστικών διαφορών από μόνη της δεν θα αρκεί. Θα απαιτείται ένδειξη ότι υπήρξε σκόπιμη ή εσκεμμένη διάκριση εις βάρος συγκεκριμένων προσώπων.
Η κριτική στους «δείκτες»
Οι υποστηρικτές της απόφασης θεωρούν ότι η προηγούμενη πρακτική οδηγούσε εκπαιδευτικά ιδρύματα να λαμβάνουν αποφάσεις με βασικό κριτήριο τους στατιστικούς δείκτες και όχι τις πραγματικές συνθήκες.
Όταν οι διοικήσεις γνωρίζουν ότι θα αξιολογηθούν κυρίως από τις διαφορές στα ποσοστά μεταξύ ομάδων, δημιουργείται ισχυρό κίνητρο να προσαρμόζουν τις αποφάσεις τους ώστε να εξισορροπούν τους αριθμούς, ακόμη και όταν δεν υπάρχει πραγματική διάκριση.
Κατά την ίδια άποψη, ο νόμος περί πολιτικών δικαιωμάτων θεσπίστηκε για να προστατεύει κάθε πολίτη από άνιση μεταχείριση και όχι για να εγγυάται ότι όλες οι κοινωνικές ομάδες θα εμφανίζουν τα ίδια στατιστικά αποτελέσματα.
Οι αντίθετες φωνές
Η αλλαγή, ωστόσο, έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από οργανώσεις πολιτικών δικαιωμάτων και εκπαιδευτικούς φορείς.
Οι επικριτές επισημαίνουν ότι πολλές μορφές διακρίσεων δεν εκδηλώνονται με άμεσο ή εμφανή τρόπο. Αντίθετα, αποτυπώνονται μέσα από συστηματικά πρότυπα που γίνονται ορατά μόνο όταν εξετάζονται τα συνολικά δεδομένα.
Κατά την άποψή τους, η κατάργηση του κριτηρίου του “διαφορετικού αντίκτυπου” δυσκολεύει την αποκάλυψη περιπτώσεων συστημικών διακρίσεων, ιδιαίτερα σε ζητήματα σχολικής πειθαρχίας, πρόσβασης σε εκπαιδευτικά προγράμματα και άνισης μεταχείρισης μειονοτήτων.
Διαβάστε ακόμα: Το τέλος της DEI μόδας και η επιστροφή στην αξιοκρατία
Μια ευρύτερη αλλαγή φιλοσοφίας
Η απόφαση δεν αποτελεί μεμονωμένο μέτρο.
Εντάσσεται στη γενικότερη πολιτική της κυβέρνησης Τραμπ, η οποία επιχειρεί να περιορίσει τη χρήση στατιστικών κριτηρίων στην εφαρμογή της νομοθεσίας περί πολιτικών δικαιωμάτων και να επαναφέρει την έννοια της ατομικής ευθύνης και της πρόθεσης ως βασικό στοιχείο για τη διαπίστωση διάκρισης.
Οι υποστηρικτές της αλλαγής θεωρούν ότι αυτό ενισχύει την αρχή της ίσης μεταχείρισης όλων των πολιτών ανεξαρτήτως φυλής.
Οι αντίπαλοί της υποστηρίζουν ότι έτσι περιορίζεται η δυνατότητα αντιμετώπισης πιο σύνθετων μορφών ανισότητας που δεν αποδεικνύονται εύκολα μέσω άμεσων στοιχείων.
Η συζήτηση μόλις ξεκίνησε
Η αντιπαράθεση γύρω από τον “διαφορετικό αντίκτυπο” δεν αφορά μόνο την εκπαίδευση.
Αγγίζει ένα ευρύτερο φιλοσοφικό ερώτημα που απασχολεί όλο και περισσότερο τις δυτικές δημοκρατίες: Πρέπει οι νόμοι να κρίνουν τις προθέσεις ή τα αποτελέσματα;
Για ορισμένους, η ισότητα σημαίνει ότι όλοι αντιμετωπίζονται με τους ίδιους κανόνες.
Για άλλους, πραγματική ισότητα υπάρχει μόνο όταν εξετάζονται και οι συνέπειες που έχουν οι κανόνες σε διαφορετικές κοινωνικές ομάδες.
Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα δεν αφορά μόνο τα αμερικανικά σχολεία. Αφορά συνολικά το πώς αντιλαμβάνονται οι σύγχρονες κοινωνίες την έννοια της δικαιοσύνης.
Add comment
Comments