Οι Δημοκρατικοί Σοσιαλιστές της Αμερικής (DSA) καταγγέλλουν συστηματικά τους δισεκατομμυριούχους ως προϊόν ενός άδικου οικονομικού συστήματος. Υπάρχει όμως ένας πανίσχυρος και εξαιρετικά πλούσιος ηγέτης για τον οποίο η αμερικανική σοσιαλιστική Αριστερά εξακολουθεί να επιφυλάσσει εντυπωσιακά θερμά λόγια: ο Φιντέλ Κάστρο.
Οι Δημοκρατικοί Σοσιαλιστές της Αμερικής (DSA) δεν έχουν κρύψει ποτέ την απέχθειά τους απέναντι στους δισεκατομμυριούχους. Ο δήμαρχος της Νέας Υόρκης Zohran Mamdani έχει υποστηρίξει ότι οι δισεκατομμυριούχοι δεν θα έπρεπε να υπάρχουν. Η Alexandria Ocasio-Cortez, μία από τις πιο αναγνωρίσιμες προσωπικότητες της αμερικανικής σοσιαλιστικής Αριστεράς, έχει διατυπώσει ακόμη πιο απόλυτα τη θέση της: "Δεν μπορείς να κερδίσεις ένα δισεκατομμύριο δολάρια", έχει δηλώσει, υποστηρίζοντας ότι τέτοιες περιουσίες προκύπτουν μέσα από υπερβολική ισχύ στην αγορά, παραβίαση κανόνων ή υποτίμηση της εργασίας.
Υπάρχει όμως μια εντυπωσιακή εξαίρεση στον κανόνα: Ο Φιντέλ Κάστρο.
Με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννησή του, οι DSA δημοσίευσαν μήνυμα στο οποίο τον χαρακτήρισαν "οργανωτή, μαχητή και σταθερό σύμβολο του αντιιμπεριαλιστικού αγώνα και της αυτοδιάθεσης". Την ίδια στιγμή επιτέθηκαν στον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Marco Rubio, κατηγορώντας τον για την πολιτική των ΗΠΑ απέναντι στην Κούβα. Η τοποθέτηση αυτή προκάλεσε αντιδράσεις ακόμη και στο εσωτερικό του Δημοκρατικού Κόμματος.
«Η Κούβα είναι δικτατορία;» – Η ερώτηση που οι DSA απέφυγαν να απαντήσουν
Η ηγεσία τους δεν αποστασιοποιήθηκε από τη θετική αναφορά στον Κάστρο. Ο πρώην παρουσιαστής του Univision Jorge Ramos έθεσε ευθέως στους δύο εθνικούς συμπροέδρους της οργάνωσης, Ashik Siddique και Megan Romer, το ερώτημα αν θεωρούν την Κούβα, τη Βενεζουέλα και τη Νικαράγουα δικτατορίες. Κανείς από τους δύο δεν απάντησε καταφατικά. Η Romer πήγε ακόμη μακρύτερα, υποστηρίζοντας ότι οι Κουβανοί έχουν πρόσβαση στη δημοκρατία "με τρόπο που εμείς δεν έχουμε".
Ο Siddique, από την πλευρά του, επικαλέστηκε το αμερικανικό εμπάργκο ως βασικό παράγοντα για τα προβλήματα της Κούβας και πρόσθεσε ότι είναι δύσκολο για τους Αμερικανούς να κρίνουν άλλες χώρες ως δικτατορίες "όταν έχουμε τον Donald Trump πρόεδρο". Για τους επικριτές των DSA, αυτή ακριβώς η εξίσωση αποτελεί το πρόβλημα. Η αντιπαράθεση δεν αφορά πλέον μόνο τη στάση απέναντι στην οικονομική πολιτική ή στον καπιταλισμό. Αφορά το ερώτημα μέχρι πού μπορεί να φτάσει η πολιτική ανοχή απέναντι σε αυταρχικά καθεστώτα όταν αυτά δηλώνουν σοσιαλιστικά ή αντιιμπεριαλιστικά.
Η οργή των μετριοπαθών Δημοκρατικών
Η στάση αυτή προκαλεί ιδιαίτερη ενόχληση σε μετριοπαθή στελέχη του Δημοκρατικού Κόμματος, κυρίως στη Φλόριντα, όπου ζουν εκατοντάδες χιλιάδες Κουβανοαμερικανοί. Ο βουλευτής Jared Moskowitz, ο οποίος πρόσφατα επικράτησε απέναντι σε υποψήφιο που υποστηριζόταν από τους DSA σε προκριματική εκλογή, υπενθύμισε ότι πολλοί από τους ψηφοφόρους του εγκατέλειψαν την Κούβα κατά το Mariel boatlift του 1980, όταν περίπου 125.000 Κουβανοί έφυγαν από το νησί. Όπως είπε στο CNN, για αυτούς τους ανθρώπους είναι δύσκολο να κατανοήσουν πώς μια αμερικανική πολιτική οργάνωση μπορεί να εξυμνεί τον Κάστρο ή πώς φιγούρες που βρίσκονται κοντά στην DSA μπορούν να παρουσιάζονται με σύμβολα του Mao Zedong ή να εκφράζουν νοσταλγία για τη Σοβιετική Ένωση.
Για ανθρώπους που εγκατέλειψαν κομμουνιστικά καθεστώτα, το θέμα δεν αποτελεί ακαδημαϊκή ιδεολογική συζήτηση. Είναι προσωπική εμπειρία.
Ο «αντικαπιταλιστής» Κάστρο και η ιδιωτική χλιδή
Εδώ αναδεικνύεται και μια δεύτερη ειρωνεία. Ο Φιντέλ Κάστρο οικοδόμησε την πολιτική του εξουσία πάνω στη ρητορική της κοινωνικής ισότητας, της κατάργησης των οικονομικών προνομίων και της καταπολέμησης της αστικής ελίτ. Ωστόσο, επί δεκαετίες κυκλοφορούν μαρτυρίες και εκτιμήσεις σύμφωνα με τις οποίες ο ίδιος απολάμβανε έναν τρόπο ζωής που απείχε δραματικά από εκείνον του μέσου Κουβανού. Ο Juan Reinaldo Sánchez, πρώην σωματοφύλακας του Κάστρο που εγκατέλειψε την Κούβα, περιέγραψε στο βιβλίο του The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo έναν ηγέτη που διέθετε πρόσβαση σε πολυτελείς κατοικίες, σκάφη και ιδιωτικές εγκαταστάσεις.
Μεταξύ άλλων ισχυρίστηκε ότι ο Κάστρο είχε στη διάθεσή του δεκάδες κατοικίες, τέσσερα γιοτ και το ιδιωτικό νησί Cayo Piedra, όπου υπήρχαν, σύμφωνα με τη μαρτυρία του, ελικοδρόμιο, εγκαταστάσεις αναψυχής και πλωτό εστιατόριο.
Οι ισχυρισμοί αυτοί παραμένουν αντικείμενο διαμάχης και είναι δύσκολο να επαληθευθούν πλήρως λόγω της αδιαφάνειας που χαρακτήριζε το καθεστώς. Αλλά δεν ήταν οι μόνοι.
Το Forbes και η περιουσία των $900 εκατ.
Το 2006 το Forbes είχε εκτιμήσει την προσωπική περιουσία του Κάστρο περίπου στα $900 εκατ. Ο ίδιος αντέδρασε με οργή, χαρακτηρίζοντας την εκτίμηση ψευδή και προκαλώντας το περιοδικό να αποδείξει ότι διέθετε προσωπικούς λογαριασμούς στο εξωτερικό. Η διαμάχη ανέδειξε όμως ένα κλασικό πρόβλημα στην αποτίμηση του πλούτου αυταρχικών ηγετών: Πού τελειώνει η κρατική περιουσία και πού αρχίζει η προσωπική περιουσία όταν ένας άνθρωπος ελέγχει ουσιαστικά το κράτος;
Η Monica Showalter, η οποία έχει γράψει για τις περιουσίες ισχυρών προσωπικοτήτων, χρησιμοποιεί αυτή την αντίφαση για να επιτεθεί στη στάση των DSA. Το επιχείρημά της είναι απλό: Οι σοσιαλιστές καταγγέλλουν επιχειρηματίες όπως ο Elon Musk επειδή δημιούργησαν τεράστιες περιουσίες μέσω ιδιωτικών επιχειρήσεων, αλλά είναι πολύ πιο επιεικείς απέναντι σε αυταρχικούς ηγέτες που απέκτησαν πρόσβαση σε τεράστιο πλούτο μέσω του πολιτικού ελέγχου.
Κατά τη δική της διατύπωση, το πρόβλημα δεν είναι τελικά ο πλούτος καθαυτός αλλά ο ιδεολογικός χαρακτήρας του ανθρώπου που τον κατέχει.
Ο Κάστρο ως σύμβολο και όχι ως οικονομικό παράδοξο
Για τους υποστηρικτές της κουβανικής επανάστασης, βέβαια, αυτή η κριτική παραβλέπει ένα σημαντικό στοιχείο: Ο Κάστρο δεν αντιμετωπίζεται πρωτίστως ως πλούσιος ή φτωχός. Αντιμετωπίζεται ως σύμβολο αντίστασης απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες, ως ηγέτης μιας μικρής χώρας που αμφισβήτησε την Ουάσιγκτον επί δεκαετίες, και ως πρόσωπο συνδεδεμένο με πολιτικές καθολικής εκπαίδευσης και δημόσιας υγείας. Αυτό εξηγεί γιατί εξακολουθεί να ασκεί ισχυρή ιδεολογική γοητεία σε τμήματα της διεθνούς Αριστεράς.
Όταν όμως ο αντιιμπεριαλισμός γίνεται το μοναδικό κριτήριο πολιτικής αξιολόγησης, ο αυταρχισμός μπορεί εύκολα να περάσει σε δεύτερη μοίρα.
Από την Κούβα στην Κίνα
Η συζήτηση δεν περιορίζεται στην Κούβα. Οι Sunday Times αποκάλυψαν ότι πέντε υψηλόβαθμα στελέχη ή ακτιβιστές των DSA επισκέφθηκαν την Κίνα το προηγούμενο έτος στο πλαίσιο ταξιδιού που οργανώθηκε με κινεζική συμμετοχή. Μεταξύ των γεγονότων που παρακολούθησαν ήταν στρατιωτική παρέλαση στην οποία παρευρέθηκαν ο Ρώσος πρόεδρος Vladimir Putin και ο ηγέτης της Βόρειας Κορέας Kim Jong-un. Ο Dee Knight, μέλος της ομάδας εργασίας των DSA για την Κίνα, περιέγραψε το Πεκίνο ως μια πόλη που "έσφυζε από ενθουσιασμό" κατά τη διάρκεια των εκδηλώσεων.
Έχει επίσης αμφισβητήσει δυτικές καταγγελίες σχετικά με καταναγκαστική εργασία των Ουιγούρων, υποστηρίζοντας ότι κατά τις επισκέψεις του δεν βρήκε στοιχεία που να επιβεβαιώνουν τις συγκεκριμένες κατηγορίες. Αυτές οι θέσεις έχουν προκαλέσει έντονη κριτική από ερευνητές αυταρχικών και εξτρεμιστικών κινημάτων. Ο Alexander Reid Ross, καθηγητής στο Portland State University, υποστήριξε ότι υπάρχει κίνδυνος ορισμένοι ακτιβιστές να αναπαράγουν τις προτιμώμενες αφηγήσεις ενός αυταρχικού κράτους ως αποτέλεσμα πολιτικής φιλοξενίας και πρόσβασης.
Το βαθύτερο πρόβλημα της αμερικανικής ριζοσπαστικής Αριστεράς
Πίσω από την αντιπαράθεση για τον Κάστρο βρίσκεται τελικά ένα ευρύτερο ιδεολογικό ερώτημα: Μπορεί μια πολιτική οργάνωση να καταγγέλλει την οικονομική συγκέντρωση ισχύος στη Δύση και ταυτόχρονα να αντιμετωπίζει με μεγαλύτερη ανοχή καθεστώτα στα οποία η οικονομική και πολιτική εξουσία συγκεντρώνεται στο ίδιο πρόσωπο ή στο ίδιο κόμμα;
Διότι αυτό είναι το παράδοξο. Σε μια φιλελεύθερη οικονομία, ένας δισεκατομμυριούχος μπορεί να διαθέτει τεράστια οικονομική ισχύ. Σε μια μονοκομματική δικτατορία, όμως, ο ηγέτης μπορεί να ελέγχει ταυτόχρονα: την κυβέρνηση, τις επιχειρήσεις, τις ένοπλες δυνάμεις, τα μέσα ενημέρωσης, τη Δικαιοσύνη και τον κρατικό πλούτο.
Η συγκέντρωση ισχύος είναι επομένως ασύγκριτα μεγαλύτερη.
Και εδώ βρίσκεται η αιχμή της κριτικής προς τους DSA. Δεν αρκεί να δηλώνεις αντίθετος στους δισεκατομμυριούχους. Το πραγματικό ερώτημα είναι: Είσαι αντίθετος στη συγκέντρωση οικονομικής και πολιτικής εξουσίας ανεξάρτητα από το ποιος την κατέχει - ή μόνο όταν την κατέχει ο ιδεολογικός σου αντίπαλος;
Γιατί αν ένας επιχειρηματίας με ένα δισεκατομμύριο δολάρια θεωρείται από μόνος του απειλή για τη δημοκρατία, τότε ένας ηγέτης που ελέγχει όχι μόνο τεράστιο πλούτο αλλά και ολόκληρο το κράτος θα έπρεπε, λογικά, να προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία. Και αυτή είναι η αντίφαση που η υπόθεση Κάστρο εξακολουθεί να εκθέτει.
Add comment
Comments