“Θα σας βοηθήσουμε”. Είναι ίσως η πιο συνηθισμένη υπόσχεση των πολιτικών σε κάθε δημοκρατία.
Ο Ντόναλντ Τραμπ διακηρύσσει ότι θα δημιουργήσει “τις δουλειές και το μέλλον που αξίζετε”. Ο Τζο Μπάιντεν επαναλάμβανε συχνά ότι “η βοήθεια έρχεται”. Ωστόσο, για πολλούς υποστηρικτές της ελεύθερης αγοράς, η πιο διάσημη φράση ανήκει στον πρόεδρο των ΗΠΑ Ρόναλντ Ρέϊγκαν:
”Οι εννέα πιο τρομακτικές λέξεις στην αγγλική γλώσσα είναι: "Είμαι από την κυβέρνηση και ήρθα να βοηθήσω".
Αυτή ακριβώς τη λογική υπερασπίζεται ο οικονομολόγος Donald Boudreaux στο νέο του βιβλίο “Ο θρίαμβος της Οικονομικής Ελευθερίας”, υποστηρίζοντας ότι η ιστορία δείχνει πως οι κοινωνίες ευημερούν περισσότερο όταν οι κυβερνήσεις παρεμβαίνουν λιγότερο και οι αγορές λειτουργούν ελεύθερα.
“Όσο απομακρυνόμαστε από την ελεύθερη αγορά, τόσο χειρότερα γίνονται τα πράγματα”
Ο Boudreaux υποστηρίζει ότι η οικονομική ιστορία είναι σαφής: η ευημερία αυξάνεται όταν οι άνθρωποι και οι επιχειρήσεις έχουν μεγαλύτερη οικονομική ελευθερία.
Κατά την άποψή του, πολλές από τις πολιτικές που εφαρμόστηκαν τα τελευταία χρόνια στις ΗΠΑ - είτε από τον Τζο Μπάιντεν είτε από τον Ντόναλντ Τραμπ - βασίζονται στην ίδια λογική κρατικής παρέμβασης.
Ο ίδιος θεωρεί ότι τα τεράστια προγράμματα δαπανών της κυβέρνησης Μπάιντεν συνέβαλαν στην άνοδο του πληθωρισμού, ενώ παράλληλα διοχέτευσαν δισεκατομμύρια δολάρια σε πολιτικά ευνοημένες επιχειρήσεις.
Κατά τον Boudreaux, η σημερινή τάση ενίσχυσης βιομηχανιών μέσω κρατικών επιδοτήσεων, δασμών ή προστατευτισμού απομακρύνει την οικονομία από τις αρχές της ελεύθερης αγοράς.
Γιατί ακριβαίνουν τα σπίτια και οι παιδικοί σταθμοί;
Ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα επιχειρήματα του οικονομολόγου αφορά το κόστος στέγασης.
Πολλοί πολίτες θεωρούν ότι οι υψηλές τιμές των ακινήτων είναι αποτέλεσμα απληστίας των επενδυτών ή αποτυχίας της αγοράς.
Ο Boudreaux διαφωνεί.
Υποστηρίζει ότι βασική αιτία είναι οι κρατικοί περιορισμοί στη χρήση γης και στην οικοδομική δραστηριότητα.
Κατά την άποψή του:
- οι πολεοδομικοί περιορισμοί μειώνουν την προσφορά κατοικιών,
- ο έλεγχος ενοικίων αποθαρρύνει νέες επενδύσεις,
- οι γραφειοκρατικές διαδικασίες αυξάνουν το κόστος κατασκευής.
Παρόμοια προσέγγιση υιοθετεί και για τους παιδικούς σταθμούς, υποστηρίζοντας ότι οι εκτεταμένες ρυθμίσεις αυξάνουν το λειτουργικό κόστος και τελικά μετακυλίονται στους γονείς.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη θα καταστρέψει δουλειές ή θα δημιουργήσει περισσότερες;
Ένα ακόμη σημείο όπου ο Boudreaux συγκρούεται με πολλούς πολιτικούς είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη.
Η ανησυχία ότι η ΑΙ θα εξαφανίσει εκατομμύρια θέσεις εργασίας έχει οδηγήσει αρκετούς πολιτικούς να ζητούν νέους περιορισμούς.
Ο ίδιος θεωρεί ότι η ιστορία δείχνει ακριβώς το αντίθετο.
Όπως συνέβη με τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, το διαδίκτυο, τη βιομηχανική αυτοματοποίηση, έτσι και η Τεχνητή Νοημοσύνη θα εξαλείψει ορισμένα επαγγέλματα αλλά θα δημιουργήσει νέα, συχνά καλύτερα αμειβόμενα και πιο παραγωγικά.
Σύμφωνα με τη λογική του, η τεχνολογική πρόοδος αποτελεί βασικό μοχλό αύξησης του βιοτικού επιπέδου και η προσπάθεια διατήρησης παρωχημένων θέσεων εργασίας καταλήγει συνήθως να επιβραδύνει την ανάπτυξη.
Πόσοι υπάλληλοι πρέπει να εργάζονται σε ένα κατάστημα;
Ο οικονομολόγος απορρίπτει επίσης τις πολιτικές που επιχειρούν να καθορίσουν τον τρόπο λειτουργίας των επιχειρήσεων.
Παράδειγμα αποτελούν προτάσεις που θέλουν να επιβάλλουν συγκεκριμένο αριθμό ταμείων ή υπαλλήλων στα καταστήματα λιανικής.
Κατά τον Boudreaux, μόνο οι ίδιες οι επιχειρήσεις γνωρίζουν πόσους εργαζόμενους χρειάζονται για να λειτουργούν αποτελεσματικά.
Η κρατική παρέμβαση, υποστηρίζει, αυξάνει τα λειτουργικά έξοδα και τελικά μεταφράζεται σε υψηλότερες τιμές για τους καταναλωτές.
Η περίπτωση του Σιάτλ και η «ποιότητα ζωής»
Στο στόχαστρό του βρέθηκαν και προτάσεις της δημάρχου του Σιάτλ, Katie Wilson, η οποία υποστηρίζει ότι οι εργαζόμενοι χρειάζονται περισσότερο ελεύθερο χρόνο για προσωπική ανάπτυξη και καλύτερη ποιότητα ζωής.
Ο Boudreaux αντιτείνει ότι η απόφαση για το πόσο θα εργάζεται κάποιος είναι προσωπική υπόθεση και όχι αντικείμενο κυβερνητικής πολιτικής.
Κατά την άποψή του, ακόμη και όταν οι προθέσεις είναι αγαθές, η κρατική παρέμβαση συχνά οδηγεί σε ανεπιθύμητες συνέπειες.
Οι «καλές προθέσεις» και οι ανεπιθύμητες συνέπειες
Ο οικονομολόγος επικρίνει ιδιαίτερα την αντίληψη ότι η κυβέρνηση μπορεί να σχεδιάσει καλύτερα από την αγορά το πώς πρέπει να λειτουργεί η οικονομία.
Φέρνει ως παράδειγμα προτάσεις που επιχειρούν να αποτρέψουν το κλείσιμο καταστημάτων λιανικής σε συγκεκριμένες περιοχές.
Κατά τον ίδιο, εάν το κράτος δυσκολεύει τις επιχειρήσεις να μειώσουν δραστηριότητα ή να αποχωρήσουν από ζημιογόνες αγορές, το αποτέλεσμα είναι να αποθαρρύνονται νέες επενδύσεις.
Το μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα, υποστηρίζει, είναι λιγότερα καταστήματα, μικρότερος ανταγωνισμός και υψηλότερες τιμές.
Όταν η βοήθεια δημιουργεί περισσότερα προβλήματα
Η κεντρική θέση του Boudreaux είναι ότι οι κυβερνήσεις συχνά επιδιώκουν να βοηθήσουν τους πολίτες, αλλά τελικά επιτυγχάνουν το αντίθετο αποτέλεσμα.
Οι καλές προθέσεις, υποστηρίζει, δεν αρκούν όταν οι πολιτικές αγνοούν τους οικονομικούς νόμους της προσφοράς, της ζήτησης και των κινήτρων.
Για τους υποστηρικτές της ελεύθερης αγοράς, η ιστορία διδάσκει ότι η ευημερία δημιουργείται κυρίως από την καινοτομία, τον ανταγωνισμό και την επιχειρηματικότητα. Για τους υποστηρικτές μιας πιο ενεργής κρατικής παρέμβασης, αντίθετα, η αγορά από μόνη της δεν αρκεί για να εξασφαλίσει κοινωνική δικαιοσύνη και ίσες ευκαιρίες.
Η διαμάχη αυτή βρίσκεται στον πυρήνα της οικονομικής συζήτησης εδώ και δεκαετίες και, όπως δείχνουν οι πολιτικές εξελίξεις στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, παραμένει πιο επίκαιρη από ποτέ.
Add comment
Comments