Ο Νόμος των Αγορών του Say: Δημιουργεί πράγματι η προσφορά τη ζήτηση;

Τι υποστηρίζει ο Νόμος των Αγορών του Say;

Σύμφωνα με τον Σε, για να αγοράσει κάποιος αγαθά και υπηρεσίες πρέπει να διαθέτει εισόδημα. Συνήθως, αυτό το εισόδημα προέρχεται από την παραγωγή και την πώληση αγαθών ή υπηρεσιών, από την εργασία ή από την αξιοποίηση κεφαλαίου. Η παραγωγή, επομένως, δεν δημιουργεί μόνο προϊόντα. Δημιουργεί επίσης εισόδημα, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αγορά άλλων προϊόντων.

Ας υποθέσουμε ότι ένας ξυλουργός κατασκευάζει ένα τραπέζι και το πουλά. Με τα χρήματα που αποκτά μπορεί να αγοράσει τρόφιμα, ρούχα ή εργαλεία από άλλους παραγωγούς. Η παραγωγή του ξυλουργού δημιουργεί εισόδημα για τον ίδιο και, μέσω της αγοράς του τραπεζιού, έσοδα για την επιχείρησή του. Τα χρήματα διευκολύνουν την ανταλλαγή· δεν αποτελούν από μόνα τους την πηγή του πραγματικού πλούτου. Αυτό είναι το βασικό νόημα του Νόμου του Say: η δυνατότητα να ζητήσει κανείς αγαθά από άλλους συνδέεται με την παραγωγή και το εισόδημα που έχει ήδη δημιουργήσει. Με αυτή την έννοια, η προσφορά αγαθών συνδέεται με τη ζήτηση για άλλα αγαθά.

Το χρήμα ως μέσο ανταλλαγής

Στη συλλογιστική του Σε, το χρήμα διευκολύνει τις συναλλαγές. Αντί να χρειάζεται ο ξυλουργός να βρει κάποιον που προσφέρει τρόφιμα και ταυτόχρονα θέλει ένα τραπέζι, πουλά το τραπέζι έναντι χρήματος και χρησιμοποιεί αυτό το χρήμα για να αγοράσει τα τρόφιμα που χρειάζεται. Το χρήμα, λοιπόν, λειτουργεί ως μέσο ανταλλαγής ανάμεσα στην πώληση ενός προϊόντος και στην αγορά ενός άλλου. Ο Σε αντιτάχθηκε έτσι στην αντίληψη ότι η συσσώρευση χρήματος είναι από μόνη της ο κύριος σκοπός της οικονομικής δραστηριότητας. Για εκείνον, το χρήμα είχε αξία επειδή επέτρεπε τη μεταβίβαση αγαθών και υπηρεσιών.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η ποσότητα του χρήματος, η πίστωση ή η λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος είναι αδιάφορες για την οικονομία. Σημαίνει ότι η δημιουργία χρήματος και η δημιουργία πραγματικών αγαθών και υπηρεσιών είναι διαφορετικά πράγματα.

Η προσφορά δεν εγγυάται ότι θα πουληθεί κάθε προϊόν

Η φράση "η προσφορά δημιουργεί τη δική της ζήτηση" μπορεί να οδηγήσει σε παρανόηση, αν εκληφθεί κυριολεκτικά. Μια επιχείρηση μπορεί να παράγει ένα προϊόν που οι καταναλωτές δεν θέλουν ή δεν είναι διατεθειμένοι να αγοράσουν στην τιμή που ζητά. Η παραγωγή ενός συγκεκριμένου προϊόντος δεν εγγυάται την πώλησή του. Για παράδειγμα, ένας παραγωγός μπορεί να καλλιεργήσει μεγάλη ποσότητα ενός προϊόντος που δεν έχει αρκετούς αγοραστές. Η αγορά αυτού του προϊόντος μπορεί να παρουσιάσει πλεόνασμα, ενώ ταυτόχρονα άλλες αγορές μπορεί να έχουν ελλείψεις. Οι τιμές, οι επιλογές των καταναλωτών και οι αποφάσεις των επιχειρήσεων επηρεάζουν το αν και σε ποια ποσότητα θα πουληθεί κάθε αγαθό.

Η θέση του Σε αφορά, επομένως, τη σχέση ανάμεσα στην παραγωγή και στη συνολική δυνατότητα ανταλλαγής μέσα στην οικονομία. Δεν αναιρεί το ενδεχόμενο λανθασμένων επιχειρηματικών αποφάσεων, πλεονασμάτων σε επιμέρους κλάδους ή προσωρινής δυσκολίας των παραγωγών να πουλήσουν τα προϊόντα τους.

Τι γίνεται όταν υπάρχει υπερπαραγωγή;

Ο Σε θεωρούσε ότι οι δυσκολίες στην πώληση ορισμένων αγαθών συνήθως συνδέονται με ανισορροπίες στην παραγωγή: παράγονται περισσότερα αγαθά από όσα ζητούν οι καταναλωτές σε έναν κλάδο, ενώ σε άλλους κλάδους η προσφορά μπορεί να είναι ανεπαρκής. Τα κίνητρα για κέρδος, υποστήριζε, μπορούν να οδηγήσουν τους παραγωγούς να μετακινηθούν προς τα αγαθά για τα οποία υπάρχει μεγαλύτερη ζήτηση. Αυτή η προσαρμογή δεν είναι απαραίτητα άμεση ούτε ανώδυνη. Μια επιχείρηση μπορεί να χρειαστεί χρόνο για να αλλάξει την παραγωγή της, ενώ οι εργαζόμενοι μπορεί να χρειαστούν νέα κατάρτιση ή να μετακινηθούν σε άλλη περιοχή. Επιπλέον, κρίσεις, καταστροφές ή κρατικές παρεμβάσεις μπορούν, κατά τον Σε, να παρατείνουν τις ελλείψεις ή τα πλεονάσματα.

Η διαφωνία με τον Κέινς

Ο Τζον Μέιναρντ Κέινς αμφισβήτησε την ιδέα ότι η οικονομία προσαρμόζεται πάντα αρκετά γρήγορα ώστε η παραγωγή να δημιουργεί αντίστοιχη συνολική δαπάνη. Στο έργο του Η Γενική Θεωρία της Απασχόλησης, του Τόκου και του Χρήματος (1936), έδωσε έμφαση στο ενδεχόμενο η συνολική ζήτηση να παραμείνει ανεπαρκής για μεγάλο χρονικό διάστημα. Σύμφωνα με την κεϋνσιανή προσέγγιση, όταν νοικοκυριά και επιχειρήσεις περιορίζουν τις δαπάνες τους, οι επιχειρήσεις μπορεί να μειώσουν την παραγωγή και την απασχόληση. Η μείωση των εισοδημάτων μπορεί με τη σειρά της να περιορίσει περαιτέρω τη ζήτηση. Σε τέτοιες συνθήκες, η οικονομία μπορεί να παραμείνει σε ύφεση και η ανεργία να είναι υψηλή, ακόμη κι αν υπάρχουν διαθέσιμοι εργαζόμενοι και παραγωγικές δυνατότητες.

Οι κεϋνσιανοί οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι σε μια βαθιά ύφεση η δημόσια δαπάνη ή άλλα μέτρα τόνωσης της ζήτησης μπορούν να βοηθήσουν την οικονομία να ανακάμψει. Οι υποστηρικτές του Νόμου του Say και άλλες σχολές οικονομικής σκέψης δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στην παραγωγή, στα κίνητρα, στις σχετικές τιμές και στους μηχανισμούς προσαρμογής της αγοράς. Η αντιπαράθεση δεν είναι απλώς διαφωνία για μία φράση. Αφορά το αν οι οικονομίες τείνουν να προσαρμόζουν από μόνες τους την παραγωγή και τη δαπάνη ή αν μπορούν να παγιδευτούν σε περιόδους ανεπαρκούς ζήτησης, και ποιος είναι ο κατάλληλος ρόλος της οικονομικής πολιτικής σε αυτές τις συνθήκες.