Η εικόνα που αναδύεται από τη Βενεζουέλα δεν θυμίζει απλώς τις συνέπειες ενός ισχυρού σεισμού. Θυμίζει μια χώρα που εδώ και χρόνια είχε χάσει την ικανότητα να προστατεύσει τους πολίτες της απέναντι σε μια μεγάλη φυσική καταστροφή.
Οι περισσότεροι από 1.400 επιβεβαιωμένοι νεκροί, οι χιλιάδες τραυματίες και οι δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι που εξακολουθούν να αναζητούνται δεν αποτελούν μόνο αποτέλεσμα της δύναμης της φύσης.
Αποτελούν και τη δραματική κατάληξη μιας μακράς πορείας θεσμικής, οικονομικής και κοινωνικής αποσύνθεσης, η οποία άφησε τη χώρα εξαιρετικά ευάλωτη τη στιγμή που δοκιμάστηκε από τους δύο διαδοχικούς σεισμούς μεγέθους 7,2 και 7,5 Ρίχτερ.
Δεν ήταν μόνο ο σεισμός
Οι γεωλόγοι εξηγούν ότι ο συνδυασμός δύο πολύ ισχυρών σεισμών μέσα σε λιγότερο από ένα λεπτό δημιούργησε τις ιδανικές συνθήκες για εκτεταμένες καταρρεύσεις.
Η πρώτη δόνηση αποδυνάμωσε εκατοντάδες κτίρια, ενώ η δεύτερη ουσιαστικά ολοκλήρωσε την καταστροφή. Το σχετικά μικρό εστιακό βάθος μεγέθυνε ακόμη περισσότερο την ένταση της δόνησης στις πυκνοκατοικημένες περιοχές του Καράκας και της πολιτείας Λα Γκουάιρα, όπου σημειώθηκαν και οι μεγαλύτερες απώλειες.
Ωστόσο, ακόμη και τόσο ισχυροί σεισμοί δεν οδηγούν πάντοτε σε τόσο υψηλό αριθμό θυμάτων. Η σύγκριση με χώρες όπως η Ιαπωνία ή η Χιλή δείχνει ότι η διαφορά βρίσκεται κυρίως στην ανθεκτικότητα των υποδομών και στην ετοιμότητα του κράτους.
Δεκαετίες εγκατάλειψης των υποδομών
Η Βενεζουέλα βιώνει εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία μια βαθιά οικονομική κρίση, η οποία περιόρισε δραματικά τις δημόσιες επενδύσεις.
Δρόμοι, γέφυρες, δίκτυα ηλεκτροδότησης, ύδρευσης και τηλεπικοινωνιών παρέμειναν χωρίς ουσιαστική συντήρηση, ενώ οι δημόσιες υπηρεσίες λειτουργούσαν ήδη υπό μεγάλη πίεση πριν ακόμη εκδηλωθεί ο σεισμός.
Όταν κατέρρευσαν οδικοί άξονες και διακόπηκαν οι επικοινωνίες, ολόκληρες περιοχές απομονώθηκαν για ώρες ή ακόμη και ημέρες. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να χαθεί πολύτιμος χρόνος για τον εντοπισμό εγκλωβισμένων, μειώνοντας δραματικά τις πιθανότητες επιβίωσής τους.
Κτίρια που δεν άντεξαν
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα ήταν η ποιότητα του κτιριακού αποθέματος.
Πολλά κτίρια κατασκευάστηκαν πριν από την εφαρμογή σύγχρονων αντισεισμικών προδιαγραφών, ενώ χιλιάδες κατοικίες σε φτωχότερες συνοικίες ανεγέρθηκαν αυθαίρετα, χωρίς επαρκή μηχανική επίβλεψη.
Η πολυετής οικονομική κατάρρευση έκανε ακόμη δυσκολότερη τη συντήρηση των πολυκατοικιών, με αποτέλεσμα αρκετές να παρουσιάζουν ήδη σοβαρές φθορές πριν από τον σεισμό.
Όταν έφθασε η διπλή σεισμική δόνηση, πολλές από αυτές μετατράπηκαν σε παγίδες θανάτου.
Ένα αποδυναμωμένο σύστημα πολιτικής προστασίας
Οι πρώτες ώρες μετά από έναν μεγάλο σεισμό είναι καθοριστικές.
Στη Βενεζουέλα όμως οι διασώστες βρέθηκαν αντιμέτωποι με ελλείψεις σε βαρέα μηχανήματα, εξειδικευμένο εξοπλισμό και μέσα μεταφοράς.
Σε πολλές περιπτώσεις οι πρώτοι που άρχισαν να απομακρύνουν τα συντρίμμια ήταν οι ίδιοι οι κάτοικοι, χρησιμοποιώντας φτυάρια, λοστούς και γυμνά χέρια μέχρι να φθάσουν οργανωμένες ομάδες διάσωσης.
Η άφιξη διεθνούς βοήθειας αποδείχθηκε καθοριστική, αλλά για εκατοντάδες εγκλωβισμένους είχε ήδη χαθεί πολύτιμος χρόνος.
Η κατάρρευση του συστήματος υγείας
Οι δυσκολίες δεν σταμάτησαν στα ερείπια.
Τα νοσοκομεία της χώρας λειτουργούσαν ήδη υπό πίεση εξαιτίας της μακροχρόνιας οικονομικής κρίσης, με ελλείψεις σε προσωπικό, εξοπλισμό και φαρμακευτικό υλικό.
Μετά τον σεισμό, εκατοντάδες τραυματίες έφθασαν ταυτόχρονα σε δομές που δυσκολεύονταν ακόμη και υπό κανονικές συνθήκες να ανταποκριθούν στις καθημερινές ανάγκες.
Η κατάσταση επιδεινώθηκε από τις διακοπές ηλεκτροδότησης και τις δυσλειτουργίες στις μεταφορές, γεγονός που καθυστέρησε χειρουργικές επεμβάσεις και διακομιδές.
Γιατί οι αγνοούμενοι είναι τόσο πολλοί
Ο τεράστιος αριθμός των ανθρώπων που δηλώθηκαν αρχικά ως αγνοούμενοι δεν σημαίνει απαραίτητα ότι όλοι έχουν χάσει τη ζωή τους.
Σε μεγάλες φυσικές καταστροφές, ιδιαίτερα όταν καταρρέουν οι τηλεπικοινωνίες, στις λίστες περιλαμβάνονται άνθρωποι που δεν έχουν ακόμη επικοινωνήσει με συγγενείς, έχουν μεταφερθεί σε άλλα νοσοκομεία ή έχουν εγκαταλείψει τις κατοικίες τους χωρίς να καταγραφούν.
Παρ’ όλα αυτά, οι αρχές εκτιμούν ότι εκατοντάδες άνθρωποι εξακολουθούν να βρίσκονται κάτω από τα ερείπια, ενώ όσο περνούν οι ημέρες μειώνονται οι πιθανότητες να εντοπιστούν ζωντανοί.
Η φτώχεια αποδείχθηκε ο χειρότερος «σεισμολόγος»
Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι οι πιο φονικοί σεισμοί δεν είναι πάντοτε οι ισχυρότεροι.
Είναι εκείνοι που χτυπούν χώρες με αδύναμες υποδομές, ανεπαρκείς αντισεισμικούς κανονισμούς, χαμηλή κρατική ετοιμότητα και περιορισμένες δυνατότητες άμεσης επέμβασης.
Η τραγωδία της Αϊτής το 2010 αποτελεί το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα, όπου ένας σεισμός μικρότερου μεγέθους προκάλεσε εκατοντάδες χιλιάδες θανάτους εξαιτίας της κατάστασης των υποδομών.
Αντίστοιχα, η σημερινή καταστροφή στη Βενεζουέλα αποδεικνύει ότι η ένταση του σεισμού εξηγεί μόνο ένα μέρος της τραγωδίας· το υπόλοιπο οφείλεται στην ευαλωτότητα μιας χώρας που για χρόνια υποχρηματοδοτούσε τις δημόσιες υποδομές και τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης.
Το πραγματικό δίδαγμα
Η εκατόμβη των θυμάτων στη Βενεζουέλα δεν είναι απλώς αποτέλεσμα δύο εξαιρετικά ισχυρών σεισμών.
Είναι η τραγική υπενθύμιση ότι οι φυσικές καταστροφές μετατρέπονται σε ανθρωπιστικές όταν συναντούν κράτη με εξαντλημένες αντοχές, υποδομές που έχουν εγκαταλειφθεί, κτίρια που δεν πληρούν τις απαιτούμενες προδιαγραφές και υπηρεσίες διάσωσης που αδυνατούν να ανταποκριθούν έγκαιρα.
Με άλλα λόγια, ο σεισμός προκάλεσε την καταστροφή· όμως οι χρόνιες παθογένειες της Βενεζουέλας ήταν εκείνες που πολλαπλασίασαν το ανθρώπινο κόστος.
Add comment
Comments