Για περισσότερο από μία δεκαετία η ευρωπαϊκή Δεξιά βρισκόταν σε διαρκή άνοδο. Από τη Γαλλία της Μαρίν Λεπέν και την Ιταλία της Τζόρτζια Μελόνι μέχρι τη Γερμανία της AfD και την Ολλανδία του Γκέερτ Βίλντερς, τα εθνικιστικά και συντηρητικά κόμματα έμοιαζαν να κερδίζουν ασταμάτητα έδαφος.
Η μαζική μετανάστευση, η κρίση ταυτότητας της Ευρώπης, η ενεργειακή ανασφάλεια και η κόπωση από την “προοδευτική συναίνεση” των Βρυξελλών τροφοδότησαν ένα πολιτικό κύμα που πολλοί θεώρησαν ακαταμάχητο.
Κι όμως, τη στιγμή που η ευρωπαϊκή Δεξιά βρίσκεται πιο κοντά από ποτέ στην εξουσία σε πολλές χώρες, εμφανίζεται ένα παράδοξο: δεν είναι πλέον βέβαιο τι ακριβώς εκπροσωπεί.
Το πρόβλημά της δεν είναι η εκλογική της δύναμη. Είναι η ταυτότητά της.
Από το «όχι» στο κατεστημένο στο δίλημμα της διακυβέρνησης
Η επιτυχία των δεξιών και εθνικιστικών κομμάτων βασίστηκε επί χρόνια στην αντίθεση προς το υπάρχον σύστημα.
Ήταν τα κόμματα που έλεγαν “όχι” στη μαζική μετανάστευση, “όχι” στην υπερβολική ευρωπαϊκή ενοποίηση, “όχι” στις πολιτικές των ανοιχτών συνόρων, “όχι” στην πράσινη ατζέντα που επιβάρυνε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Όταν όμως πλησιάζεις στην εξουσία, το “όχι” δεν αρκεί.
Πρέπει να απαντήσεις στο δυσκολότερο ερώτημα:
Τι ακριβώς θέλεις να χτίσεις;
Η ευρωπαϊκή Δεξιά ανακαλύπτει σήμερα ότι η μετάβαση από την αντιπολίτευση στη διακυβέρνηση είναι πολύ πιο δύσκολη από την κατάκτηση της λαϊκής δυσαρέσκειας.
Η διάσπαση ανάμεσα στους εθνικιστές και τους πραγματιστές
Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει πλέον μία ευρωπαϊκή Δεξιά. Υπάρχουν τουλάχιστον δύο.
Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι πολιτικοί που επιδιώκουν να ενσωματωθούν στο ευρωπαϊκό σύστημα εξουσίας. Η Μελόνι αποτελεί το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα. Παρά τη σκληρή ρητορική της, έχει αποδεχθεί σε μεγάλο βαθμό το ευρωπαϊκό πλαίσιο λειτουργίας, στηρίζει το ΝΑΤΟ, συνεργάζεται με τις Βρυξέλλες και επιδιώκει να εμφανίζεται ως υπεύθυνη κυβερνητική δύναμη.
Από την άλλη βρίσκονται οι πιο ριζοσπαστικές δυνάμεις που θεωρούν ότι η Δεξιά κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια ελαφρώς πιο συντηρητική εκδοχή του ίδιου συστήματος που υποτίθεται ότι πολεμά.
Η σύγκρουση αυτή γίνεται όλο και πιο έντονη.
Διαβάστε ακόμα: Η δύναμη του αφηγήματος στην πολιτική
Η σκιά του Τραμπ
Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο λειτούργησε ως καταλύτης. Για χρόνια πολλοί Ευρωπαίοι εθνικιστές έβλεπαν τον Τραμπ ως πολιτικό πρότυπο. Όμως η δεύτερη θητεία του έχει προκαλέσει αμηχανία σε αρκετούς από αυτούς.
Οι επιθετικές εμπορικές πολιτικές, η σκληρή στάση απέναντι στους Ευρωπαίους συμμάχους και η λογική του “America First” υποχρεώνουν τη δεξιά της Ευρώπης να απαντήσει σε ένα δύσκολο ερώτημα:
Είναι πρωτίστως φιλοαμερικανική ή πρωτίστως φιλοευρωπαϊκή;
Η απάντηση δεν είναι καθόλου αυτονόητη.
Το μεταναστευτικό δεν αρκεί πλέον
Το μεταναστευτικό παραμένει το ισχυρότερο χαρτί της ευρωπαϊκής Δεξιάς.
Η πρόσφατη στροφή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου προς αυστηρότερες πολιτικές απελάσεων αποδεικνύει ότι οι θέσεις που πριν από δέκα χρόνια θεωρούνταν ακραίες έχουν πλέον μετακινηθεί προς το πολιτικό κέντρο. Ωστόσο αυτό δημιουργεί ένα νέο πρόβλημα.
Όταν οι αντίπαλοί σου αρχίζουν να υιοθετούν μέρος της ατζέντας σου, χάνεις το μονοπώλιο του ζητήματος.
Η Δεξιά χρειάζεται πλέον ένα ευρύτερο αφήγημα για την οικονομία, την τεχνολογία, την παραγωγή πλούτου, την άμυνα και τη θέση της Ευρώπης στον κόσμο. Και εκεί ακριβώς εμφανίζονται οι μεγαλύτερες διαφωνίες.
Η χαμένη ευρωπαϊκή ταυτότητα
Το βαθύτερο πρόβλημα είναι ίσως φιλοσοφικό.
Για δεκαετίες η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση στηρίχθηκε στην ιδέα ότι τα εθνικά κράτη θα παραχωρούσαν σταδιακά μέρος της κυριαρχίας τους προς όφελος μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής ταυτότητας.
Όμως αυτή η ταυτότητα δεν ρίζωσε ποτέ πραγματικά στις κοινωνίες.
Ακόμη και σήμερα οι περισσότεροι Ευρωπαίοι αισθάνονται πρωτίστως Γάλλοι, Ιταλοί, Πολωνοί ή Έλληνες και δευτερευόντως Ευρωπαίοι. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεχίζει να αναζητά μια συνεκτική πολιτισμική αφήγηση.
Η Δεξιά εκμεταλλεύτηκε αυτό το κενό. Όμως τώρα καλείται να απαντήσει στο ερώτημα που η ίδια ανέδειξε:
Αν η Ευρώπη δεν είναι απλώς μια αγορά και μια γραφειοκρατία, τότε τι ακριβώς είναι;
Το παράδοξο της επιτυχίας
Το μεγάλο παράδοξο είναι ότι η ευρωπαϊκή Δεξιά κινδυνεύει να πέσει θύμα της ίδιας της επιτυχίας της.
- Κέρδισε τη μάχη της μετανάστευσης.
- Μετέφερε το πολιτικό κέντρο προς τις δικές της θέσεις.
- Υποχρέωσε τα παραδοσιακά κόμματα να υιοθετήσουν μεγάλο μέρος της ρητορικής της.
Όμως η επιτυχία αυτή την αναγκάζει να περάσει από την πολιτική της διαμαρτυρίας στην πολιτική της διακυβέρνησης. Και εκεί οι διαφορές γίνονται πολύ πιο δύσκολο να κρυφτούν.
- Άλλοι οραματίζονται μια Ευρώπη εθνών που συνεργάζονται χαλαρά.
- Άλλοι μια ισχυρή ευρωπαϊκή δύναμη που θα ανταγωνίζεται τις ΗΠΑ και την Κίνα.
- Άλλοι δίνουν προτεραιότητα στην ελεύθερη αγορά.
- Άλλοι στον οικονομικό προστατευτισμό.
- Άλλοι θέλουν στενότερους δεσμούς με την Ουάσιγκτον.
- Άλλοι μιλούν για ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία.
Η μάχη της επόμενης δεκαετίας
Η επόμενη μεγάλη πολιτική σύγκρουση στην Ευρώπη ίσως να μην είναι ανάμεσα στη Δεξιά και την Αριστερά.
Ίσως να διεξαχθεί μέσα στην ίδια τη Δεξιά.
Ανάμεσα σε εκείνους που θέλουν να γίνουν το νέο ευρωπαϊκό κατεστημένο και σε εκείνους που θεωρούν ότι η αποστολή τους είναι να το ανατρέψουν.
Η ευρωπαϊκή Δεξιά έχει κερδίσει την πολιτική μάχη της προηγούμενης δεκαετίας.
Το ερώτημα είναι αν μπορεί να κερδίσει και την επόμενη: τη μάχη για τον ορισμό του τι σημαίνει Ευρώπη στον 21ο αιώνα.
Add comment
Comments