Είναι πλέον πολύ αργά για να σωθεί η φιλελεύθερη δημοκρατία;

Οι τέσσερις προϋποθέσεις της ελευθερίας

Ο Acemoglu οικοδομεί τη θεωρία του πάνω σε τέσσερις βασικές παραδοχές.

Η πρώτη είναι ίσως η σημαντικότερη: μπορεί να κάνουμε λάθος.

Μια φιλελεύθερη κοινωνία πρέπει να στηρίζεται στην αποδοχή της ανθρώπινης πλάνης.

Κανένας άνθρωπος, καμία κυβέρνηση, καμία ιδεολογία και κανένα πολιτικό κόμμα δεν διαθέτει την απόλυτη αλήθεια.

Εάν αποδεχθούμε ότι μπορεί να σφάλλουμε, τότε έχουμε λόγο να ακούμε τον άλλον.

• Να συζητάμε.
• Να δοκιμάζουμε.
• Να διορθώνουμε.

Η δεύτερη παραδοχή είναι ότι η γνώση μας δημιουργείται μέσα στην κοινότητα.

Η τρίτη είναι ότι ο ανοιχτός διάλογος και ο πειραματισμός δημιουργούν μια σταδιακή τάση βελτίωσης της ανθρώπινης γνώσης.

Και η τέταρτη ότι η συλλογική γνώση είναι εκείνη που τελικά επιτρέπει στις ανθρώπινες κοινωνίες να λειτουργούν και να προοδεύουν.

Οι τέσσερις πυλώνες

Πάνω σε αυτές τις παραδοχές χτίζονται τέσσερις πυλώνες.

Ο πρώτος είναι ο πειραματισμός.

Οι κοινωνίες πρέπει να επιτρέπουν διαφορετικές ιδέες, επιχειρήσεις, πολιτικές και τρόπους ζωής να δοκιμάζονται.

Ο δεύτερος είναι ο συνδυασμός αυτοκυβέρνησης και προστασίας απέναντι στην κυριαρχία άλλων.

Ο τρίτος είναι η οικονομική ανάπτυξη.

Ο Acemoglu δεν θεωρεί ότι το ΑΕΠ αποτελεί το μοναδικό μέτρο μιας επιτυχημένης κοινωνίας.

Αλλά απορρίπτει και την αντίληψη ότι η ανάπτυξη είναι αδιάφορη.

Όταν οι κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις της ελέγχονται και τα οφέλη της διαχέονται ευρέως, η οικονομική ανάπτυξη αποτελεί τη βάση της κοινωνικής προόδου.

Ο τέταρτος πυλώνας είναι αυτό που αποκαλεί "ήπιο κοινοτισμό".

Δηλαδή μια ισορροπία ανάμεσα στα δικαιώματα του ατόμου και στις ανάγκες της κοινότητας στην οποία ανήκει.

Η μεγάλη πρόταση: «φιλελευθερισμός της εργατικής τάξης»

Και πάνω σε όλα αυτά ο Acemoglu τοποθετεί την κεντρική πολιτική πρόταση του βιβλίου: working-class liberalism – φιλελευθερισμός της εργατικής τάξης.

Ο όρος μπορεί αρχικά να μοιάζει αντιφατικός.

Στην πραγματικότητα περιγράφει την προσπάθειά του να ξαναενώσει δύο κόσμους που στη μεταπολεμική Δύση συνυπήρχαν πολύ περισσότερο απ’ ό,τι σήμερα.

Από τη μία: ελευθερία έκφρασης, ελευθερία οργάνωσης, δημοκρατία, επιχειρηματικότητα και οικονομική ανάπτυξη.

Από την άλλη: αναδιανομή, κοινωνική προστασία, ισχυρές δημόσιες υπηρεσίες, καλές θέσεις εργασίας και περιορισμός της υπερβολικής οικονομικής ισχύος.

Δεν θέλει να καταργήσει τον καπιταλισμό.

Θέλει να τον κάνει ξανά συμβατό με μια δημοκρατική κοινωνία στην οποία η πλειονότητα αισθάνεται ότι συμμετέχει στην πρόοδο αντί να την παρακολουθεί από την εξέδρα.

Η μεγάλη μεταπολεμική επιτυχία

Για αρκετές δεκαετίες, κάτι παρόμοιο πράγματι συνέβη.

Η μεταπολεμική φιλελεύθερη δημοκρατία υπήρξε μια από τις μεγαλύτερες πολιτικές και οικονομικές επιτυχίες της σύγχρονης ιστορίας.

• Η επιστήμη αναπτύχθηκε.
• Η ανθρώπινη γνώση αυξήθηκε με πρωτοφανή ταχύτητα.
• Η δημοκρατία εξαπλώθηκε.
• Τα συστήματα δημόσιας υγείας, εκπαίδευσης και κοινωνικής ασφάλισης επεκτάθηκαν.
• Γυναίκες και κοινωνικές μειονότητες απέκτησαν δικαιώματα που προηγούμενες γενιές θεωρούσαν αδιανόητα.
• Και εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι γνώρισαν πρωτοφανή αύξηση του βιοτικού τους επιπέδου.

Κάτω από αυτή την επιτυχία υπήρχε όμως ένα οικονομικό θεμέλιο.

Ο Acemoglu το αποκαλεί "industrial compact" – βιομηχανικό κοινωνικό συμβόλαιο.

Και εκεί αρχίζει το πρόβλημα.

Το κοινωνικό συμβόλαιο της βιομηχανικής εποχής

Η μαζική βιομηχανία δημιούργησε κάτι που σήμερα τείνουμε να ξεχνάμε. Δεν δημιούργησε μόνο προϊόντα. Δημιούργησε πολιτική δύναμη για τους εργαζομένους.

Εκατοντάδες ή χιλιάδες άνθρωποι εργάζονταν μαζί στο ίδιο εργοστάσιο. Οργανώνονταν. Δημιουργούσαν συνδικάτα. Διαπραγματεύονταν συλλογικά. Ψήφιζαν κόμματα που εκπροσωπούσαν τα οικονομικά τους συμφέροντα.

Και καθώς αυξανόταν η παραγωγικότητα, αυξάνονταν επί μεγάλο διάστημα και οι πραγματικοί μισθοί.

Η οικονομική ανάπτυξη μπορούσε επομένως να μεταφραστεί σε πολιτική σταθερότητα.

Ο εργάτης μπορεί να μην ήταν πλούσιος. Αλλά μπορούσε να πιστεύει ότι τα παιδιά του θα ζήσουν καλύτερα από εκείνον.

Αυτή η προσδοκία αποτέλεσε ένα από τα ισχυρότερα θεμέλια της μεταπολεμικής δημοκρατίας.

Και μετά ήρθε η αποβιομηχάνιση 

Το μοντέλο άρχισε σταδιακά να διαλύεται. Η παραγωγή μεταφέρθηκε. Εργοστάσια έκλεισαν. Η ισχύς των συνδικάτων περιορίστηκε.

Οι σχετικές αποδοχές των εργαζομένων χωρίς πανεπιστημιακή εκπαίδευση υποχώρησαν.

Ολόκληρες περιοχές που είχαν οικοδομηθεί γύρω από τη βιομηχανία έχασαν όχι μόνο δουλειές αλλά και κοινωνικό κύρος, κοινότητα και πολιτική ταυτότητα.

Ταυτόχρονα συνέβαινε το ακριβώς αντίθετο στα πανεπιστήμια.

Η άνοδος της νέας τάξης των πτυχιούχων

Η ανώτατη εκπαίδευση επεκτάθηκε εντυπωσιακά. Δημιουργήθηκε μια τεράστια νέα κοινωνική κατηγορία πτυχιούχων. Πιο μορφωμένη. Περισσότερο αστική. Συχνά περισσότερο κοσμοπολίτικη.

Και με πολιτισμικές αξίες αρκετά διαφορετικές από εκείνες της παραδοσιακής εργατικής τάξης.

Μόνο που και εδώ δημιουργήθηκε πρόβλημα.

Οι προσδοκίες αυτής της νέας μορφωμένης τάξης αυξήθηκαν ταχύτερα από την ικανότητα της οικονομίας να τις ικανοποιήσει.

Έτσι εμφανίστηκαν δύο διαφορετικές δυσαρέσκειες.

Ο εργαζόμενος χωρίς πτυχίο αισθανόταν ότι έχανε οικονομική ασφάλεια και κοινωνική θέση.

Ο πτυχιούχος αισθανόταν ότι το πτυχίο που του είχαν υποσχεθεί πως θα εξασφαλίσει κοινωνική άνοδο δεν απέδιδε πλέον όσα περίμενε.

Και οι δύο ήταν δυσαρεστημένοι. Αλλά για διαφορετικούς λόγους.

Όταν η οικονομική σύγκρουση έγινε πολιτισμική

Πάνω σε αυτή την οικονομική ρωγμή αναπτύχθηκε μια δεύτερη: η πολιτική της ταυτότητας.

Τμήματα της Αριστεράς μετακίνησαν το ενδιαφέρον τους από την παραδοσιακή ταξική πολιτική σε ζητήματα φύλου, φυλής, πολιτισμικής ταυτότητας και μειονοτήτων.

Την ίδια στιγμή αναπτύχθηκε μια αντίστοιχη πολιτική ταυτότητας στη Δεξιά.

• Έθνος.
• Θρησκεία.
• Μετανάστευση.
• Παραδοσιακές αξίες.

Η σύγκρουση δεν ήταν πλέον μόνο για τους φόρους, τους μισθούς ή τις κοινωνικές δαπάνες.

Ήταν για το ποιοι είμαστε.

Και αυτό διέλυσε μια παλιά πολιτική συμμαχία: τη συμμαχία ανάμεσα στους φιλελεύθερους μορφωμένους ψηφοφόρους και στην οικονομικά αριστερή αλλά κοινωνικά περισσότερο συντηρητική εργατική τάξη.

Από αυτό το ρήγμα τροφοδοτήθηκε σε μεγάλο βαθμό ο σύγχρονος λαϊκισμός.

Δεξιός και αριστερός.

Τα τρία «Ι» που βασανίζουν τον φιλελευθερισμό

Ο Acemoglu αναγνωρίζει όμως ότι ο φιλελευθερισμός δεν απειλείται μόνο από εξωτερικές κοινωνικές αλλαγές.

Κουβαλά και εσωτερικές αντιφάσεις.

Τις συνοψίζει στα τρία I: Inclusion, Ignorance, Intolerance.

Ένταξη, άγνοια, μισαλλοδοξία.

Η ένταξη αφορά ένα πραγματικό φιλελεύθερο επίτευγμα: την ενσωμάτωση ανθρώπων που προηγουμένως βρίσκονταν στο περιθώριο.

• Φτωχών.
• Γυναικών.
• Μειονοτήτων.
• Μεταναστών.

Αλλά η αλλαγή της σχετικής κοινωνικής θέσης αυτών των ομάδων δημιουργεί αντιδράσεις από ανθρώπους που αισθάνονται ότι χάνουν τη δική τους.

Η "άγνοια" αφορά ένα διαφορετικό πρόβλημα.

Τι κάνουμε όταν μεγάλα τμήματα μιας κοινωνίας πιστεύουν πράγματα που είναι αντικειμενικά λανθασμένα ή ακόμη και επικίνδυνα για την κοινωνική συμβίωση;

Και τέλος υπάρχει το δυσκολότερο πρόβλημα όλων: πόση μισαλλοδοξία πρέπει να ανέχεται μια ανεκτική κοινωνία;

Και τότε εμφανίστηκαν οι τεχνολογικοί ολιγάρχες

Σε αυτή την ήδη εύθραυστη κοινωνική κατάσταση προστέθηκε μια νέα συγκέντρωση εξουσίας.

Η τεχνολογία.

Ο Acemoglu είναι εδώ ιδιαίτερα επικριτικός.

Δεν τον ανησυχούν μόνο οι προσωπικές πολιτικές αντιλήψεις των δισεκατομμυριούχων της Silicon Valley. Τον ανησυχεί η δομή της εξουσίας που έχουν αποκτήσει.

Μερικές ιδιωτικές εταιρείες ελέγχουν τις πλατφόρμες μέσα από τις οποίες δισεκατομμύρια άνθρωποι ενημερώνονται, επικοινωνούν, συζητούν και διαμορφώνουν πολιτικές απόψεις.

Και το σημαντικότερο εργαλείο αυτής της δύναμης είναι σχεδόν αόρατο: ο αλγόριθμος.

Ο αλγόριθμος ως πολιτικός παράγοντας

Στην παραδοσιακή δημοκρατία, ο δημόσιος διάλογος περνούσε μέσα από εφημερίδες, τηλεόραση, πολιτικά κόμματα, συνδικάτα και κοινωνικούς οργανισμούς.

Σήμερα ένα σημαντικό μέρος του περνά από συστήματα recommendation.

Ο αλγόριθμος αποφασίζει τι θα εμφανιστεί στην οθόνη.

• Τι θα γίνει viral.
• Τι θα εξοργίσει.
• Τι θα εξαφανιστεί μέσα στον θόρυβο.

Οι πλατφόρμες έχουν οικονομικό κίνητρο να μεγιστοποιούν την προσοχή.

Αλλά ό,τι μεγιστοποιεί την προσοχή δεν είναι απαραίτητα αυτό που μεγιστοποιεί την ποιότητα του δημοκρατικού διαλόγου.

Συχνά συμβαίνει το αντίθετο.

Η οργή, ο φόβος, η σύγκρουση και η υπερβολή είναι εξαιρετικά αποτελεσματικά προϊόντα στην οικονομία της προσοχής.

Και τώρα έρχεται η τεχνητή νοημοσύνη

Εάν τα social media δημιούργησαν ήδη ένα τεράστιο πρόβλημα, η AI μπορεί να πολλαπλασιάσει την κλίμακά του.

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αφορά μόνο το εάν κάποιος υπάλληλος θα χάσει τη δουλειά του από ένα chatbot.

Το ερώτημα του Acemoglu είναι βαθύτερο: Ποιος θα ελέγξει την τεχνολογία και ποιος θα καρπωθεί τα οφέλη της;

Εάν η AI χρησιμοποιηθεί κυρίως για αντικατάσταση εργασίας, παρακολούθηση εργαζομένων και συγκέντρωση μεγαλύτερου μέρους της οικονομικής αξίας σε λίγες εταιρείες, τότε μπορεί να επιταχύνει τις τάσεις που ήδη αποσταθεροποιούν τη δημοκρατία.

Περισσότερη ανισότητα. Λιγότερη διαπραγματευτική δύναμη για τους εργαζομένους. Μεγαλύτερη συγκέντρωση οικονομικής ισχύος. Και τελικά μεγαλύτερη συγκέντρωση πολιτικής ισχύος.

Το πρόβλημα επομένως δεν είναι απλώς εάν η AI θα γίνει ισχυρότερη.

Είναι ποιος θα γίνει ισχυρότερος εξαιτίας της AI.

Η συνταγή του Ατζέμογλου

Μπροστά σε όλα αυτά, ο νομπελίστας οικονομολόγος προτείνει πέντε μεγάλες κατευθύνσεις.

Πρώτον, επιστροφή στην αξία της κοινότητας ως χώρου αυτοκυβέρνησης, πειραματισμού και ανταλλαγής γνώσης.

Μεταξύ άλλων προτείνει μεγαλύτερη αξιοποίηση συνελεύσεων πολιτών.

Δεύτερον, επιστροφή στις θεμελιώδεις φιλελεύθερες αξίες της ελευθερίας και της ισότητας, συμπεριλαμβανομένου του περιορισμού ακραίων ανισοτήτων που μετατρέπονται σε σχέσεις εξουσίας.

Τρίτον, δημιουργία ενός νέου κοινού αφηγήματος που θα αναδεικνύει όσα ενώνουν διαφορετικές κοινωνικές ομάδες αντί να οικοδομεί πολιτική μόνο πάνω στις διαφορές τους.

Τέταρτον, μια νέα οικονομική στρατηγική για κοινή ευημερία και άφθονες καλές θέσεις εργασίας, με θεσμούς και τεχνολογίες σχεδιασμένες ώστε να ενισχύουν τον άνθρωπο αντί απλώς να τον αντικαθιστούν.

Και πέμπτον, αποτελεσματικές δημόσιες υπηρεσίες διαθέσιμες σε όλους.

Με άλλα λόγια, ο Acemoglu θέλει να ξαναχτίσει το κοινωνικό συμβόλαιο.

Αλλά μπορεί πραγματικά να ξαναχτιστεί;

Εδώ ο Martin Wolf διαφοροποιείται από τον Acemoglu.

Θα ήθελε, γράφει ουσιαστικά, να πιστέψει ότι μια τέτοια αναγέννηση της μεταπολεμικής πολιτικής είναι εφικτή. Αλλά δεν είναι βέβαιος ότι είναι.

Και παρουσιάζει τρεις σοβαρές αντιρρήσεις.

Η πρώτη αφορά ακριβώς τις κοινότητες που ο Ατζέμογλου θεωρεί μέρος της λύσης.

Οι κοινότητες μπορούν να ενώσουν. Μπορούν όμως και να διχάσουν.

Σε πολυπολιτισμικές και ιδεολογικά κατακερματισμένες κοινωνίες, η πίστη στη μία κοινότητα μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε εχθρότητα απέναντι στην άλλη.

Ποιος θα ελέγξει τη Silicon Valley;

Η δεύτερη αντίρρηση είναι ακόμη δυσκολότερη. Πώς ακριβώς θα περιοριστεί η δύναμη των τεχνολογικών ολιγαρχών;

Μέχρι σήμερα, οι δυτικές δημοκρατίες δεν έχουν βρει πραγματικά αποτελεσματικό τρόπο να ελέγξουν ούτε τους αλγορίθμους ούτε την κατεύθυνση ανάπτυξης των τεχνολογιών.

Και υπάρχει ένας ακόμη λόγος.

Η τεχνολογία αναπτύσσεται κατά κανόνα προς εκεί όπου βλέπουν μεγαλύτερη κερδοφορία εκείνοι που την ελέγχουν.

Ο Acemoglu πιστεύει ότι η κοινωνία μπορεί να επηρεάσει την κατεύθυνση της τεχνολογικής αλλαγής.

Ο Wolf φοβάται ότι αυτή η πίστη μπορεί να είναι υπερβολικά αισιόδοξη.

Μήπως το πλοίο έχει ήδη φύγει;

Και εδώ φτάνουμε στο πιο ανησυχητικό ερώτημα ολόκληρης της συζήτησης.

Τι γίνεται εάν η φιλελεύθερη δημοκρατία της μεταπολεμικής περιόδου δεν ήταν απλώς αποτέλεσμα καλύτερων ιδεών;

Τι γίνεται εάν ήταν προϊόν πολύ συγκεκριμένων οικονομικών και τεχνολογικών συνθηκών που πλέον εξαφανίζονται;

Η βιομηχανική κοινωνία συγκέντρωσε εκατομμύρια εργαζομένους σε εργοστάσια.

• Τους επέτρεψε να οργανωθούν.
• Να δημιουργήσουν συνδικάτα.
• Να αποκτήσουν πολιτικήΑτζέμογλου
• Να απαιτήσουν αναδιανομή.
• Να οικοδομήσουν κοινωνικό κράτος.

Αλλά τι συμβαίνει όταν το εργοστάσιο κλείνει;

• Όταν ο εργαζόμενος γίνεται freelancer;
• Όταν η παραγωγή αυτοματοποιείται;
• Όταν ο αλγόριθμος αντικαθιστά τον υπάλληλο;

Όταν η οικονομική εξουσία συγκεντρώνεται σε εταιρείες που μπορούν να λειτουργούν παγκοσμίως με συγκριτικά λίγους εργαζομένους;

Τότε ίσως εξαφανίζεται όχι μόνο ένα οικονομικό μοντέλο.

Ίσως εξαφανίζεται και η κοινωνική τάξη που επέβαλε ιστορικά τη δημοκρατική αναδιανομή της εξουσίας.

Η επιστροφή του Μαρξ από μια απροσδόκητη πόρτα

Και εδώ ο Wolf επιστρέφει σε έναν άνθρωπο που δύσκολα θα περίμενε κανείς να εμφανιστεί στο τέλος μιας συζήτησης για τον φιλελευθερισμό: τον Karl Marx.

Μία από τις σημαντικότερες ιδέες του Μαρξ ήταν ότι η τεχνολογία και οι παραγωγικές σχέσεις διαμορφώνουν τελικά την κοινωνική και πολιτική τάξη.

Το μεγάλο του λάθος, κατά τον Wolf, ήταν ότι δεν κατάλαβε πώς η βιομηχανική ανάπτυξη θα μπορούσε τελικά να διευρύνει την πολιτική εξουσία πέρα από την αστική τάξη.

• Οι εργάτες οργανώθηκαν.
• Απέκτησαν ψήφο.
• Δημιούργησαν κόμματα.
• Απέκτησαν δικαιώματα.

Και ανάγκασαν τον καπιταλισμό να γίνει περισσότερο δημοκρατικός. Αλλά σήμερα η ιστορία μπορεί να κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Η AI μπορεί να αλλάξει όχι μόνο την εργασία αλλά και τη δημοκρατία

Αυτό είναι ίσως το βαθύτερο μήνυμα της συζήτησης που ανοίγει το βιβλίο. Μιλάμε συνεχώς για το πόσες δουλειές θα καταργήσει η τεχνητή νοημοσύνη.

Ίσως όμως κάνουμε πολύ μικρή ερώτηση. Το πραγματικό ζήτημα μπορεί να είναι: Τι είδους κοινωνία δημιουργεί μια οικονομία στην οποία η ανθρώπινη εργασία έχει μικρότερη διαπραγματευτική αξία;

Εάν η οικονομική ανεξαρτησία αποτελεί προϋπόθεση πολιτικής ελευθερίας, όπως υποστηρίζει ο Acemoglu, τότε μια τεχνολογία που συγκεντρώνει εισόδημα και δύναμη σε ελάχιστους ανθρώπους μπορεί να έχει συνέπειες πολύ πέρα από την αγορά εργασίας.

Μπορεί να αλλάξει την ίδια την ισορροπία της δημοκρατίας.

Το κινεζικό ερώτημα

Υπάρχει τέλος και μια εναλλακτική διαδρομή.

Η Κίνα επιχειρεί να συνδυάσει τεχνολογική ανάπτυξη, AI και οικονομική πρόοδο χωρίς αντίστοιχη πολιτική φιλελευθεροποίηση.

Εάν αυτό το μοντέλο αποδειχθεί βιώσιμο μακροπρόθεσμα, τότε μια από τις βασικές παραδοχές της μεταπολεμικής Δύσης - ότι η οικονομική και τεχνολογική ανάπτυξη οδηγεί τελικά προς μεγαλύτερη πολιτική ελευθερία - θα δεχθεί ένα ιστορικό πλήγμα.

Η τεχνολογία μπορεί τότε να αποδειχθεί όχι δύναμη απελευθέρωσης αλλά εξαιρετικά αποτελεσματικό εργαλείο διαχείρισης μιας αυταρχικής κοινωνίας.

Το ερώτημα που μένει αναπάντητο

Ο Ατζέμογλου περιγράφει με εντυπωσιακή καθαρότητα τι χάθηκε.

Περιγράφει επίσης τι θα ήθελε να δημιουργηθεί.

• Καλές δουλειές.
• Δημοκρατική συμμετοχή.
• Ισχυρές κοινότητες.
• Μικρότερες ανισότητες.
• Ελευθερία έκφρασης.
• Πλουραλισμός.
• Αποτελεσματικές δημόσιες υπηρεσίες.
• Τεχνολογία που υπηρετεί τον άνθρωπο.

Αυτό που είναι πολύ δυσκολότερο να εξηγήσει είναι ποια πολιτική δύναμη θα τα επιβάλει όλα αυτά.

Ποιος θα δημιουργήσει τον νέο συμβιβασμό;

Ποια κοινωνική τάξη διαθέτει σήμερα τη δύναμη που είχαν οι βιομηχανικοί εργάτες τον 20ό αιώνα;

Ποιος θα υποχρεώσει τις τεχνολογικές εταιρείες να αναπτύξουν AI προς κοινωνικά επιθυμητές κατευθύνσεις εάν οι πλέον κερδοφόρες βρίσκονται αλλού;

Και πώς θα δημιουργηθεί ξανά κοινή πολιτική ταυτότητα σε κοινωνίες που κατακερματίζονται σε ολοένα περισσότερες πολιτισμικές και ψηφιακές φυλές;

Η φιλελεύθερη δημοκρατία δεν είναι φυσικός νόμος

Ίσως το σημαντικότερο μάθημα του βιβλίου του Acemoglu να βρίσκεται τελικά εδώ.

Οι άνθρωποι που γεννήθηκαν στη μεταπολεμική Δύση έμαθαν να αντιμετωπίζουν τη φιλελεύθερη δημοκρατία σχεδόν ως φυσική κατάσταση.

• Εκλογές.
• Ελευθερία έκφρασης.
• Κοινωνικό κράτος.
• Ατομικά δικαιώματα.
• Οικονομική ανάπτυξη.
• Μια μεσαία τάξη που μεγαλώνει.
• Παιδιά που ζουν καλύτερα από τους γονείς τους.

Όμως τίποτε από αυτά δεν είναι φυσικός νόμος.

Ήταν προϊόν συγκεκριμένων θεσμών, πολιτικών συγκρούσεων, κοινωνικών συμμαχιών και - όπως υπογραμμίζει η ανάλυση - μιας συγκεκριμένης τεχνολογικής και οικονομικής εποχής.

Και αυτή η εποχή τελειώνει.

Γι’ αυτό το πραγματικό ερώτημα που θέτει το "What Happened to Liberal Democracy?" ίσως δεν είναι αν μπορούμε να επιστρέψουμε στον κόσμο της μεταπολεμικής φιλελεύθερης δημοκρατίας.

Είναι εάν μπορούμε να δημιουργήσουμε μια νέα εκδοχή της για έναν κόσμο χωρίς τα οικονομικά θεμέλια πάνω στα οποία στηρίχθηκε η προηγούμενη.

Γιατί εάν η βιομηχανική εποχή δημιούργησε τις κοινωνικές δυνάμεις που διεύρυναν τη δημοκρατία, η εποχή της τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να δημιουργήσει τις ακριβώς αντίθετες.

Και τότε η μεγάλη μάχη του 21ου αιώνα δεν θα είναι απλώς άνθρωπος εναντίον μηχανής.

Θα είναι ποιος ελέγχει τη μηχανή, ποιος καρπώνεται τον πλούτο που δημιουργεί - και τελικά ποιος διαθέτει την εξουσία στην κοινωνία που θα οικοδομηθεί γύρω της.

Financial Times

Απόδοση/Προσαρμογή: Μ.Κ.