Σχεδόν οκτώ μήνες μετά την επιχείρηση των αμερικανικών ειδικών δυνάμεων που οδήγησε στη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να περάσουν στην πιο δύσκολη φάση του σχεδίου τους για τη Βενεζουέλα: τη μετάβαση σε μια νέα δημοκρατική κυβέρνηση.
Από τους Eva Hartog και Eric Bazail-Eimil | Politico
Απόδοση – δημοσιογραφική επιμέλεια: Αληκτώ | Greece2Day
Ωστόσο, η Ουάσιγκτον δεν περιορίζεται στον ρόλο του διαμεσολαβητή. Ελέγχει σε μεγάλο βαθμό τη διαδικασία, επιλέγει τους συνομιλητές και προκαλεί βαθιές ανακατατάξεις στο εσωτερικό της αντιπολίτευσης.
Το Marriott που έγινε το «στρατηγείο» των ΗΠΑ στο Καράκας
Στους σχεδόν οκτώ μήνες που έχουν περάσει από τη νυχτερινή επιχείρηση των αμερικανικών ειδικών δυνάμεων για τη σύλληψη του επί χρόνια ηγέτη της Βενεζουέλας, ένα ξενοδοχείο Marriott στο κέντρο του Καράκας έχει μετατραπεί στο επίκεντρο της αμερικανικής δραστηριότητας στη χώρα.
Εκεί φιλοξενήθηκαν δεκάδες Αμερικανοί διπλωμάτες, πράκτορες και κυβερνητικοί αξιωματούχοι πριν από την επαναλειτουργία της αμερικανικής πρεσβείας τον Μάρτιο. Πολλοί εξακολουθούν να διαμένουν στο ξενοδοχείο, μαζί με Αμερικανούς πεζοναύτες και ιδιώτες εργολάβους ασφαλείας.
Η αμερικανική παρουσία έχει γίνει πλέον μέρος της καθημερινότητας του ξενοδοχείου. Ο σεφ του πρωινού γνωρίζει πώς προτιμούν τις ομελέτες τους, ενώ το προσωπικό τούς χαιρετά με τα μικρά τους ονόματα. Στο λόμπι, εκπρόσωποι αμερικανικών ενεργειακών εταιρειών συζητούν και διαπραγματεύονται συμφωνίες.
Πλέον, όμως, το ξενοδοχείο έχει αποκτήσει έναν ακόμη σημαντικότερο ρόλο: αποτελεί τη βάση επιχειρήσεων για την τελική φάση του αμερικανικού σχεδίου που φιλοδοξεί να αποδείξει ότι η απομάκρυνση του Μαδούρο άξιζε το τεράστιο πολιτικό και γεωπολιτικό ρίσκο.
Τη μετάβαση της Βενεζουέλας στη δημοκρατία.
Οι εξόριστοι πολιτικοί επιστρέφουν
Στις αρχές Αυγούστου, μια νέα ομάδα επισκεπτών έφθασε στο Marriott: πολιτικοί της αντιπολίτευσης της Βενεζουέλας. Για χρόνια ζούσαν στην εξορία, ορισμένοι στην Ισπανία και άλλοι στις ΗΠΑ, γνωρίζοντας ότι η επιστροφή τους στη χώρα θα μπορούσε να οδηγήσει στη σύλληψή τους.
Αυτή τη φορά επέστρεψαν έπειτα από πρόσκληση του αμερικανικού State Department και περπάτησαν ανοιχτά στους δρόμους της πόλης από την οποία κάποτε είχαν αναγκαστεί να φύγουν.
Από τον Ιανουάριο, η Ουάσιγκτον κυβερνά ουσιαστικά τη Βενεζουέλα χωρίς να το κάνει επισήμως. Τώρα ασκεί εξίσου στενό έλεγχο στον τρόπο με τον οποίο η χώρα επιχειρεί να οικοδομήσει μια νέα δημοκρατική κυβέρνηση - αλλά και στο ποιοι θα συμμετάσχουν σε αυτή τη διαδικασία.
Τα δύο πρόσωπα στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων
Επικεφαλής των συνομιλιών από την πλευρά της κυβέρνησης της Βενεζουέλας βρίσκεται ο Χόρχε Ροντρίγκες. Είναι αδελφός της Ντέλσι Ροντρίγκες, της πρώην αντιπροέδρου και υπουργού Πετρελαίου, την οποία ο Λευκός Οίκος στήριξε τον Ιανουάριο ως μεταβατική πρόεδρο μετά την απομάκρυνση του Νικολάς Μαδούρο.
Την αντιπολίτευση εκπροσωπεί η Ντινόρα Φιγκέρα, μια πολιτικός την οποία η κυβέρνηση Τραμπ ανέσυρε από τη σχετική αφάνεια επειδή είχε επιλεγεί ως επικεφαλής της εξόριστης Εθνοσυνέλευσης του 2015 - του τελευταίου δημοκρατικά εκλεγμένου νομοθετικού σώματος της Βενεζουέλας που αναγνωρίζεται από τις ΗΠΑ.
Παρά τη θεσμική αυτή θέση, η Φιγκέρα δεν υπήρξε τα τελευταία χρόνια κεντρική προσωπικότητα της ενεργού αντιπολίτευσης.
"Κανείς στη βενεζουελάνικη αντιπολίτευση, κανείς, δεν θα την είχε επιλέξει ως εκπρόσωπο της αντιπολίτευσης", δήλωσε ο Έλιοτ Έιμπραμς, πρώην ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Βενεζουέλα κατά την πρώτη προεδρική θητεία του Ντόναλντ Τραμπ.
Η μεγάλη απούσα: Μαρία Κορίνα Ματσάδο
Η επιλογή της Φιγκέρα έγινε ουσιαστικά εις βάρος της Μαρίας Κορίνα Ματσάδο, της εξαιρετικά δημοφιλούς ηγέτιδας της αντιπολίτευσης, η οποία τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης για τον αγώνα της υπέρ ελεύθερων εκλογών στη Βενεζουέλα.
Για χρόνια, η Ματσάδο θεωρούνταν η πιθανότερη προσωπικότητα για να ηγηθεί μιας μελλοντικής δημοκρατικής κυβέρνησης.
Η εικόνα της πολιτικής σκακιέρας που διαμορφώνεται γύρω από τη μετάβαση βασίζεται, σε συνομιλίες με περίπου δώδεκα νυν και πρώην Αμερικανούς και Βενεζουελάνους πολιτικούς παράγοντες, στελέχη της αντιπολίτευσης, διπλωμάτες και πρόσωπα με γνώση των διαπραγματεύσεων.
Πολλοί μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας λόγω της ευαισθησίας των συνομιλιών και κυρίως του αμερικανικού ρόλου σε αυτές. Το διακύβευμα είναι τεράστιο.
Ακόμη και άνθρωποι που διαφωνούν με τον τρόπο με τον οποίο διεξάγεται η διαδικασία διστάζουν να συγκρουστούν δημόσια με την Ουάσιγκτον. Φοβούνται ότι θα μπορούσαν να υπονομεύσουν αυτό που θεωρούν ίσως τη μοναδική ευκαιρία της Βενεζουέλας να απαλλαγεί από δεκαετίες αυταρχικής διακυβέρνησης - ακόμη κι αν το τίμημα είναι να αφήσουν τις ΗΠΑ να καθορίσουν τους όρους.
Η προσεκτική στάση της Ματσάδο
Η Ματσάδο αρνήθηκε να παραχωρήσει συνέντευξη για το δημοσίευμα και μέχρι στιγμής αποφεύγει να επικρίνει ανοιχτά τον Λευκό Οίκο ή να αντιταχθεί στις συνομιλίες.
Μία εβδομάδα πριν από την έναρξή τους εξέδωσε μια εξαιρετικά προσεκτικά διατυπωμένη ανακοίνωση, δηλώνοντας ότι δεν θα αποτελέσει «"εμπόδιο" σε οποιαδήποτε "απτή πρόοδο", ξεκαθαρίζοντας παράλληλα ότι δεν αναλαμβάνει την ευθύνη για το αποτέλεσμα.
Η Φιγκέρα, από την άλλη πλευρά, έγραψε τον Ιούλιο μέσω WhatsApp σχετικά με την επιλογή της: "Ήταν δύσκολο, αλλά είμαι ήρεμη".
Την παραμονή των συνομιλιών, ωστόσο, σταμάτησε να επικοινωνεί και ακύρωσε προγραμματισμένη συνέντευξη στο Καράκας.
Στο βάθος… το πετρέλαιο
Για τον Λευκό Οίκο, οι συνομιλίες αποτελούν απόδειξη της δέσμευσής του στη δημοκρατική μετάβαση, την ίδια στιγμή που η Ουάσιγκτον επιδιώκει και τους οικονομικούς της στόχους.
Την Παρασκευή, ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι η Βενεζουέλα συμφώνησε να παραχωρήσει στις ΗΠΑ πλειοψηφικό έλεγχο περίπου του ενός τρίτου των αποδεδειγμένων πετρελαϊκών αποθεμάτων της, χαρακτηρίζοντας τη συμφωνία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ως "σύμπραξη με τον ιδιωτικό τομέα".
Νωρίτερα μέσα στο έτος, η κυβέρνηση Τραμπ είχε παρουσιάσει ένα σχέδιο τριών σταδίων για τη Βενεζουέλα: σταθεροποίηση → οικονομική ανάκαμψη → εκλογές. Ωστόσο, παρέμενε ασαφής ως προς τις λεπτομέρειες του αμερικανικού ρόλου στη δημοκρατική μετάβαση.
Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έχει δηλώσει ότι οι ΗΠΑ θα "διευκολύνουν τη διαδικασία, δεν θα την υπαγορεύσουν". Εκπρόσωπος του State Department, ο Τόμι Πίγκοτ, απέφυγε να εξηγήσει τι ακριβώς περιλαμβάνει αυτή η "διευκόλυνση".
"Καθώς συνεχίζουμε να προωθούμε το σχέδιο των τριών φάσεων, οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να παρακολουθούν στενά τη διαδικασία των δια ζώσης συνομιλιών υπό την ηγεσία των Βενεζουελάνων με τις μεταβατικές αρχές", ανέφερε.
Ο Λευκός Οίκος, από την πλευρά του, χαρακτήρισε τις σχέσεις ΗΠΑ – Βενεζουέλας "εξαιρετικές" τόσο για την Ουάσιγκτον όσο και για τον λαό της Βενεζουέλας, επαινώντας τη συνεργασία με τη Ροντρίγκες και τα οικονομικά οφέλη από την πετρελαϊκή παραγωγή.
Πώς παραμερίστηκε η Ματσάδο
Πριν από τη σύλληψη του Μαδούρο, η Ματσάδο φαινόταν να βρίσκεται στην καλύτερη θέση για να αναλάβει τα ηνία της χώρας, εφόσον η Βενεζουέλα κατάφερνε να απαλλαγεί από σχεδόν τρεις δεκαετίες ολοένα και πιο αυταρχικής διακυβέρνησης - αρχικά υπό τον αριστερό επαναστάτη Ούγκο Τσάβες και στη συνέχεια υπό τον Μαδούρο.
Πρώην βουλευτής και επί χρόνια σφοδρή επικρίτρια της κυβέρνησης, η Ματσάδο αναδείχθηκε σε κυρίαρχη προσωπικότητα της αντιπολίτευσης μετά τη σαρωτική νίκη της στις προκριματικές εκλογές του 2023.
Παρέμεινε η ισχυρότερη φωνή κατά του καθεστώτος ακόμη και όταν οι αρχές της απαγόρευσαν να είναι υποψήφια στις προεδρικές εκλογές του 2024 και φυλάκισαν πολλούς από τους στενότερους συνεργάτες της, αναγκάζοντάς την να περάσει στην παρανομία.
Παρά την καταστολή, μεγάλο μέρος των Βενεζουελάνων θεωρούσε τόσο την ίδια όσο και τον υποψήφιο που υποστήριξε στις εκλογές του 2024 ως τους πραγματικούς δημοκρατικούς εκπροσώπους της χώρας. Η Ουάσιγκτον, όμως, είχε διαφορετικό σχέδιο.
Μία ημέρα μετά τη σύλληψη του Μαδούρο από τις αμερικανικές δυνάμεις, ο Τραμπ χαρακτήρισε τη Ματσάδο "πολύ καλή γυναίκα", αλλά υποστήριξε ότι δεν διέθετε τον απαραίτητο "σεβασμό", για να κυβερνήσει τη Βενεζουέλα.
Στη συνέχεια στήριξε τη Ντέλσι Ροντρίγκες ως μεταβατική πρόεδρο. Πολλοί στην αντιπολίτευση πίστευαν ότι επρόκειτο για προσωρινή λύση που θα άνοιγε τον δρόμο για την επιστροφή της Ματσάδο. Όμως ο Τραμπ συνέχισε να υποβαθμίζει τον ρόλο της - ακόμη και αφότου εκείνη του παρέδωσε το Νόμπελ Ειρήνης της τον Ιανουάριο.
Η ξαφνική εμφάνιση της Ντινόρα Φιγκέρα
Στις 22 Απριλίου, ο επίσημος λογαριασμός στο X του Μάικλ Κόζακ, τότε κορυφαίου αξιωματούχου του State Department για το Δυτικό Ημισφαίριο, δημοσίευσε φωτογραφία του μαζί με τη σχετικά άγνωστη εξόριστη πολιτικό Ντινόρα Φιγκέρα.
Οι δύο είχαν συζητήσει, όπως έγραψε, "διαδρομές προς μια σταθερή, ομαλή και διαρκή δημοκρατική μετάβαση".Ήταν το πρώτο δημόσιο σημάδι μιας κίνησης που η κυβέρνηση Τραμπ σχεδίαζε εδώ και καιρό: να αναθέσει στη Φιγκέρα - και όχι στη Ματσάδο - κεντρικό ρόλο στη μετάβαση.
Πρόσωπο κοντά στην κυβέρνηση Τραμπ ανέφερε ότι Αμερικανοί αξιωματούχοι είχαν αρχίσει να εξετάζουν τον πιθανό ρόλο της αντιπολιτευόμενης Εθνοσυνέλευσης σε μια διαδικασία "πολιτικής συμφιλίωσης" ακόμη και πριν στηρίξουν τη Ροντρίγκες.
Μάλιστα, φέρεται να έθεσαν τη συμμετοχή της ως όρο για την αναγνώριση της Ροντρίγκες. Η ίδια και ο αδελφός της Χόρχε αποδέχθηκαν τους όρους.
Γιατί η Ουάσιγκτον επέλεξε τη Φιγκέρα
Οι ΗΠΑ αντιμετώπιζαν από το 2019 την εξόριστη Εθνοσυνέλευση της Βενεζουέλας ως τη νόμιμη εκπροσώπηση της χώρας, παρά το γεγονός ότι είχε στερηθεί τις εξουσίες της από το 2017 και πολλά μέλη της είχαν εγκαταλείψει τη Βενεζουέλα.
Για την κυβέρνηση Τραμπ, αυτό καθιστούσε τη Φιγκέρα θεσμικά κατάλληλη. "Είναι σοβαρή, μετρημένη και η θεσμική ηγέτιδα την οποία αναγνωρίζαμε μέχρι τον Φεβρουάριο", δήλωσε πρόσωπο κοντά στην κυβέρνηση Τραμπ. Υπογράμμισε επίσης ένα κρίσιμο χαρακτηριστικό της: δεν έχει προεδρικές φιλοδοξίες.
Κατά συνέπεια, σύμφωνα με την ίδια πηγή, μπορεί να διαπραγματευτεί τη θεσμική μετάβαση χωρίς να παρεμβάλλονται προσωπικό εγώ και πολιτικές φιλοδοξίες.
Η επιστροφή μετά από οκτώ χρόνια εξορίας
Τον Ιούνιο, η Φιγκέρα προσγειώθηκε στο διεθνές αεροδρόμιο Σιμόν Μπολίβαρ κοντά στο Καράκας με πτήση της American Airlines από το Μαϊάμι. Πατούσε σε βενεζουελάνικο έδαφος για πρώτη φορά έπειτα από οκτώ χρόνια.
Όπως δήλωσε, επέστρεψε κατόπιν "πρόσκλησης του αμερικανικού State Department" προκειμένου να συμβάλει στη δημιουργία των προϋποθέσεων για ελεύθερες και δίκαιες εκλογές προς όφελος "όλων των υποψηφίων" που θα επιθυμούσαν να συμμετάσχουν.
Πρώτος σταθμός της στο Καράκας ήταν η αμερικανική πρεσβεία, όπου συναντήθηκε με τον επιτετραμμένο Τζον Μπάρετ. Στη συνέχεια πήγε στο Νομοθετικό Μέγαρο και συναντήθηκε με τον Χόρχε Ροντρίγκες. Την επόμενη ημέρα επέστρεψε στο Μαϊάμι, όπου, όπως δήλωσε στο AFP, είχε "πολλές συναντήσεις", χωρίς να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες.
Το State Department χαρακτήρισε τη συνάντηση Φιγκέρα – Ροντρίγκες "πρώτο βήμα σε μια προσεκτικά σχεδιασμένη διαδικασία για τη διασφάλιση μιας ελεύθερης και ανοικτής κοινωνίας στη Βενεζουέλα".
Ο πόλεμος στο εσωτερικό της αντιπολίτευσης
Παράλληλα, πρόσωπο κοντά στην κυβέρνηση Τραμπ κατηγόρησε τη Ματσάδο ότι προκαλεί "εμφύλιο πόλεμο στην αντιπολίτευση", λόγω των επαφών που είχε με άλλους ηγέτες για τη δημιουργία μιας δομής συνεργασίας με τις ΗΠΑ. Έφθασε μάλιστα στο σημείο να υποστηρίξει ότι η Ματσάδο έχει προκαλέσει "περισσότερα προβλήματα από τους τσαβίστας", κατηγορώντας την ότι διαθέτει "μεσσιανικό σύμπλεγμα".
Ο Ντέιβιντ Σμολάνσκι, ανώτερος σύμβουλος της Ματσάδο, απάντησε: "Η Ματσάδο δεν πρόκειται ποτέ να δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα από τους κομμουνιστές - τσαβίστας, οι οποίοι ήταν πάντοτε ευθυγραμμισμένοι με τους αντιπάλους των ΗΠΑ".
Υπογράμμισε επίσης ότι η Ματσάδο ηγείται μιας δημοκρατικής διαδικασίας έχοντας λάβει 92% στις προκριματικές εκλογές της αντιπολίτευσης, αποτέλεσμα το οποίο αναγνώρισαν όλες οι παρατάξεις.
Η επιστροφή που δεν έγινε ποτέ
Μετά τους δύο σεισμούς που έπληξαν περιοχές της Βενεζουέλας στα τέλη Ιουνίου, η Ματσάδο υποσχέθηκε στους υποστηρικτές της ότι θα επέστρεφε άμεσα για να βοηθήσει. Ωστόσο, σύμφωνα με δημοσιεύματα, η Ουάσιγκτον παρενέβη, διαμηνύοντας σε ανθρώπους που βοηθούσαν στην οργάνωση της επιστροφής της ότι δεν υποστήριζε το σχέδιο.
Η επιστροφή της είναι ούτως ή άλλως περίπλοκη καθώς δεν διαθέτει έγκυρο διαβατήριο της Βενεζουέλας. Ο Λευκός Οίκος δεν απάντησε ευθέως εάν εμπόδισε την επιστροφή της, δηλώνοντας μόνο ότι εναπόκειται "στον λαό της Βενεζουέλας να αποφασίσει" εάν η Ματσάδο θα έχει ρόλο στη διαδικασία μετάβασης.
Η δημοτικότητα της Ματσάδο παραμένει συντριπτική
Όποια κι αν είναι η ενόχληση της κυβέρνησης Τραμπ απέναντί της, η δημοτικότητα της Ματσάδο στη Βενεζουέλα δεν φαίνεται να έχει υποχωρήσει. Σε δημοσκόπηση της AtlasIntel για το Bloomberg τον Ιούλιο, το 72% των Βενεζουελάνων δήλωνε ότι έχει θετική άποψη για τη Ματσάδο, έναντι μόλις 19% για τη Ντέλσι Ροντρίγκες.
Σε συγκέντρωση του κόμματος Vente Venezuela στο Καράκας στα τέλη Ιουλίου, η εορταστική ατμόσφαιρα συνδυαζόταν με έντονη ανησυχία για τη συνεχιζόμενη απουσία της. Υποστηρικτές που επί χρόνια απέφευγαν τις δημόσιες συγκεντρώσεις υπό τον φόβο συλλήψεων αγκαλιάζονταν, φωτογραφίζονταν και κρατούσαν πανό με τη μορφή της.
"Ματσάδο, πρέπει να επιστρέψεις. Ο κόσμος σε περιμένει!" φώναζε ένας άνδρας.
Μια αντιπολίτευση βαθιά διχασμένη
Η ανάδειξη της Φιγκέρα ως de facto επικεφαλής της αντιπολίτευσης στις συνομιλίες άνοιξε βαθύ ρήγμα στο δημοκρατικό κίνημα της Βενεζουέλας. Λιγότερο από έναν μήνα πριν από την επίσκεψη της Φιγκέρα στο Καράκας, η Ματσάδο είχε συγκαλέσει στην Πόλη του Παναμά την Ενωτική Πλατφόρμα, έναν συνασπισμό κομμάτων της αντιπολίτευσης.
Η συνάντηση κατέληξε στο λεγόμενο Μανιφέστο του Παναμά, οι υπογράφοντες του οποίου συμφωνούσαν να επιδιώξουν μια "σοβαρή, αποφασιστική και υπεύθυνη διαπραγμάτευση" με τη μεταβατική κυβέρνηση, υπό αμερικανική διαμεσολάβηση - αλλά με τη Ματσάδο ως κεντρική φωνή της αντιπολίτευσης.
Η ξαφνική εμφάνιση της Φιγκέρα στο Καράκας έδειξε ότι η Ουάσιγκτον είχε διαφορετικές προθέσεις. "Η ιδέα ότι αυτό αντιπροσωπεύει τη βούληση του λαού της Βενεζουέλας είναι κάπως παράλογη", δήλωσε ο Φιλ Γκάνσον, αναλυτής του International Crisis Group στο Καράκας.
Ο Μπράιαν Ναράνχο, πρώην αναπληρωτής επικεφαλής της αμερικανικής πρεσβείας στη Βενεζουέλα, δήλωσε ότι "παραλίγο να πέσει από την καρέκλα του" όταν πληροφορήθηκε την επιλογή της Φιγκέρα. "Η Ντινόρα δεν ήταν ποτέ πολιτικός πρώτης ή ακόμη και δεύτερης γραμμής", είπε.
Από φροντίστρια στην Ισπανία, επικεφαλής των συνομιλιών
Η προσωπική ιστορία της Φιγκέρα είναι εντυπωσιακή. Είχε περάσει τα προηγούμενα οκτώ χρόνια εξόριστη στην ισπανική Βαλένθια. Μέλος της Εθνοσυνέλευσης με το κεντροδεξιό κόμμα Primero Justicia, εγκατέλειψε τη Βενεζουέλα το 2018 φοβούμενη σύλληψη από τις μυστικές υπηρεσίες.
Στην Ισπανία έγινε μία από τις εκατοντάδες χιλιάδες Βενεζουελάνους μετανάστες που πάλευαν να επιβιώσουν. Μονογονέας και χειρουργός στο επάγγελμα, εργάστηκε ως φροντίστρια ηλικιωμένου διαβητικού ασθενούς, σιδέρωνε ρούχα και έκανε οικιακές εργασίες, ενώ βασιζόταν ακόμη και σε φιλανθρωπική βοήθεια για τρόφιμα και ρουχισμό.
Το 2023, όμως, οι πρώην συνάδελφοί της βουλευτές την επέλεξαν να ηγηθεί των υπολειμμάτων της παράλληλης Εθνοσυνέλευσης στην εξορία. Το σώμα δεν διέθετε πραγματική εξουσία στο εσωτερικό της Βενεζουέλας. Η διεθνής αναγνώρισή του, όμως, προσέφερε στη Φιγκέρα κάτι που αργότερα αποδείχθηκε εξαιρετικά πολύτιμο: θεσμική νομιμοποίηση.
«Δεν είχε ιδιαίτερη επιρροή στην Ουάσιγκτον»
Ως πρόεδρος της Εθνοσυνέλευσης, η Φιγκέρα είχε ανοικτό δίαυλο επικοινωνίας με Αμερικανούς αξιωματούχους, μεταξύ άλλων για την προστασία περιουσιακών στοιχείων του κράτους της Βενεζουέλας, όπως η πετρελαϊκή Citgo με έδρα το Χιούστον.
Ωστόσο, όταν συνελήφθη ο Μαδούρο, δεν αποτελούσε γνωστή προσωπικότητα στην Ουάσιγκτον. "Δεν γνωρίζω να είχε κάποια ιδιαίτερη επιρροή στην Ουάσιγκτον. Δεν ήταν πρόσωπο της Ουάσιγκτον και δεν γνώριζε πολύ κόσμο", δήλωσε ο πρώην πρεσβευτής των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα Τζέιμς Στόρι.
Οι υποστηρικτές της θεωρούν ότι ακριβώς αυτή η σχετική αφάνεια αποτελεί πλεονέκτημα. Η Ματσάδο, υποστηρίζουν, είναι περισσότερο πολωτική προσωπικότητα και η επιλογή της θα προκαλούσε την έντονη αντίδραση των τσαβίστας, λόγω τόσο του χαρακτήρα της όσο και των δεξιών, φιλελεύθερων οικονομικών της θέσεων.
Ακόμη και αρκετοί επικριτές της διαδικασίας, οι οποίοι γνωρίζουν τη Φιγκέρα εδώ και δεκαετίες, δεν αμφισβητούν την προσωπική της ακεραιότητα. Αμφισβητούν, όμως, τη δημοκρατική νομιμοποίηση της διαδικασίας.
«Πώς μπορούμε να τους πιστέψουμε;»
Η αμερικανική εμπλοκή στις έξι ημέρες των διαπραγματεύσεων του Αυγούστου ήταν εμφανής στο Καράκας. Πριν και μετά από κάθε συνεδρίαση, Αμερικανοί διπλωμάτες συναντούσαν την αντιπροσωπεία της αντιπολίτευσης και συζητούσαν μαζί της τα πιθανά σημεία εμπλοκής.
Παράλληλα, αμερικανικά διπλωματικά οχήματα και προσωπικό ασφαλείας χρησιμοποιούνταν από την αντιπροσωπεία καθ’ όλη τη διάρκεια της παραμονής της. Όταν ο πρώτος γύρος ολοκληρώθηκε στις 12 Αυγούστου, οι δύο αντιπροσωπείες παρουσίασαν κοινή ανακοίνωση.
Η Φιγκέρα περιέγραψε εκτεταμένες μεταρρυθμίσεις στο Ανώτατο Δικαστήριο, ενώ ο Ροντρίγκες ανακοίνωσε συμφωνία για προσπάθεια αποδέσμευσης χρυσού της Βενεζουέλας αξίας 4 δισ. δολαρίων, ο οποίος βρίσκεται δεσμευμένος στην Τράπεζα της Αγγλίας.
Οι συνομιλίες αναμένεται να επαναληφθούν στα μέσα Σεπτεμβρίου.
Το μεγάλο αγκάθι των πολιτικών κρατουμένων
Για τους επικριτές της μεταβατικής κυβέρνησης, μία από τις ισχυρότερες ενδείξεις ότι δεν έχει πραγματικά δεσμευτεί στη δημοκρατική αλλαγή είναι ότι εξακολουθεί να κρατά εκατοντάδες πολιτικούς αντιπάλους στις φυλακές, παρά την ψήφιση νέου νόμου περί αμνηστίας.
Σύμφωνα με πρόσωπο κοντά στις διαπραγματεύσεις, το ζήτημα των πολιτικών κρατουμένων έμεινε σκόπιμα εκτός επίσημης ατζέντας, ώστε η μεταβατική κυβέρνηση να μην μπορέσει να τους χρησιμοποιήσει ως διαπραγματευτικό χαρτί.
Δύο ημέρες μετά το τέλος των συνομιλιών, η κυβέρνηση Ροντρίγκες ανακοίνωσε την απελευθέρωση 131 πολιτικών κρατουμένων, χωρίς όμως να δημοσιοποιήσει τα ονόματά τους. Η οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων Foro Penal έχει επιβεβαιώσει περίπου 80 αποφυλακίσεις.
Πολλοί από όσους απελευθερώθηκαν εξακολουθούν να υπόκεινται σε περιορισμούς, όπως απαγόρευση εξόδου από τη χώρα και υποχρέωση τακτικής παρουσίας στις αρχές.
"Δεν είναι αλήθεια ότι είμαστε ελεύθεροι", δήλωσε ο Χένρι Αλβιάρες, ένας από τους στενότερους συνεργάτες της Ματσάδο, ο οποίος απελευθερώθηκε τον Φεβρουάριο μετά από δύο χρόνια στη διαβόητη φυλακή El Helicoide.
Ο Αλβιάρες θυμίζει ότι την τελευταία δεκαετία πραγματοποιήθηκαν περισσότερες από δώδεκα προηγούμενες διαπραγματεύσεις με την κυβέρνηση των τσαβίστας. Μέσα σε λίγους μήνες από τον τελευταίο γύρο συνομιλιών στα Μπαρμπάντος το 2023, η Ματσάδο είχε αναγκαστεί να κρυφτεί και ο ίδιος μαζί με αρκετά μέλη της ομάδας της συνελήφθησαν.
Το ερώτημά του είναι απλό: "Πώς μπορούμε να τους πιστέψουμε;"
Δημοσιογράφοι υπό πίεση
Ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίστηκαν οι δημοσιογράφοι ενίσχυσε επίσης τις ανησυχίες.
Καθ’ όλη τη διάρκεια της εξαήμερης διαδικασίας, οι εκπρόσωποι των μέσων ενημέρωσης παρέμεναν σε μεγάλο βαθμό στο σκοτάδι και δεν είχαν ουσιαστική δυνατότητα να υποβάλουν ερωτήσεις στις δύο αντιπροσωπείες.
Την πρώτη ημέρα των συνομιλιών, στις 6 Αυγούστου, όταν οι δύο πλευρές συναντήθηκαν στην αεροπορική βάση La Carlota, ένοπλοι άνδρες με μοτοσικλέτες σταμάτησαν μια δημοσιογράφο, κατάσχεσαν το κινητό της και διέγραψαν φωτογραφίες που είχε τραβήξει από τον χώρο.
Σύμφωνα με την Εθνική Ένωση Εργαζομένων στον Τύπο της Βενεζουέλας, οι άνδρες συζήτησαν μέσω ασυρμάτου ακόμη και το ενδεχόμενο να τη μεταφέρουν στη στρατιωτική αντικατασκοπεία, προτού τελικά την αφήσουν ελεύθερη.
Σύμφωνα με αντιπολιτευόμενα μέσα ενημέρωσης, ο Χόρχε Ροντρίγκες φέρεται να είπε ότι επέλεξε την αεροπορική βάση για την πρώτη συνάντηση επειδή ήταν "σχεδόν σαν καταφύγιο", επιτρέποντας να παραμείνουν μακριά τόσο τα μέσα ενημέρωσης όσο και άλλοι παράγοντες που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν τις συνομιλίες.
Πότε θα γίνουν εκλογές;
Αυτό είναι πλέον το μεγάλο ερώτημα.
Η Φιγκέρα δεν έχει παρουσιάσει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για τις εκλογές, αν και έχει δηλώσει ότι μέχρι το τέλος του έτους η Βενεζουέλα θα πρέπει να διαθέτει νέο εκλογικό συμβούλιο και νέο Ανώτατο Δικαστήριο - δύο θεσμούς που θεωρούνται απαραίτητοι για τη διεξαγωγή πραγματικά ελεύθερων εκλογών.
Ο Έλιοτ Έιμπραμς θεωρεί αυτή τη στρατηγική επικίνδυνη. Σύμφωνα με τον ίδιο, η αμερικανική κυβέρνηση ουσιαστικά λέει: "Πρέπει πρώτα να δημιουργήσουμε τις κατάλληλες συνθήκες και, όταν αυτές δημιουργηθούν, τότε μπορούμε να ορίσουμε ημερομηνία εκλογών".
Ο Έιμπραμς χαρακτηρίζει αυτή την προσέγγιση "πολύ κακή ιδέα", επειδή δίνει στο καθεστώς κίνητρο να φροντίσει ώστε οι απαραίτητες συνθήκες να μην εκπληρωθούν ποτέ πλήρως.
Το χαρτί της αμερικανικής στρατιωτικής ισχύος
Ακόμη και αρκετοί επικριτές των συνομιλιών διατηρούν την ελπίδα ότι η παρουσία της Ουάσιγκτον - και κυρίως η απειλή νέας στρατιωτικής επέμβασης- θα εμποδίσει τη μεταβατική κυβέρνηση να επαναλάβει τις πρακτικές του παρελθόντος.
"Η αμερικανική παρουσία πρέπει να διασφαλίσει ότι δεν θα επαναληφθεί αυτό που συνέβη στις προηγούμενες διαπραγματεύσεις στη Βενεζουέλα, όταν μοναδικός στόχος του καθεστώτος ήταν να κερδίσει χρόνο και να παραμείνει στην εξουσία", δήλωσε ο εξέχων πολιτικός της αντιπολίτευσης Χουάν Πάμπλο Γκουανίπα.
Στους δρόμους του Καράκας η αισιοδοξία εξαντλείται
Η εικόνα στην κοινωνία είναι πολύ διαφορετική. Πολλοί κάτοικοι του Καράκας εμφανίζονται απογοητευμένοι και δεν βλέπουν πραγματική δυναμική προς τη δημοκρατική μετάβαση που τους είχε υποσχεθεί η Ουάσιγκτον.
"Είναι σαν ένα διαζύγιο που συνεχίζεται και συνεχίζεται χωρίς να τελειώνει ποτέ", είπε η Ρόσα, μια μεσήλικη πωλήτρια που εργαζόταν σε σχεδόν άδειο εμπορικό κέντρο στο Τσακάο, άλλοτε εύπορη επιχειρηματική περιοχή της πρωτεύουσας.
"Ένα πιόνι, ο Μαδούρο, αφαιρέθηκε. Αλλά τη θέση του την πήραν άλλοι που είναι ακριβώς σαν κι αυτόν".
Ποιος κερδίζει από μια παρατεταμένη μετάβαση;
Μια μακρά διαδικασία μετάβασης θα μπορούσε τελικά να λειτουργήσει προς όφελος της Ντέλσι Ροντρίγκες. Θα της επέτρεπε να παρατείνει την παραμονή της στην εξουσία, να εμβαθύνει τις σχέσεις της με την Ουάσιγκτον και ταυτόχρονα να διατηρεί τους πολιτικούς αντιπάλους της διχασμένους.
Οι επικριτές φοβούνται επίσης ότι η Ροντρίγκες θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τις διαπραγματεύσεις για να προσφέρει στον Τραμπ μια συμβολική νίκη εξωτερικής πολιτικής πριν από τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές.
Ένα πιθανό σενάριο θα ήταν να συμφωνήσει στη διεξαγωγή περιφερειακών και όχι προεδρικών εκλογών - μια δημοκρατική παραχώρηση υψηλού συμβολισμού, αλλά χωρίς πραγματικό κίνδυνο να χάσει την εξουσία.
Μια παρατεταμένη διαδικασία θα μπορούσε να εξυπηρετεί και την ίδια την Ουάσιγκτον, επιτρέποντάς της να συνεχίσει τη συνεργασία με μια κυβέρνηση με την οποία ο Τραμπ έχει αναπτύξει στενή σχέση.
Το State Department αποφεύγει να δεσμευτεί σε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Ο Τόμι Πίγκοτ περιορίστηκε να δηλώσει ότι οι ΗΠΑ "παραμένουν δεσμευμένες στην προώθηση του σχεδίου τριών φάσεων για τη σταθεροποίηση, την οικονομική ανάκαμψη, τη συμφιλίωση και τη δημοκρατική μετάβαση της Βενεζουέλας".
Η μεγάλη αβεβαιότητα για την επόμενη ημέρα
Στη Βενεζουέλα, λοιπόν, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο εάν θα υπάρξει μετάβαση. Είναι τι είδους μετάβαση θα είναι αυτή. Θα οδηγήσει πράγματι σε ελεύθερες προεδρικές εκλογές, σε ανεξάρτητους θεσμούς και σε πραγματική εναλλαγή της εξουσίας;
Ή θα καταλήξει σε μια ελεγχόμενη πολιτική αναδιάταξη, στην οποία ο Μαδούρο θα έχει φύγει, αλλά μεγάλο μέρος του συστήματος που οικοδομήθηκε επί Τσάβες και Μαδούρο θα παραμείνει στη θέση του;
Και πάνω απ’ όλα: πόσο μακριά είναι πραγματικά διατεθειμένες να φτάσουν οι Ηνωμένες Πολιτείες ώστε η δημοκρατική μετάβαση να αποκτήσει ουσιαστικό και όχι απλώς συμβολικό χαρακτήρα;
Ένας ανώτερος αξιωματικός των ενόπλων δυνάμεων της Βενεζουέλας συνόψισε ίσως καλύτερα από όλους την αβεβαιότητα που επικρατεί:
"Είναι ξεκάθαρο ότι πλέον αποτελούμε μέρος του αμερικανικού σχεδίου. Αυτό που δεν είναι ξεκάθαρο είναι ποιο ακριβώς είναι αυτό το σχέδιο".
Add comment
Comments