Περισσότεροι από 7 εκατομμύρια ψηφοφόροι στη Γερμανία έχουν μεταναστευτική καταγωγή και η πολιτική τους βαρύτητα αυξάνεται. SPD, CDU/CSU και Πράσινοι δυσκολεύονται όμως να τους κρατήσουν, ενώ το AfD επιχειρεί να προσεγγίσει στοχευμένα ένα τμήμα τους.
Από τον Oliver Pieper | Deutsche Welle
Απόδοση – δημοσιογραφική επιμέλεια: Κίρκη | Greece2Day
Οι ψηφοφόροι με μεταναστευτικό υπόβαθρο εξελίσσονται σε μία από τις σημαντικότερες – και ταυτόχρονα λιγότερο κατανοητές – εκλογικές ομάδες της Γερμανίας. Λίγο πριν από τις κρατιδιακές εκλογές στη Σαξονία-Άνχαλτ και στο Μεκλεμβούργο - Δυτική Πομερανία, αλλά και τις εκλογές στο Βερολίνο, μια νέα έρευνα του Γερμανικού Κέντρου Έρευνας για την Ένταξη και τη Μετανάστευση (DeZIM) καταγράφει μια τάση που θα πρέπει να προβληματίσει ιδιαίτερα τα παραδοσιακά κόμματα. Οι Γερμανοί ψηφοφόροι με μεταναστευτικό υπόβαθρο απομακρύνονται από τα κόμματα ακόμη περισσότερο από τον υπόλοιπο εκλογικό πληθυσμό.
Και πρόκειται για μια ομάδα που δύσκολα μπορεί πλέον να θεωρηθεί εκλογική μειονότητα. Το 2023 περίπου το 12% των πολιτών με δικαίωμα ψήφου στη Γερμανία είχε ιστορικό μετανάστευσης. Πρόκειται για περισσότερους από 7 εκατομμύρια ανθρώπους, ενώ ο αριθμός τους αυξάνεται.
Το SPD παραμένει πρώτο – αλλά ο ιστορικός δεσμός εξασθενεί
Οι Σοσιαλδημοκράτες εξακολουθούν να διαθέτουν τη μεγαλύτερη δυνητική δεξαμενή ψηφοφόρων μεταξύ μεταναστών και απογόνων μεταναστών. Σύμφωνα με τη μελέτη του DeZIM, περίπου δύο στους τρεις ψηφοφόρους με μεταναστευτικό υπόβαθρο θεωρούν το SPD ένα κόμμα που θα μπορούσαν να ψηφίσουν. Σε μικρή απόσταση ακολουθούν τα CDU/CSU. Το ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι μεγάλο μέρος αυτής της εκλογικής βάσης δεν έχει χαθεί οριστικά. Μόλις περίπου ένας στους πέντε ερωτηθέντες δηλώνει ότι αποκλείει κατηγορηματικά τόσο τους Χριστιανοδημοκράτες όσο και τους Σοσιαλδημοκράτες.
Το πρόβλημα βρίσκεται κυρίως στη νέα γενιά. Η Φρίντερικε Ρέμερ, μία από τις συντάκτριες της έρευνας του DeZIM, επισημαίνει ότι οι μεγαλύτερης ηλικίας ψηφοφόροι με μεταναστευτικό υπόβαθρο εξακολουθούν να έχουν σαφή κλίση προς το SPD. Ο παραδοσιακός αυτός δεσμός όμως φαίνεται να διαρρηγνύεται στις νεότερες γενιές. Ιδιαίτερα αξιοσημείωτη χαρακτηρίζεται η αυξανόμενη αποξένωση των πολιτών τουρκικής καταγωγής από τα γερμανικά κόμματα.
Το παράδοξο του AfD
Η περίπτωση του Alternative für Deutschland (AfD) παρουσιάζει ένα ιδιαίτερο πολιτικό παράδοξο.
Το κόμμα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη απόρριψη μεταξύ των ψηφοφόρων μεταναστευτικής καταγωγής. Σχεδόν δύο στους τρεις δηλώνουν ότι αποκλείεται να το ψηφίσουν. Η απόρριψη είναι ιδιαίτερα υψηλή μεταξύ ανθρώπων με καταγωγή από την Τουρκία, τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το AfD αγνοεί αυτή την εκλογική αγορά. Το αντίθετο.
Έχει αντιληφθεί εδώ και χρόνια ότι οι ψηφοφόροι με μεταναστευτική καταγωγή δεν αποτελούν ένα ενιαίο πολιτικό μπλοκ. Ο Μάρτιν Γκέρλαχ, ομοσπονδιακός διευθυντής της Τουρκικής Κοινότητας στη Γερμανία (TGD), θυμάται χαρακτηριστικά την προεκλογική εκστρατεία του AfD στο Νόικελν του Βερολίνου το 2021. Όπως υποστηρίζει, ήταν ένα από τα πρώτα κόμματα που επιχείρησαν συστηματικά να επικοινωνήσουν με συγκεκριμένες κοινότητες στη μητρική τους γλώσσα και με εικόνες προσαρμοσμένες στο κοινό στο οποίο απευθύνονταν.
Τα υπόλοιπα κόμματα, κατά τον ίδιο, δεν έχουν επενδύσει αντίστοιχα στην κατανόηση αυτών των ομάδων. Και αυτό μπορεί να αποδειχθεί σοβαρό εκλογικό λάθος: "Αν κερδίσεις μεγάλα τμήματα των ψηφοφόρων με μεταναστευτικό υπόβαθρο, κερδίζεις εκλογές".
Διαβάστε ακόμα: Γερμανία: Γιατί οι ξένοι εργαζόμενοι εγκαταλείπουν τη χώρα
Οι μετανάστες δεν είναι κατ' ανάγκην υπέρ της μετανάστευσης
Εδώ βρίσκεται ίσως μία από τις σημαντικότερες διαπιστώσεις της έρευνας. Η μεταναστευτική καταγωγή δεν συνεπάγεται αυτομάτως φιλελεύθερη στάση απέναντι στη νέα μετανάστευση. Πριν από τις ομοσπονδιακές εκλογές του Φεβρουαρίου του 2025, η Τουρκική Κοινότητα δραστηριοποιήθηκε σε 60 γερμανικές πόλεις, ενθαρρύνοντας πολίτες τουρκικής καταγωγής να συμμετάσχουν στις εκλογές. Η εμπειρία της οργάνωσης έδειξε ότι μέσα στις παλαιότερες μεταναστευτικές κοινότητες υπάρχει σημαντικός σκεπτικισμός απέναντι στους νεοεισερχόμενους μετανάστες και τους πρόσφυγες.
Και ακριβώς αυτή τη διάκριση επιχειρεί να αξιοποιήσει πολιτικά το AfD. Το μήνυμα, σε απλουστευμένη μορφή, είναι: "Εσείς είστε διαφορετικοί από τους νέους μετανάστες. Η συζήτηση για περιορισμό της μετανάστευσης και απελάσεις δεν αφορά εσάς, αλλά τους άλλους". Σύμφωνα με τον πολιτικό επιστήμονα Özgür Özvatan, αυτή η στρατηγική μπορεί να λειτουργήσει ιδιαίτερα αποτελεσματικά μεταξύ εκείνων που δεν απορρίπτουν εξαρχής το AfD.
Το θέμα που υποτιμούν τα κόμματα: ασφάλεια
Υπάρχει όμως και η αντίθετη πλευρά. Για πολλούς πολίτες μεταναστευτικής καταγωγής, ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά ζητήματα δεν είναι η ίδια η μεταναστευτική πολιτική, αλλά η προσωπική τους ασφάλεια απέναντι στον ρατσισμό και την ξενοφοβική βία. Και, σύμφωνα με τον Γκέρλαχ, τα παραδοσιακά κόμματα δεν το αντιλαμβάνονται επαρκώς. Ο ίδιος περιγράφει ανθρώπους από την τουρκική κοινότητα που αισθάνονται τόσο ανασφαλείς σε ορισμένες περιοχές ώστε αποφεύγουν ακόμη και ταξίδια στις ακτές της Βαλτικής, φοβούμενοι πιθανές ξενοφοβικές επιθέσεις.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και ο αντιμουσουλμανικός ρατσισμός. Ο Γκέρλαχ θεωρεί μάλιστα ότι τα κόμματα κάνουν λάθος όταν αντιμετωπίζουν την πολιτική κατά των διακρίσεων αποκλειστικά ως θέμα της προοδευτικής Αριστεράς. Για πολλούς πολίτες τουρκικής καταγωγής, υποστηρίζει, πρόκειται για κάτι πολύ πιο θεμελιώδες: την εφαρμογή του ίδιου του συνταγματικού κράτους και την προστασία των πολιτών του.
Αυτό, κατά την άποψή του, θα μπορούσε να αποτελέσει πολύ ισχυρότερο πολιτικό μήνυμα.
Κοιμούνται τα γερμανικά κόμματα μπροστά στη δημογραφική αλλαγή;
Ο πολιτικός επιστήμονας Özgür Özvatan προχωρά ακόμη περισσότερο. Στο βιβλίο του Every Voice Counts – Underestimated by Democrats, Courted by Populists: Migrant Germans as a Political Force υποστηρίζει ότι τα καθιερωμένα κόμματα κινδυνεύουν να χάσουν μια τεράστια πολιτική ευκαιρία. Δεν προσεγγίζουν επαρκώς τους πολίτες μεταναστευτικής καταγωγής ούτε ως ψηφοφόρους ούτε ως πιθανά κομματικά στελέχη, εθελοντές ή ανθρώπους που μπορούν να συμμετάσχουν ενεργά στους δημοκρατικούς θεσμούς.
Η αλλαγή όμως της γερμανικής κοινωνίας συνεχίζεται. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται, έως το 2030 περισσότερο από το μισό του πληθυσμού της Γερμανίας θα έχει μεταναστευτικό υπόβαθρο, με βάση τον ευρύτερο δημογραφικό ορισμό που χρησιμοποιείται στη σχετική πρόβλεψη. "Κοιμόμαστε και καθυστερούμε απέναντι σε αυτή την κοινωνική αλλαγή", προειδοποιεί. Ο Özvatan βλέπει μάλιστα ένα μεγάλο δημοκρατικό απόθεμα στους ανθρώπους που έχουν μεταναστεύσει στη Γερμανία από αυταρχικές ή ανελεύθερες χώρες.
Έχοντας προσωπική εμπειρία διαφορετικών πολιτικών συστημάτων, μπορούν – κατά την εκτίμησή του – να αποκτήσουν ισχυρή σχέση με τη δημοκρατία, εφόσον το γερμανικό κράτος διευκολύνει την ένταξη και την πολιτογράφησή τους.
Erdoğan και AfD: η πολιτική της διασποράς
Το AfD φαίνεται, σύμφωνα με την ανάλυση, να έχει αντιληφθεί καλύτερα από ορισμένους ανταγωνιστές του ότι η πολιτική ταυτότητα ενός μετανάστη δεν καθορίζεται μόνο από τη χώρα στην οποία ζει. Επηρεάζεται και από τη χώρα καταγωγής, την οικογένεια, τη θρησκεία, την κοινωνική τάξη και τις πολιτικές συγκρούσεις της διασποράς. Στην περίπτωση των πολιτών τουρκικής καταγωγής, το AfD επιχειρεί να επικοινωνήσει με αυτή την πραγματικότητα, κάνοντας θετικές αναφορές στην Τουρκία και στον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Ο Özvatan επισημαίνει ότι διεθνείς έρευνες έχουν καταγράψει ένα ενδιαφέρον φαινόμενο: δεξιές αυταρχικές πολιτικές δυνάμεις διαφορετικών χωρών μπορούν να ενισχύουν αμοιβαία την επιρροή τους, ακόμη και όταν θεωρητικά απευθύνονται σε εντελώς διαφορετικά εθνικά ακροατήρια.
Η μεγάλη εκλογική μάχη που μόλις αρχίζει
Το βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι ο όρος "μεταναστευτική ψήφος" μπορεί να γίνει παραπλανητικός. Δεν υπάρχει μία ενιαία μεταναστευτική ψήφος. Ένας Γερμανός τουρκικής καταγωγής τρίτης γενιάς, ένας πρόσφατα πολιτογραφημένος Σύρος, ένας επιχειρηματίας πολωνικής καταγωγής και ένας εργαζόμενος του οποίου οι γονείς μετανάστευσαν από τη Σρι Λάνκα δεν έχουν κατ' ανάγκην κοινές πολιτικές προτεραιότητες. Μπορεί να τους απασχολούν περισσότερο η ασφάλεια, οι φόροι, η εκπαίδευση, η εγκληματικότητα, η οικονομία ή η νέα μετανάστευση παρά η ίδια η μεταναστευτική τους καταγωγή.
Αυτό είναι και το σημείο στο οποίο τα παραδοσιακά γερμανικά κόμματα φαίνεται να δυσκολεύονται περισσότερο. Εξακολουθούν συχνά να αντιμετωπίζουν τους πολίτες μεταναστευτικής καταγωγής ως ειδική κοινωνική κατηγορία. Το AfD επιχειρεί, αντιθέτως, να εντοπίσει τις εσωτερικές διαφορές αυτής της κατηγορίας και να τις μετατρέψει σε πολιτική στρατηγική.
Με περισσότερους από επτά εκατομμύρια ψηφοφόρους ήδη και με τη δημογραφική τους βαρύτητα να αυξάνεται, το ερώτημα δεν είναι πλέον εάν οι Γερμανοί με μεταναστευτικό υπόβαθρο μπορούν να επηρεάσουν τις εκλογές. Το ερώτημα είναι ποιο κόμμα θα καταλάβει πρώτο ότι δεν αρκεί πλέον να μιλά γι' αυτούς - πρέπει να μάθει να μιλά και σε αυτούς.
Add comment
Comments