Το κράτος πρόνοιας έκανε μια εξαιρετική συμφωνία με τους γονείς. Τους άφησε να πληρώνουν σχεδόν €200.000 για να μεγαλώσουν ένα παιδί, αλλά δεν αναγνωρίζει αυτή την τεράστια δαπάνη ως ανάλογη οικονομική συνεισφορά προς την κοινωνία.
Από τον Άγη Βερούτη | Capital.gr
Όταν όμως το παιδί μεγαλώσει και αρχίσει να εργάζεται, το κράτος εισπράττει τους φόρους και τις ασφαλιστικές εισφορές του. Με αυτά χρηματοδοτεί συντάξεις και παροχές για όλους. Και για εκείνους που μεγάλωσαν παιδιά και για εκείνους που δεν ανέλαβαν ποτέ το κόστος της ανατροφής τους. Τι ωραία συμφωνία! Για το κράτος. Ένας σχολιαστής του προηγούμενου άρθρου "Η γενιά που τρώει παιδιά!" έβαλε το δάχτυλο σε μια πληγή που συνήθως αγνοούμε. Η οργανωμένη πολιτεία απαλλοτρίωσε στην πράξη το οικονομικό όφελος που παλαιότερα προσέφεραν τα ενήλικα παιδιά στην ευρύτερη οικογένειά τους και τους γονείς τους, για να το αναδιανείμει στο σύνολο της κοινωνίας κατά τα γούστα και τις ορέξεις των εκάστοτε κυβερνώντων.
Το μεγαλύτερο μέρος του κόστους ανατροφής όμως έμεινε στους ίδιους τους γονείς. Ως αντίδωρο δόθηκε μια σύνταξη αν και εφόσον δούλευαν ταυτόχρονα, πλήρως αποσυνδεδεμένη από τον αριθμό των παιδιών που μεγάλωσε ο καθένας. Κοινωνικοποιήσαμε δηλαδή τα οφέλη της τεκνοποίησης, αλλά κρατήσαμε ιδιωτικό το κόστος της. Αυτό προκάλεσε μια "αποκλίνουσα τιμολόγηση" της τεκνοποίησης και ουσιαστικά ανατροφοδοτεί την υπογεννητικότητα καθώς την ανταμείβει οικονομικά! Φαύλος κύκλος δηλαδή. Και ύστερα απορούμε που μειώνονται οι γεννήσεις!
Στο πρώτο άρθρο της τριλογίας για το Δημογραφικό, υπολογίσαμε το συνολικό κόστος ανατροφής ενός παιδιού μέχρι τα 23 του χρόνια σε "€247.200", από οικογένεια και κράτος μαζί. Στο δεύτερο είδαμε τι συμβαίνει όταν η διαγενεακή βοήθεια περιορίζεται και τα βάρη παραμένουν στα νέα ζευγάρια. Υπάρχει όμως ένας ακόμη μηχανισμός, που ενώνει τα δύο σχηματίζοντας ένα εκρηκτικό μείγμα: η μεταφορά πόρων και οικονομικής εξουσίας από την ευρύτερη οικογένεια στο κράτος. Στην παλιά πολυμελή οικογένεια, τα ενήλικα παιδιά βοηθούσαν όλη την οικογένεια και μαζί και τους ηλικιωμένους γονείς. Οι παππούδες κρατούσαν τα εγγόνια, τα αδέλφια βοηθούσαν το ένα το άλλο, η κοινή στέγη και η φροντίδα μείωναν τα έξοδα. Η αλληλεγγύη είχε και προσωπικό χαρακτήρα και άμεση οικονομική αξία. Το ποιος χρειαζόταν βοήθεια και πότε το αποφάσιζαν σε μεγάλο βαθμό οι ίδιοι οι άνθρωποι εντός της οικογένειας.
Διαβάστε ακόμα: Κίνητρα ή αντικίνητρα για το δημογραφικό;
Με την ανάπτυξη του κράτους πρόνοιας, η συντήρηση των ηλικιωμένων και πολλές άλλες υποχρεώσεις πέρασαν στο συλλογικό σύστημα. Για να τις χρηματοδοτήσει, το κράτος δεσμεύει με φόρους και εισφορές τεράστιο μέρος των πόρων που διαφορετικά θα έμενε διαθέσιμο εντός της οικογένειας για την οικογενειακή αλληλοβοήθεια (π.χ. θεσμός του προικώου που συνεισέφεραν γονείς και μεγαλύτεροι αδελφοί). Μέρος αυτών των πόρων επιστρέφει ως αναδιανεμητικές συντάξεις προς τους σημερινούς ηλικιωμένους, περίθαλψη και κρατικές υπηρεσίες. Όμως η κατανομή τους δεν αποφασίζεται πλέον από την οικογένεια. Την αποφασίζει το κράτος, ή το εκάστοτε πολιτικό σύστημα με όσα αυτό συνεπάγεται.
Ένα νέο ζευγάρι όμως χρειάζεται βοήθεια τον μήνα που γεννιέται το δεύτερο παιδί, και όχι μια υπόσχεση παροχής ύστερα από χρόνια και με προϋποθέσεις που θέτει κάποιος περαστικός υπουργός κυρίως άσχετος με το ζήτημα. Η κάθε οικογένεια ξέρει πότε πιέζεται πραγματικά, αλλά αυτό αφήνει αδιάφορο τον κρατικό μηχανισμό, που αποφασίζει πότε, πόσο και σε ποιον θα διοχετεύσει χρήματα. Εκεί βρίσκεται λοιπόν και η δεύτερη απαλλοτρίωση. Δεν συγκεντρώθηκαν μόνο τα μελλοντικά οφέλη που δημιουργούν τα παιδιά στα χέρια του κράτους αναδιανομής. Συγκεντρώθηκε και μέρος των σημερινών πόρων με τους οποίους γονείς, παππούδες και αδέλφια θα μπορούσαν να βοηθήσουν ένα νέο ζευγάρι να αποκτήσει παιδιά. Το κράτος ανέλαβε τη διαχείριση της αλληλεγγύης εν λευκώ, χωρίς να αναγνωρίζει ανάλογα το κόστος που επωμίζονται εκείνοι που δημιουργούν την επόμενη γενιά. Και η οικογένεια έχασε μέρος της ελευθερίας να βοηθά εκεί που η ίδια βλέπει την πραγματική ανάγκη.
Στο αναδιανεμητικό συνταξιοδοτικό οι σημερινοί εργαζόμενοι χρηματοδοτούν τις συντάξεις των σημερινών συνταξιούχων. Όταν γεράσουν, θα χρειάζονται τις εισφορές της επόμενης γενιάς. Δεν υπάρχει στον ΕΦΚΑ ένα προσωπικό χρηματοκιβώτιο γεμάτο με τα χρήματα που έδωσε ο καθένας πριν από τριάντα χρόνια. Υπάρχει μια υπόσχεση σε ένα ανυπόγραφο χαρτί η οποία μπορεί να τηρηθεί μόνον αν υπάρχουν αρκετοί άνθρωποι σε παραγωγική ηλικία να φορολογηθούν. Οι άνθρωποι αυτοί όμως δεν φυτρώνουν μόνοι τους ενηλικιωμένοι στις καταστάσεις μισθοδοσίας!
Το κράτος καταγράφει μέχρι τελευταίου ευρώ τις ασφαλιστικές εισφορές ενός εργαζομένου. Το ότι κάποιος πλήρωσε για να μεγαλώσουν οι αυριανοί ασφαλισμένοι όμως δεν το αναγνωρίζει πουθενά. Κάτι περίπου σαν να πρόκειται για ένα προσωπικό του χόμπι. Ο γονιός που ανατρέφει τρεις μελλοντικούς φορολογουμένους προσφέρει στο σύστημα κάτι που είναι απολύτως απαραίτητο για την επιβίωσή του. Στον δικό του λογαριασμό, όμως, η συνεισφορά αυτή εμφανίζεται αποκλειστικά ως έξοδο.
Ας πάρουμε δύο ζευγάρια με ίδιο εισόδημα και ίδιο ασφαλιστικό ιστορικό. Το πρώτο μεγαλώνει τρία παιδιά. Το δεύτερο κανένα. Το πρώτο ζευγάρι ξοδεύει €600 χιλιάδες επί 3-4 δεκαετίες, περιορίζοντας την ατομική κατανάλωση και την αποταμίευσή του. Το δεύτερο ζευγάρι διαθέτει αυτούς τους πόρους αλλού. Όταν έρθει η ώρα της σύνταξης, οι κανόνες είναι ίδιοι και για τα δύο ζευγάρια. Μάλιστα, η μητέρα των τριών παιδιών πιθανότατα εργάστηκε με μερική απασχόληση για να μπορέσει να τα αναθρέψει, με αποτέλεσμα το κράτος να την τιμωρήσει και με μικρότερη σύνταξη γι’ αυτή τη συνεισφορά της.
Στο μεταξύ όμως, τα τρία παιδιά του πρώτου ζευγαριού θα πληρώνουν εισφορές που χρηματοδοτούν τις συντάξεις του δεύτερου άτεκνου ζευγαριού παραπάνω από όσο των ίδιων των γονιών τους! Αν μετρήσουμε μόνο χρήματα και συνταξιοδοτικά δικαιώματα, εκείνος που αποφεύγει το κόστος της ανατροφής μένοντας άτεκνος ή παρατώντας το παιδί του να το μεγαλώσει ο άλλος γονιός (σε διαζύγια χωρίς πληρωμή διατροφής) θα επωφεληθεί αργότερα και από τα παιδιά των άλλων χωρίς να έχει επωμιστεί ανάλογο κόστος.
Αυτή είναι η στρέβλωση: η σύνταξη υπολογίζει την προσωπική ασφαλιστική ιστορία, αλλά αφήνει εκτός λογαριασμού το κόστος δημιουργίας των μελλοντικών ασφαλισμένων που θα τη χρηματοδοτήσουν. Και οι φόροι αυτών των παιδιών δεν θα πληρώνουν μόνο σχολεία, νοσοκομεία και δρόμους. Θα χρηματοδοτούν και παροχές με το βλέμμα στην επόμενη κάλπη, ακριβοπληρωμένα προγράμματα αμφίβολης αποτελεσματικότητας και καταναλωτικές εξυπηρετήσεις που βαφτίζονται κοινωνική πολιτική. Την ανατροφή την πλήρωσε μια οικογένεια. Για τον τρόπο που θα διατεθούν όμως τα μελλοντικά δημόσια έσοδα αποφασίζουν άλλοι, με κίνητρα που συχνά εξαντλούνται στην επόμενη τετραετία ή χειρότερα.
Υπάρχει φυσικά και η διαφθορά, όπου οι πόροι καταλήγουν σε τσέπες που δεν έχουν καμία σχέση με κοινωνική πολιτική. Δεν θα μπούμε σε παραδείγματα εδώ. Όλοι γνωρίζουν για τι μιλάμε. Και στις δύο περιπτώσεις φαίνεται πόσο εύκολα, με τη σημερινή κρατική διαχείριση, οι πόροι απομακρύνονται από εκείνους που πραγματικά έχουν ανάγκη. Ύστερα ακούμε ότι τα νέα ζευγάρια δεν κάνουν παιδιά επειδή άλλαξαν οι αξίες τους. Ποια αξία πληρώνει μεγαλύτερο σπίτι, παιδικό σταθμό και σούπερ μάρκετ; Όσο λιγοστεύουν οι εργαζόμενοι, τόσο μεγαλύτερο βάρος απαιτείται από καθέναν για τη συντήρηση του συστήματος. Και όσο λιγότερα μένουν στους νέους, τόσο δυσκολότερο γίνεται να δημιουργήσουν την επόμενη γενιά. Το σύστημα πριονίζει το κλαδί πάνω στο οποίο κάθεται με αλυσοπρίονο.
Η λύση αρχίζει από την αλλαγή στον τρόπο που μετράμε τη συνεισφορά καθεμιανού. Σε παλιότερο άρθρο είχα προτείνει ένα μέρος της αναδιανεμητικής σύνταξης να υπολογίζεται με βάση τον αριθμό των παιδιών που πραγματικά μεγάλωσε κάθε ασφαλισμένος. Οι σημερινές δυνατότητες αναγνώρισης πλασματικών χρόνων για παιδιά υπολείπονται κατά πολύ από τη συστηματική αναγνώριση της ανατροφής ως συμβολής στη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού. Δεν πρόκειται όμως για κάποιο ακόμη επίδομα. Πρόκειται για τη διόρθωση ενός οικονομικού αντικινήτρου που το κράτος πρόνοιας έχει βάλει στην τεκνοποίηση. Η σύνταξη σε σαράντα χρόνια δεν πληρώνει κανένα ενοίκιο σήμερα. Χρειάζονται χαμηλότερα φορολογικά βάρη για τις οικογένειες, προσιτή στέγη, παιδικοί σταθμοί και συνθήκες που επιτρέπουν να δουλεύουν και οι δύο γονείς. Και χρειάζεται να πάψουμε να αφαιρούμε από τα νέα ζευγάρια πόρους δήθεν για να τους επιστρέψουμε ένα μικρό μέρος ως πανηγυρικό βοήθημα μετά από 4 δεκαετίες.
Το πρόβλημα είναι ότι οι σημερινοί αποδέκτες της αναδιανομής ψηφίζουν. Τα παιδιά που δεν γεννήθηκαν δεν ψηφίζουν. Δεν έχουν συνδικάτα, δεν διαδηλώνουν και δεν απειλούν κανέναν υπουργό με μπινελίκια ότι θα του στερήσουν την έδρα. Μια παροχή σήμερα δίνει ψήφους σήμερα. Μια πολιτική που ενισχύει τις γεννήσεις θα αποδώσει όταν οι σημερινοί υπουργοί θα έχουν αποσυρθεί ή πεθάνει. Εκείνοι θα έχουν τελειώσει την πολιτική τους καριέρα. Θα μπορούσαν όμως να έχουν εξασφαλίσει ότι δεν θα τελειώσει μαζί τους και το έθνος.
Έχουμε φτιάξει ένα κράτος πρόνοιας που χρειάζεται απελπισμένα τα παιδιά των άλλων για να επιβιώσει, απορροφά μέρος των πόρων με τους οποίους η ευρύτερη οικογένεια θα τα στήριζε και αφήνει στους γονείς τον μεγαλύτερο λογαριασμό. Πουθενά δεν βλέπω το πολιτικό θάρρος που θα χρειαζόταν για να αλλάξει αυτός ο μηχανισμός και να αποτραπεί η δημογραφική μας κατάρρευση. Προχωρούμε ακάθεκτοι προς την ανυπαρξία.
Add comment
Comments