Η Ευρωπαϊκή Ένωση συζητά εδώ και χρόνια πώς θα προστατεύσει τις επιχειρήσεις της από τους αμερικανικούς δασμούς, τις κινεζικές επιδοτήσεις και τον αυξανόμενο παγκόσμιο προστατευτισμό. Υπάρχει όμως ένα πολύ πιο παράδοξο πρόβλημα. Ορισμένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις δεν βρίσκονται στα εξωτερικά σύνορα της Ευρώπης. Βρίσκονται μέσα στην ίδια την Ενιαία Αγορά.
Από τον Andy Bounds | Financial Times
Απόδοση – δημοσιογραφική επιμέλεια: Αληκτώ | Greece2Day
Νέα πρωτοβουλία Αυστρίας και Ιταλίας, την οποία υποστηρίζουν τουλάχιστον 17 κυβερνήσεις της ΕΕ, επιχειρεί να περιορίσει τις πρόσθετες εθνικές ρυθμίσεις και τη γραφειοκρατία που συσσωρεύονται πάνω στην ευρωπαϊκή νομοθεσία. Πίσω όμως από τη φαινομενικά βαρετή συζήτηση περί γραφειοκρατίας βρίσκεται ένα πολύ μεγαλύτερο οικονομικό ζήτημα.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις του ΔΝΤ, τα εναπομείναντα εμπόδια στο εμπόριο μεταξύ των χωρών της ΕΕ αντιστοιχούν κατά μέσο όρο σε ένα θεωρητικό δασμολογικό ισοδύναμο περίπου 44% στα αγαθά και 110% στις υπηρεσίες. Πρόκειται για εκτιμήσεις συνολικού κόστους των εμποδίων — όχι για πραγματικούς φόρους που επιβάλλονται στα σύνορα — και το ίδιο το ΔΝΤ επισημαίνει ότι πρέπει να αντιμετωπίζονται ως προσεγγιστικές και ευαίσθητες στη μεθοδολογία.
Αν το δούμε έτσι, ένα σημαντικό μέρος του προβλήματος ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης αρχίζει να φαίνεται διαφορετικό.
Η Ενιαία Αγορά δεν είναι ακόμη πραγματικά ενιαία
Θεωρητικά, μια ελληνική εταιρεία έχει πρόσβαση σε μια αγορά περίπου 450 εκατομμυρίων καταναλωτών. Στην πράξη, όταν επιχειρεί να δραστηριοποιηθεί σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, μπορεί να συναντήσει διαφορετικές απαιτήσεις αδειοδότησης, πιστοποίησης, επισήμανσης, φορολογικής συμμόρφωσης, επαγγελματικών προσόντων και δημόσιων συμβάσεων. Για μια μεγάλη πολυεθνική, αυτά αποτελούν κόστος. Για μια μικρότερη επιχείρηση μπορεί να αποτελούν φραγμό εισόδου.
Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων που επικαλείται το ΔΝΤ, περίπου 60% των εξαγωγικών επιχειρήσεων και 74% των καινοτόμων επιχειρήσεων στην ΕΕ δηλώνουν ότι πρέπει να συμμορφώνονται με σημαντικά διαφορετικούς κανονισμούς μεταξύ των κρατών-μελών. Και αυτό δημιουργεί μια θεμελιώδη διαφορά με τις ΗΠΑ. Μια αμερικανική εταιρεία που ξεκινά στο Τέξας ή στην Καλιφόρνια μπορεί σχετικά γρήγορα να απευθυνθεί σε μια τεράστια εγχώρια αγορά. Μια ευρωπαϊκή startup μπορεί να ανακαλύψει ότι, όσο μεγαλώνει γεωγραφικά, πρέπει ουσιαστικά να επαναλαμβάνει μέρος της διαδικασίας συμμόρφωσης χώρα προς χώρα.
Η Ευρώπη διαθέτει μια μεγάλη αγορά. Αλλά δεν διαθέτει πάντοτε την οικονομία κλίμακας μιας πραγματικά ενιαίας μεγάλης αγοράς.
Τι σημαίνει «δασμός 44%» χωρίς τελωνείο;
Εδώ χρειάζεται προσοχή. Το 44% δεν σημαίνει ότι ένα προϊόν που περνά από τη Γαλλία στη Γερμανία πληρώνει φόρο 44%. Δεν πληρώνει. Το ΔΝΤ επιχειρεί να μετατρέψει σε ένα συγκρίσιμο "δασμολογικό ισοδύναμο" το συνολικό αποτέλεσμα των εμποδίων που περιορίζουν τις διασυνοριακές συναλλαγές.
- Διαφορετικοί κανονισμοί.
- Άδειες.
- Πιστοποιήσεις.
- Διοικητικές διαδικασίες.
- Δημόσιες συμβάσεις.
- Επαγγελματικοί περιορισμοί.
- Ανεπαρκής εναρμόνιση.
Πρακτικά, το ερώτημα είναι: πόσο μικρότερο είναι το εμπόριο μεταξύ δύο ευρωπαϊκών χωρών εξαιτίας όλων αυτών των εμποδίων σε σχέση με το εμπόριο που θα υπήρχε σε μια πραγματικά ενοποιημένη αγορά;
Με αυτή τη μεθοδολογία, το ΔΝΤ εκτιμά το μέσο ισοδύναμο κόστος περίπου στο 44% για τα αγαθά και πολύ υψηλότερα - περίπου 110% - για τις υπηρεσίες. Το μέγεθος είναι εντυπωσιακό ακόμη και αν ληφθούν υπόψη οι σημαντικές μεθοδολογικές επιφυλάξεις. Για σύγκριση, το ΔΝΤ υπολογίζει ότι το αντίστοιχο εμπόδιο μεταξύ αμερικανικών πολιτειών είναι περίπου το ένα τρίτο εκείνου που παρατηρείται μεταξύ των χωρών της ΕΕ.
Διαβάστε ακόμα: Το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκεται στην ενοποίησή της
Γιατί οι υπηρεσίες είναι το πραγματικό πρόβλημα
Στα προϊόντα, η ευρωπαϊκή ενοποίηση έχει προχωρήσει πολύ. Ένα αυτοκίνητο, ένα μηχάνημα ή ένα βιομηχανικό προϊόν μπορεί σχετικά εύκολα να διακινηθεί σε ολόκληρη την ΕΕ. Οι υπηρεσίες είναι διαφορετική ιστορία.
- Δικηγόροι.
- Λογιστές.
- Αρχιτέκτονες.
- Κατασκευαστικές εταιρείες.
- Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες.
- Ασφάλειες.
- Τηλεπικοινωνίες.
- Ψηφιακές υπηρεσίες.
Εκεί οι εθνικές άδειες, τα επαγγελματικά δικαιώματα, η φορολογία και οι διαφορετικοί κανόνες δημιουργούν πολύ μεγαλύτερη τριβή. Το ΔΝΤ αναφέρει χαρακτηριστικά τον κατασκευαστικό κλάδο, όπου η πολυπλοκότητα των δημόσιων συμβάσεων και οι διαφορετικοί εθνικοί κανονισμοί μπορούν να αποθαρρύνουν μια επιχείρηση από το να εισέλθει σε άλλη ευρωπαϊκή αγορά. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή οι υπηρεσίες αποτελούν πλέον το μεγαλύτερο μέρος των προηγμένων ευρωπαϊκών οικονομιών. Η Ευρώπη έχει δημιουργήσει μια εξαιρετικά αποτελεσματική κοινή αγορά για πολλά βιομηχανικά προϊόντα.
Δεν έχει δημιουργήσει ακόμη αντίστοιχα αποτελεσματική ενιαία αγορά υπηρεσιών.
Και εδώ εμφανίζεται το «gold-plating»
Η νέα αυστριακή και ιταλική πρωτοβουλία στρέφεται ιδιαίτερα εναντίον μιας πρακτικής που στις Βρυξέλλες ονομάζεται gold-plating. Τι σημαίνει;
Η ΕΕ εκδίδει μια οδηγία που θέτει ένα συγκεκριμένο ελάχιστο πλαίσιο. Στη συνέχεια κάθε κράτος πρέπει να την ενσωματώσει στην εθνική νομοθεσία. Αλλά ορισμένες κυβερνήσεις προσθέτουν επιπλέον υποχρεώσεις, διαδικασίες ή περιορισμούς που δεν απαιτούνταν από την αρχική ευρωπαϊκή οδηγία. Έτσι μπορεί να συμβεί κάτι παράδοξο.
Υπάρχει ένας ευρωπαϊκός κανόνας. Αλλά μετά την εφαρμογή του υπάρχουν 27 εθνικές παραλλαγές του. Και μια εταιρεία που δραστηριοποιείται σε δέκα χώρες δεν συμμορφώνεται απλώς με έναν ευρωπαϊκό κανόνα. Πρέπει να γνωρίζει και τις δέκα διαφορετικές εκδοχές του. Αυστρία και Ιταλία θέλουν πλέον τα κράτη να δεσμευθούν ότι θα αποφεύγουν τέτοιες πρόσθετες επιβαρύνσεις, θα περιορίζουν τις πληροφορίες που ζητούν από τις επιχειρήσεις και θα απλοποιούν την εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
Η γραφειοκρατία έχει πραγματικό οικονομικό κόστος
Η συζήτηση πολλές φορές παρουσιάζεται σαν πολιτισμική αντιπαράθεση: "περισσότερη ρύθμιση» εναντίον «λιγότερης ρύθμισης". Οικονομικά όμως το ζήτημα είναι διαφορετικό. Κάθε κανονισμός δημιουργεί κάποιο κόστος συμμόρφωσης. Για μια μεγάλη εταιρεία, μπορεί να σημαίνει ένα επιπλέον νομικό τμήμα. Για μια επιχείρηση 20 εργαζομένων, μπορεί να σημαίνει ότι η είσοδος σε μια δεύτερη ή τρίτη χώρα δεν αξίζει οικονομικά τον κόπο.
Σύμφωνα με στοιχεία της EIB που παρουσιάζει το ΔΝΤ, το κόστος κανονιστικής συμμόρφωσης αντιστοιχεί κατά μέσο όρο περίπου στο 1,8% των πωλήσεων των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. Για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις ανεβαίνει περίπου στο 2,5%. Για να έχουμε μέτρο σύγκρισης, το ίδιο υλικό τοποθετεί το ενεργειακό κόστος των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων περίπου στο 4% των πωλήσεων. Άρα η γραφειοκρατία δεν είναι απλώς ενόχληση.
Είναι κόστος παραγωγής.
Και το κόστος καταλήγει τελικά στον καταναλωτή
Μια επιχείρηση που έχει υψηλότερο διοικητικό κόστος έχει τέσσερις βασικές επιλογές.
- Να αυξήσει τις τιμές.
- Να μειώσει τα περιθώρια κέρδους.
- Να περιορίσει τις επενδύσεις.
- Ή να μην εισέλθει καθόλου σε μια νέα αγορά.
Και οι τέσσερις έχουν οικονομικό κόστος. Λιγότερος ανταγωνισμός σημαίνει υψηλότερες τιμές. Μικρότερα περιθώρια σημαίνουν λιγότερα διαθέσιμα κεφάλαια για επενδύσεις. Λιγότερες επενδύσεις σημαίνουν χαμηλότερη παραγωγικότητα. Και μικρότερη διασυνοριακή επέκταση σημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις δυσκολεύονται να αποκτήσουν την κλίμακα των αμερικανικών και κινεζικών ανταγωνιστών τους.
Έτσι κάτι τόσο τεχνικό όσο μια διαφορετική διαδικασία πιστοποίησης μπορεί τελικά να μετατραπεί σε πρόβλημα ευρωπαϊκής παραγωγικότητας.
Το πραγματικό πρόβλημα της Ευρώπης είναι η κλίμακα
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο. Η Ευρώπη δεν στερείται αποταμιεύσεων.
- Δεν στερείται πανεπιστημίων.
- Δεν στερείται μηχανικών.
- Δεν στερείται επιχειρηματιών.
Το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι μια επιτυχημένη ευρωπαϊκή εταιρεία δυσκολεύεται περισσότερο να αποκτήσει γρήγορα μεγάλη κλίμακα. Και αυτό είναι ιδιαίτερα σοβαρό στην τεχνολογία. Οι ψηφιακές αγορές έχουν ισχυρά network effects. Όσο περισσότεροι χρησιμοποιούν μια πλατφόρμα, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η αξία της. Άρα μια αμερικανική εταιρεία που αποκτά γρήγορα πρόσβαση σε μια τεράστια ενιαία αγορά μπορεί να μεγαλώσει πολύ γρηγορότερα από μια ευρωπαϊκή εταιρεία που πρέπει να αντιμετωπίσει διαφορετικούς κανόνες καθώς επεκτείνεται.
Το ΔΝΤ συνδέει ευθέως αυτή την κατακερματισμένη αγορά με την υστέρηση της Ευρώπης στην παραγωγικότητα και στην υιοθέτηση νέων τεχνολογιών. Η συνολική παραγωγικότητα των συντελεστών παραγωγής στην ΕΕ εκτιμάται περίπου 20% χαμηλότερη από εκείνη των ΗΠΑ.
Δεν είναι όμως μόνο η γραφειοκρατία
Εδώ υπάρχει κίνδυνος να υπεραπλουστεύσουμε το πρόβλημα. Ακόμη και αν αύριο εξαφανιζόταν όλο το gold-plating, η Ευρώπη δεν θα μετατρεπόταν αυτομάτως στις Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης. Υπάρχουν τουλάχιστον τέσσερις ακόμη μεγάλες εσωτερικές κατατμήσεις.
Κεφάλαιο. Η ΕΕ εξακολουθεί να διαθέτει ουσιαστικά 27 διαφορετικά χρηματοπιστωτικά συστήματα και κατακερματισμένες κεφαλαιαγορές.
Εργασία. Η μετακίνηση εργαζομένων μεταξύ χωρών είναι πολύ δυσκολότερη από ό,τι μεταξύ αμερικανικών πολιτειών, λόγω γλώσσας, φορολογίας, συντάξεων, αναγνώρισης προσόντων και διοικητικών διαδικασιών.
Ενέργεια. Οι ανεπαρκείς διασυνδέσεις και οι διαφορετικοί εθνικοί κανόνες εμποδίζουν την Ευρώπη να λειτουργήσει ως πραγματικά ενιαία ενεργειακή αγορά.
Υπηρεσίες. Παραμένουν πολύ περισσότερο εθνικές από ό,τι η βιομηχανία.
Το ΔΝΤ υπολογίζει ότι το ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό σύστημα, αξίας περίπου €85 τρισ., εξακολουθεί να κατακερματίζεται σε μεγάλο βαθμό κατά μήκος των εθνικών συνόρων.
€85 τρισ. κεφαλαίου - αλλά όχι μία κεφαλαιαγορά
Αυτό είναι ένα ακόμη ευρωπαϊκό παράδοξο. Η Ευρώπη διαθέτει τεράστιες αποταμιεύσεις. Αλλά δυσκολεύεται να τις μετατρέψει σε επιχειρηματικό κεφάλαιο για ευρωπαϊκές εταιρείες υψηλής ανάπτυξης. Η κεφαλαιοποίηση των ευρωπαϊκών χρηματιστηρίων ήταν περίπου $12 τρισ. το 2024, γύρω στο 60% του ΑΕΠ των χωρών που συμμετέχουν. Οι δύο μεγαλύτερες αμερικανικές αγορές μαζί ξεπερνούσαν τα $60 τρισ., πάνω από το 200% του αμερικανικού ΑΕΠ. Το πρόβλημα επομένως δεν είναι μόνο: "έχουμε πολλούς κανονισμούς". Είναι: "έχουμε μια μεγάλη οικονομία χωρισμένη σε πολλές μικρότερες αγορές".
Τι θα κέρδιζε η Ευρώπη αν πραγματικά ενοποιούνταν;
Εδώ οι αριθμοί γίνονται ιδιαίτερα ενδιαφέροντες. Το ΔΝΤ έχει επιχειρήσει να υπολογίσει τι θα συνέβαινε εάν τα εμπόδια μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών μειώνονταν περίπου στα επίπεδα που παρατηρούνται μεταξύ των αμερικανικών πολιτειών. Η εκτίμησή του είναι ότι η παραγωγικότητα θα μπορούσε μακροπρόθεσμα να αυξηθεί σχεδόν κατά 7%. Σε πιο περιορισμένο πακέτο συγκεκριμένων μεταρρυθμίσεων - καλύτερη ενοποίηση της Ενιαίας Αγοράς, μεγαλύτερη κινητικότητα εργασίας, ολοκλήρωση χρηματοπιστωτικών και ενεργειακών αγορών - το Ταμείο υπολογίζει ότι το επίπεδο του ευρωπαϊκού ΑΕΠ θα μπορούσε να είναι περίπου 3% υψηλότερο μέσα σε μία δεκαετία.
Αυτά δεν είναι προβλέψεις ότι τα κέρδη θα πραγματοποιηθούν αυτομάτως. Είναι εκτιμήσεις σεναρίων μεταρρύθμισης.
Δείχνουν όμως το μέγεθος της οικονομικής ευκαιρίας.
Η Ευρώπη ψάχνει χρήματα ενώ ίσως χρειάζεται πρώτα μεγαλύτερη αγορά
Η ευρωπαϊκή συζήτηση για την ανταγωνιστικότητα περιστρέφεται συχνά γύρω από ένα ερώτημα: Πόσα χρήματα πρέπει να επενδύσει η Ευρώπη;
- Περισσότερα για AI.
- Περισσότερα για άμυνα.
- Περισσότερα για chips.
- Περισσότερα για πράσινη τεχνολογία.
- Περισσότερα για ενεργειακά δίκτυα.
- Όλα αυτά μπορεί να είναι σημαντικά.
Υπάρχει όμως ένα δεύτερο ερώτημα: Σε ποια αγορά θα επενδυθούν αυτά τα χρήματα; Αν μια εταιρεία χρηματοδοτηθεί για να αναπτυχθεί αλλά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει διαφορετικές απαιτήσεις σε κάθε κράτος, ένα μέρος του πλεονεκτήματος της χρηματοδότησης χάνεται. Γι' αυτό η ολοκλήρωση της Ενιαίας Αγοράς μπορεί να λειτουργήσει διαφορετικά από μια κρατική επιδότηση. Δεν απαιτεί απαραίτητα να βρεθούν δεκάδες δισεκατομμύρια νέων δημοσίων πόρων. Επιχειρεί να κάνει πιο παραγωγικά τα κεφάλαια που ήδη υπάρχουν.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη αντίφαση
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δημιουργήθηκε ακριβώς για να καταργήσει τα οικονομικά σύνορα μεταξύ των κρατών της.
- Κατάργησε τους δασμούς.
- Δημιούργησε κοινά πρότυπα.
- Επέτρεψε την ελεύθερη κυκλοφορία προϊόντων, ανθρώπων και κεφαλαίων.
Δημιούργησε ακόμη και κοινό νόμισμα για μεγάλο μέρος της Ένωσης. Και όμως, τρεις δεκαετίες μετά τη δημιουργία της Ενιαίας Αγοράς, εξακολουθεί να υπάρχει σημαντικό οικονομικό κόστος από τα αόρατα εσωτερικά σύνορα. Δεν υπάρχουν τελωνειακοί υπάλληλοι. Υπάρχουν όμως διαφορετικές άδειες. Δεν υπάρχουν δασμοί. Υπάρχουν όμως διαφορετικές πιστοποιήσεις. Δεν υπάρχουν συνοριακοί έλεγχοι προϊόντων. Υπάρχουν όμως διαφορετικά διοικητικά συστήματα. Και οικονομικά, όλα αυτά μπορούν να λειτουργήσουν σαν τριβές στο εμπόριο.
Το επόμενο ευρωπαϊκό project ίσως είναι αυτό που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ
Η νέα συμμαχία Αυστρίας και Ιταλίας έχει περιορισμένο αντικείμενο: λιγότερη γραφειοκρατία και λιγότερο gold-plating. Τουλάχιστον 17 κυβερνήσεις δηλώνουν ότι στηρίζουν την κατεύθυνση. Το μεγαλύτερο ζήτημα όμως είναι πολύ ευρύτερο. Η Ευρώπη προσπαθεί να ανταγωνιστεί τις ΗΠΑ και την Κίνα αναζητώντας νέες βιομηχανικές πολιτικές, επιδοτήσεις και επενδυτικά εργαλεία. Ίσως όμως ένα από τα ισχυρότερα εργαλεία ανάπτυξης βρίσκεται ήδη μπροστά της: να μετατρέψει επιτέλους την Ενιαία Αγορά από νομική έννοια σε πραγματικά ενιαία οικονομική αγορά.
Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτή η μεταρρύθμιση δεν υπόσχεται ανάπτυξη μέσω περισσότερου δημόσιου χρέους. Υπόσχεται κάτι διαφορετικό: περισσότερη ανάπτυξη από τους ίδιους ανθρώπους, τις ίδιες επιχειρήσεις και τα ίδια κεφάλαια — απλώς με λιγότερα οικονομικά σύνορα ανάμεσά τους.
Add comment
Comments