Η μετατροπή καταθέσεων, ομολόγων και άλλων χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων σε ψηφιακά tokens υπόσχεται ταχύτερες συναλλαγές και χαμηλότερο κόστος. Ωστόσο, η ίδια τεχνολογία μπορεί να επιταχύνει δραματικά τη φυγή κεφαλαίων από τις τράπεζες.
Από τον Δαίδαλο | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Η επόμενη επανάσταση στις χρηματοπιστωτικές αγορές
Η ψηφιοποίηση του χρηματοπιστωτικού συστήματος εισέρχεται σε μια νέα φάση. Μετά την εξάπλωση των ηλεκτρονικών πληρωμών, των εφαρμογών τραπεζικής και των κρυπτονομισμάτων, οι μεγάλες τράπεζες και οι διαχειριστές κεφαλαίων εξετάζουν πλέον τη μετατροπή παραδοσιακών χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων σε ψηφιακά tokens.
Η διαδικασία είναι γνωστή ως tokenisation ή "τοκενοποίηση". Στην πράξη, ένα ομόλογο, μια τραπεζική κατάθεση ή ένα μερίδιο επενδυτικού κεφαλαίου μπορεί να εκπροσωπείται από μια ψηφιακή εγγραφή σε ένα κατανεμημένο ηλεκτρονικό μητρώο.
Οι υποστηρικτές της τεχνολογίας θεωρούν ότι θα μπορούσε να μειώσει το κόστος συναλλαγών, να επιταχύνει τον διακανονισμό και να διευκολύνει τη μεταφορά περιουσιακών στοιχείων μεταξύ διαφορετικών χρηματοπιστωτικών οργανισμών. Όμως η μεγαλύτερη ταχύτητα δεν συνεπάγεται υποχρεωτικά μεγαλύτερη ασφάλεια.
Σε παρέμβασή του στους Financial Times, στις 13 Νοεμβρίου 2026, ο David Omand, πρώην επικεφαλής της βρετανικής υπηρεσίας πληροφοριών GCHQ, προειδοποιεί για τους κινδύνους που μπορεί να δημιουργήσει η τοκενοποίηση όταν συνδυαστεί με αυτοματοποιημένα χρηματοοικονομικά συστήματα και τεχνητή νοημοσύνη.
Η βασική ανησυχία είναι ότι η τεχνολογία θα μπορούσε να μετατρέψει έναν παραδοσιακό τραπεζικό πανικό, που κάποτε εξελισσόταν σε ημέρες, σε μια διαδικασία μαζικών μεταφορών κεφαλαίων μέσα σε ελάχιστο χρόνο. Πρόκειται για μια πρόκληση που αφορά την ίδια την αρχιτεκτονική της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.
Τι είναι το tokenisation και πώς λειτουργεί;
Η τοκενοποίηση είναι η διαδικασία δημιουργίας ψηφιακής αναπαράστασης ενός περιουσιακού στοιχείου ή ενός δικαιώματος. Το token μπορεί να συνδέεται με μια απαίτηση έναντι εκδότη, με την κυριότητα ενός τίτλου ή με δικαίωμα συμμετοχής σε επενδυτικό προϊόν.
Δεν πρόκειται απαραίτητα για κρυπτονόμισμα. Για παράδειγμα, μια τράπεζα μπορεί να εκδώσει ψηφιακές μονάδες που αντιπροσωπεύουν απαιτήσεις επί καταθέσεων, ενώ ένας διαχειριστής κεφαλαίων μπορεί να δημιουργήσει ψηφιακά μερίδια ενός επενδυτικού κεφαλαίου.
Η μεταβίβαση των tokens μπορεί να πραγματοποιείται μέσω υποδομών κατανεμημένου καθολικού, γνωστών ως Distributed Ledger Technology (DLT). Οι συναλλαγές καταγράφονται ηλεκτρονικά, ενώ ορισμένες διαδικασίες μπορούν να εκτελούνται αυτόματα μέσω προγραμματισμένων κανόνων.
Το βασικό πλεονέκτημα είναι η δυνατότητα συντονισμού της μεταβίβασης του περιουσιακού στοιχείου με την πληρωμή, περιορίζοντας καθυστερήσεις και ορισμένους κινδύνους διακανονισμού. Ωστόσο, το token δεν καταργεί τον οικονομικό κίνδυνο του υποκείμενου περιουσιακού στοιχείου.
Ένα τοκενοποιημένο εταιρικό ομόλογο εξακολουθεί να έχει πιστωτικό κίνδυνο. Μια τοκενοποιημένη τραπεζική κατάθεση εξακολουθεί να αποτελεί υποχρέωση της τράπεζας. Και ένα token που συνδέεται με ένα περιουσιακό στοιχείο χαμηλής ρευστότητας δεν μετατρέπει αυτομάτως το περιουσιακό στοιχείο σε ρευστό.
Η τοκενοποίηση μπορεί να επιταχύνει τη μεταφορά ενός χρηματοοικονομικού κινδύνου, χωρίς να μειώνει απαραίτητα τον ίδιο τον κίνδυνο.
Από την κατάρρευση της Silicon Valley Bank στον ψηφιακό τραπεζικό πανικό
Η κατάρρευση της Silicon Valley Bank τον Μάρτιο του 2023 αποτέλεσε χαρακτηριστικό παράδειγμα της ταχύτητας με την οποία μπορεί να εξελιχθεί μια σύγχρονη τραπεζική κρίση. Στις 9 Μαρτίου 2023, οι πελάτες της επιχείρησαν να αποσύρουν περίπου $42 δισ. μέσα σε μία ημέρα.
Η ταχύτητα των ηλεκτρονικών μεταφορών, η συγκέντρωση μεγάλων ανασφάλιστων καταθέσεων και η ταχεία διάδοση πληροφοριών συνέβαλαν στην κρίση εμπιστοσύνης. Η περίπτωση αυτή ανέδειξε ότι ο σύγχρονος τραπεζικός πανικός δεν απαιτεί πλέον φυσικές ουρές έξω από τα υποκαταστήματα. Αρκεί η δυνατότητα μαζικών ηλεκτρονικών εντολών.
Η τοκενοποίηση θα μπορούσε να επιταχύνει περαιτέρω ορισμένες διαδικασίες, ιδιαίτερα εάν συνδυαστεί με συστήματα πληρωμών συνεχούς λειτουργίας και αυτοματοποιημένη λήψη αποφάσεων. Υπάρχει, ωστόσο, μια σημαντική διευκρίνιση: δεν είναι όλες οι σημερινές ηλεκτρονικές μεταφορές αργές ούτε όλα τα συστήματα tokenisation άμεσα. Η πραγματική ταχύτητα εξαρτάται από την υποδομή διακανονισμού, τους περιορισμούς μεταφοράς και τους κανόνες του εκδότη.
Το πρόβλημα προκύπτει όταν η τεχνολογική ταχύτητα υπερβαίνει τη δυνατότητα των χρηματοπιστωτικών οργανισμών να διαχειριστούν μια απότομη απώλεια ρευστότητας.
Η τεχνητή νοημοσύνη προσθέτει έναν νέο παράγοντα κινδύνου
Η επόμενη μεγάλη αλλαγή δεν αφορά μόνο την ταχύτητα μεταφοράς των χρημάτων, αλλά και το ποιος λαμβάνει τις αποφάσεις. Σήμερα, πολλές επενδυτικές συναλλαγές πραγματοποιούνται ήδη από αυτοματοποιημένα συστήματα.
Η ανάπτυξη των λεγόμενων AI agents δημιουργεί τη δυνατότητα πιο σύνθετων χρηματοοικονομικών αποφάσεων, με περιορισμένη ανθρώπινη παρέμβαση. Ένα τέτοιο σύστημα θα μπορούσε, για παράδειγμα, να παρακολουθεί συνεχώς την πιστοληπτική κατάσταση μιας τράπεζας, τη μεταβολή των επιτοκίων και τις διαθέσιμες εναλλακτικές τοποθετήσεις.
Εάν εντοπίσει αυξημένο κίνδυνο, θα μπορούσε να δώσει εντολή μεταφοράς κεφαλαίων σε άλλο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα. Η μεμονωμένη απόφαση μπορεί να είναι απολύτως ορθολογική. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν πολλά συστήματα χρησιμοποιούν παρόμοια δεδομένα, μοντέλα και κανόνες διαχείρισης κινδύνου.
Εάν αντιδράσουν ταυτόχρονα στο ίδιο γεγονός, μπορούν να δημιουργήσουν μια αυτοτροφοδοτούμενη κρίση ρευστότητας.
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν χρειάζεται να λάβει μια λανθασμένη απόφαση για να προκαλέσει συστημικό πρόβλημα. Αρκεί πολλές ορθολογικές, μεμονωμένες αποφάσεις να αποδειχθούν συλλογικά αποσταθεροποιητικές.
Πρόκειται για μια σύγχρονη εκδοχή του κλασικού προβλήματος της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας: ό,τι είναι συνετό για έναν επενδυτή μπορεί να είναι επικίνδυνο όταν το κάνουν ταυτόχρονα όλοι.
Η ρευστότητα δεν δημιουργείται από την τεχνολογία
Η τοκενοποίηση συχνά παρουσιάζεται ως μέσο αύξησης της ρευστότητας των χρηματοοικονομικών αγορών.
Όμως πρέπει να διακρίνουμε δύο διαφορετικές έννοιες.
Η πρώτη είναι η λειτουργική ρευστότητα: η δυνατότητα γρήγορης μεταφοράς και διακανονισμού ενός περιουσιακού στοιχείου.
Η δεύτερη είναι η οικονομική ρευστότητα: η δυνατότητα πώλησης ενός περιουσιακού στοιχείου χωρίς σημαντική μείωση της τιμής του.
Η τεχνολογία μπορεί να βελτιώσει την πρώτη, χωρίς να εξασφαλίζει τη δεύτερη. Για παράδειγμα, ένα τοκενοποιημένο ομόλογο μικρής επιχείρησης μπορεί να μεταβιβάζεται τεχνικά μέσα σε δευτερόλεπτα. Εάν, όμως, δεν υπάρχουν πρόθυμοι αγοραστές, η δυνατότητα άμεσου διακανονισμού δεν εξασφαλίζει ότι ο κάτοχός του θα μπορέσει να το πουλήσει στην επιθυμητή τιμή.
Το ίδιο ισχύει για μερίδια επενδυτικών κεφαλαίων που επενδύουν σε ακίνητα, ιδιωτικά δάνεια ή μη εισηγμένες επιχειρήσεις. Η ψηφιακή μορφή δεν αλλάζει τη ρευστότητα των υποκείμενων επενδύσεων. Εάν επιτραπεί η άμεση εξαγορά tokens που αντιπροσωπεύουν μακροπρόθεσμα και δύσκολα ρευστοποιήσιμα περιουσιακά στοιχεία, μπορεί να δημιουργηθεί μια επικίνδυνη αναντιστοιχία.
Αυτή η αναντιστοιχία αποτελεί γνώριμο πρόβλημα των τραπεζών και των επενδυτικών κεφαλαίων. Η τοκενοποίηση δεν το καταργεί. Υπό ορισμένες συνθήκες μπορεί να το κάνει περισσότερο ορατό και ταχύτερο.
Οι νέοι κίνδυνοι για τις τράπεζες
Οι τράπεζες λειτουργούν μετατρέποντας βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις, κυρίως καταθέσεις, σε χρηματοδοτήσεις μεγαλύτερης διάρκειας. Η διαδικασία αυτή είναι απαραίτητη για την οικονομία, αλλά δημιουργεί διαρθρωτικό κίνδυνο ρευστότητας.
Μια τράπεζα μπορεί να διαθέτει επαρκή κεφάλαια και αξιόλογα περιουσιακά στοιχεία, χωρίς να έχει άμεσα διαθέσιμα μετρητά για να ικανοποιήσει ταυτόχρονες μαζικές αναλήψεις. Τα σύγχρονα κανονιστικά πλαίσια αντιμετωπίζουν αυτόν τον κίνδυνο μέσω απαιτήσεων ρευστότητας, εποπτικών ελέγχων και πρόσβασης σε κεντρικοτραπεζική χρηματοδότηση.
Η τοκενοποίηση δεν καθιστά αυτούς τους μηχανισμούς άχρηστους. Αντιθέτως, μπορεί να αυξήσει τη σημασία τους. Εάν οι μεταφορές καταθέσεων μπορούν να πραγματοποιούνται σε πραγματικό χρόνο και σε εικοσιτετράωρη βάση, οι εποπτικές αρχές πρέπει να γνωρίζουν πόσο γρήγορα μπορούν να αποχωρήσουν τα κεφάλαια από μια τράπεζα.
Η παραδοσιακή αξιολόγηση των εκροών ρευστότητας σε χρονικό ορίζοντα αρκετών ημερών ή εβδομάδων ενδέχεται να χρειάζεται συμπληρωματικά εργαλεία για πολύ βραχυπρόθεσμους κινδύνους. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι απαιτούνται περισσότερα ρευστά διαθέσιμα σε κάθε περίπτωση. Σημαίνει ότι οι εποπτικές παραδοχές πρέπει να αντανακλούν την πραγματική συμπεριφορά των καταθετών και τις τεχνολογικές δυνατότητες μεταφοράς κεφαλαίων.
Stablecoins, τοκενοποιημένες καταθέσεις και ψηφιακό ευρώ: Δεν είναι το ίδιο πράγμα
Η συζήτηση για το ψηφιακό χρήμα συχνά συγχέει διαφορετικά προϊόντα.
Οι τοκενοποιημένες καταθέσεις αποτελούν απαιτήσεις έναντι εμπορικών τραπεζών. Η νομική τους μεταχείριση και η ενδεχόμενη κάλυψη από συστήματα εγγύησης καταθέσεων εξαρτώνται από τη συγκεκριμένη δομή και τη νομοθεσία.
Τα stablecoins αποτελούν συνήθως απαιτήσεις ή δικαιώματα έναντι ιδιωτικού εκδότη και η αξιοπιστία τους εξαρτάται από τη δυνατότητα διατήρησης της αξίας και εξαγοράς τους.
Το ψηφιακό ευρώ, εφόσον εκδοθεί με τη σχεδιαζόμενη μορφή του, θα αποτελεί χρήμα κεντρικής τράπεζας και όχι ιδιωτική τραπεζική υποχρέωση.
Οι διαφορές είναι ουσιαστικές για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
Το ψηφιακό ευρώ και ο κίνδυνος μεταφοράς καταθέσεων
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προωθεί την προετοιμασία του ψηφιακού ευρώ. Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα του σχεδιασμού είναι η πιθανότητα μαζικής μεταφοράς χρημάτων από τις εμπορικές τράπεζες προς το ψηφιακό νόμισμα της κεντρικής τράπεζας.
Σε περιόδους αβεβαιότητας, οι καταθέτες ενδέχεται να προτιμήσουν ένα περιουσιακό στοιχείο που αποτελεί άμεση υποχρέωση της κεντρικής τράπεζας. Αυτό θα μπορούσε να επιταχύνει τις εκροές από εμπορικές τράπεζες.
Για τον λόγο αυτό, στον σχεδιασμό του ψηφιακού ευρώ εξετάζονται περιορισμοί στα ποσά που θα μπορούν να διακρατούν οι χρήστες, καθώς και μηχανισμοί που θα αποτρέπουν τη χρησιμοποίησή του ως απεριόριστου επενδυτικού καταφυγίου.
Ο σκοπός είναι να λειτουργεί κυρίως ως μέσο πληρωμών, χωρίς να υπονομεύει τη χρηματοδότηση της τραπεζικής οικονομίας. Η επιτυχία του εγχειρήματος δεν θα κριθεί μόνο από την τεχνολογική του λειτουργικότητα.
Θα εξαρτηθεί επίσης από το κατά πόσον μπορεί να συνδυάσει την ασφάλεια των πληρωμών με τη σταθερότητα των εμπορικών τραπεζών.
Διαβάστε ακόμα: Αποχαιρέτα το, το νομισματικό σύστημα που χάνεις
Τι σημαίνει η τοκενοποίηση για τα επενδυτικά κεφάλαια;
Η τεχνολογία παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον κλάδο της διαχείρισης κεφαλαίων. Ένα επενδυτικό κεφάλαιο θα μπορούσε να εκδίδει ψηφιακά μερίδια, να αυτοματοποιεί μέρος της διαδικασίας μεταβίβασης και να περιορίζει ορισμένες διοικητικές εργασίες.
Οι εφαρμογές θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν ταχύτερη συμφωνία μητρώων, καλύτερη ιχνηλασιμότητα και αποτελεσματικότερη διαχείριση εταιρικών πράξεων. Στα private equity, private credit και real estate funds, ωστόσο, η δυνατότητα μεταβίβασης ψηφιακών μεριδίων δεν πρέπει να συγχέεται με την ύπαρξη πραγματικής δευτερογενούς αγοράς.
Ένα επενδυτικό κεφάλαιο που κατέχει μη εισηγμένες επιχειρήσεις ή μακροπρόθεσμα δάνεια εξακολουθεί να διαθέτει περιουσιακά στοιχεία περιορισμένης ρευστότητας. Εάν τα tokens μπορούν να μεταβιβάζονται μεταξύ επιλέξιμων επενδυτών, αυτό ενδέχεται να βελτιώσει τη δυνατότητα αλλαγής κατόχου. Δεν δημιουργεί όμως αυτομάτως δικαίωμα εξαγοράς από το ίδιο το κεφάλαιο.
Επιπλέον, εξακολουθούν να ισχύουν οι περιορισμοί μεταβίβασης, οι απαιτήσεις καταλληλότητας επενδυτών, οι κανόνες καταπολέμησης νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και οι λοιπές κανονιστικές υποχρεώσεις.
Η τεχνολογία μπορεί να αλλάξει τον τρόπο καταγραφής και μεταβίβασης των δικαιωμάτων, όχι απαραίτητα τη νομική ή οικονομική φύση τους.
Η κυβερνοασφάλεια γίνεται ζήτημα χρηματοπιστωτικής σταθερότητας
Ο David Omand προσεγγίζει το ζήτημα και από την πλευρά της ασφάλειας. Όσο περισσότερες χρηματοοικονομικές λειτουργίες μεταφέρονται σε ψηφιακές υποδομές, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η σημασία της προστασίας τους από κυβερνοεπιθέσεις, τεχνικές αστοχίες και κακόβουλη χειραγώγηση.
Σε ένα διασυνδεδεμένο σύστημα, ένα πρόβλημα σε κρίσιμη υποδομή μπορεί να επηρεάσει ταυτόχρονα πολλούς συμμετέχοντες. Οι κίνδυνοι περιλαμβάνουν την παραβίαση ψηφιακών κλειδιών, την εκμετάλλευση σφαλμάτων λογισμικού, την αλλοίωση δεδομένων και τη διακοπή υπηρεσιών.
Η χρήση AI agents προσθέτει μια ακόμη διάσταση: τη δυνατότητα κακόβουλων παραγόντων να επηρεάσουν τις πληροφορίες ή τις εντολές βάσει των οποίων λειτουργούν αυτοματοποιημένα συστήματα.
Αυτό καθιστά αναγκαία την ύπαρξη αυστηρών ελέγχων πρόσβασης, μηχανισμών ανάκλησης εντολών όπου είναι εφικτό, διαδικασιών έκτακτης ανάγκης και σαφούς κατανομής ευθυνών.
Η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι μόνο να προστατευτεί κάθε μεμονωμένο σύστημα. Είναι να εξασφαλιστεί ότι μια αστοχία δεν θα μεταφερθεί ανεξέλεγκτα στο υπόλοιπο χρηματοπιστωτικό δίκτυο.
Χρειάζονται νέοι κανόνες για μια νέα εποχή;
Η απάντηση δεν είναι απαραίτητα η επιβράδυνση της τεχνολογικής καινοτομίας. Η τοκενοποίηση μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη, ιδιαίτερα σε αγορές όπου οι διαδικασίες διακανονισμού παραμένουν περίπλοκες και δαπανηρές.
Η πρόκληση είναι να αναπτυχθεί ένα κανονιστικό πλαίσιο που θα λαμβάνει υπόψη τους νέους κινδύνους χωρίς να ακυρώνει τα πλεονεκτήματα. Τέσσερις τομείς αποκτούν ιδιαίτερη σημασία:
Ρευστότητα: Επικαιροποίηση των σεναρίων εκροών, λαμβάνοντας υπόψη τις μεταφορές πραγματικού χρόνου.
Εποπτεία: Δυνατότητα παρακολούθησης συγκεντρωτικών κινδύνων σε διαφορετικές πλατφόρμες.
Αυτοματοποιημένες αποφάσεις: Σαφής ευθύνη και αποτελεσματικός έλεγχος των χρηματοοικονομικών συστημάτων AI.
Λειτουργική ανθεκτικότητα: Δοκιμές κυβερνοασφάλειας, σχέδια επιχειρησιακής συνέχειας και διαδικασίες αντιμετώπισης κρίσεων.
Το κρίσιμο ζήτημα είναι η ισορροπία. Υπερβολικοί περιορισμοί θα μπορούσαν να εμποδίσουν την ανάπτυξη αποτελεσματικότερων χρηματοπιστωτικών υποδομών. Ανεπαρκής εποπτεία, αντίθετα, θα μπορούσε να επιτρέψει τη δημιουργία νέων μορφών συστημικού κινδύνου.
Συμπέρασμα: Η ταχύτητα είναι πλεονέκτημα, μέχρι να γίνει απειλή
Η τοκενοποίηση υπόσχεται ένα χρηματοπιστωτικό σύστημα με ταχύτερες συναλλαγές, λιγότερους μεσάζοντες και μεγαλύτερη αυτοματοποίηση. Πρόκειται για πραγματικές δυνατότητες που αξίζουν σοβαρή εξέταση.
Ωστόσο, η ιστορία των χρηματοπιστωτικών κρίσεων δείχνει ότι η αποτελεσματικότητα και η σταθερότητα δεν συμβαδίζουν πάντοτε. Ένα σύστημα μπορεί να λειτουργεί εξαιρετικά αποτελεσματικά σε κανονικές συνθήκες και να αποδεικνύεται ευάλωτο όταν οι συμμετέχοντες επιχειρούν ταυτόχρονα να περιορίσουν τον κίνδυνό τους.
Η τεχνητή νοημοσύνη ενδέχεται να ενισχύσει αυτή την αντίφαση.
Εάν χιλιάδες αυτόνομα συστήματα μπορούν να μετακινούν κεφάλαια σχεδόν ταυτόχρονα, η διαχείριση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας δεν θα μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στους παραδοσιακούς χρόνους αντίδρασης.
Η πραγματική πρόκληση δεν είναι να δημιουργήσουμε ένα χρηματοπιστωτικό σύστημα στο οποίο τα χρήματα κινούνται ταχύτερα. Είναι να διασφαλίσουμε ότι, όταν ξεκινήσει μια κρίση, οι μηχανισμοί προστασίας θα μπορούν να λειτουργήσουν εξίσου γρήγορα.
Add comment
Comments