Για περισσότερες από έξι δεκαετίες, η Κούβα αποτέλεσε το πιο ανθεκτικό σύμβολο του κομμουνισμού στο δυτικό ημισφαίριο. Η επανάσταση του Φιντέλ Κάστρο το 1959 ανέτρεψε το καθεστώς του Φουλχένσιο Μπατίστα, εθνικοποίησε σχεδόν ολόκληρη την οικονομία και έβαλε τέλος στην εποχή κατά την οποία η Αβάνα ήταν γνωστή ως το “Λας Βέγκας της Καραϊβικής”.
Τίποτα όμως δεν είναι όπως παλιά.
Η παρατεταμένη οικονομική κρίση, οι διακοπές ηλεκτροδότησης, η κατάρρευση της παραγωγής, η μαζική μετανάστευση νέων και η έλλειψη βασικών αγαθών έχουν οδηγήσει ακόμη και πολλούς υποστηρικτές του καθεστώτος να αναρωτιούνται αν το σημερινό μοντέλο μπορεί πλέον να επιβιώσει.
Από τη «βιτρίνα της επανάστασης» στην οικονομική ασφυξία
Η κουβανική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με τη σοβαρότερη κρίση από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης.
Ο πληθωρισμός παραμένει υψηλός, οι ελλείψεις σε τρόφιμα, καύσιμα και φάρμακα είναι καθημερινό φαινόμενο, ενώ εκατοντάδες χιλιάδες Κουβανοί έχουν εγκαταλείψει τη χώρα τα τελευταία χρόνια αναζητώντας καλύτερες προοπτικές στις Ηνωμένες Πολιτείες, στο Μεξικό και στην Ευρώπη.
Το συνάλλαγμα έχει μετατραπεί σε βασικό μέσο επιβίωσης. Το αμερικανικό δολάριο κυριαρχεί στην ανεπίσημη οικονομία, ενώ οι οικογένειες εξαρτώνται ολοένα και περισσότερο από τα εμβάσματα συγγενών που ζουν στο εξωτερικό.
Το φάντασμα της προεπαναστατικής Αβάνας
Πριν από το 1959, η Αβάνα αποτελούσε έναν από τους δημοφιλέστερους τουριστικούς προορισμούς της αμερικανικής ελίτ. Ξενοδοχεία πολυτελείας, καζίνο, νυχτερινά κέντρα και διεθνείς επενδύσεις είχαν μετατρέψει την πόλη σε ένα από τα μεγαλύτερα κέντρα ψυχαγωγίας του δυτικού κόσμου.
Η εικόνα αυτή είχε όμως και μια σκοτεινή πλευρά.
Σημαντικό μέρος της οικονομίας ελεγχόταν από αμερικανικά οργανωμένα εγκληματικά δίκτυα, τα οποία διαχειρίζονταν καζίνο, ξενοδοχεία και επιχειρήσεις τυχερών παιχνιδιών, με χαρακτηριστικές μορφές όπως ο Μέγιερ Λάνσκι να αποκτούν τεράστια επιρροή στο νησί.
Η επανάσταση του Φιντέλ Κάστρο κατήργησε αυτό το μοντέλο μέσα σε λίγους μήνες, εθνικοποιώντας επιχειρήσεις και απαγορεύοντας τα καζίνο.
Διαβάστε ακόμα: Η Αμερική νοσταλγεί μια Κούβα που δεν υπάρχει πια
Θα μπορούσε η ιστορία να επαναληφθεί;
Η συζήτηση που αναπτύσσεται σήμερα δεν αφορά την επιστροφή της μαφίας ή του ανεξέλεγκτου τζόγου. Αφορά κυρίως το εάν η Κούβα θα μπορούσε, σε περίπτωση πολιτικής μετάβασης, να εξελιχθεί σε ένα τεράστιο επενδυτικό και τουριστικό κέντρο της Καραϊβικής.
Η γεωγραφική της θέση παραμένει εξαιρετικά προνομιακή.
Βρίσκεται μόλις 150 χιλιόμετρα από τις ακτές της Φλόριντα, διαθέτει εκατοντάδες χιλιόμετρα παραλιών, αποικιακές πόλεις παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς και σημαντικές ανεκμετάλλευτες τουριστικές υποδομές.
Πολλοί επενδυτές θεωρούν ότι, εάν ανοίξει πραγματικά η οικονομία, η χώρα θα μπορούσε να προσελκύσει δισεκατομμύρια δολάρια σε ξενοδοχεία, μαρίνες, κατοικίες και υπηρεσίες υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Το μεγάλο εμπόδιο: οι θεσμοί
Ωστόσο, οι περισσότεροι οικονομολόγοι υπογραμμίζουν ότι η ανάπτυξη δεν εξαρτάται μόνο από την άρση των περιορισμών ή από την εισροή ξένων κεφαλαίων. Η Κούβα θα χρειαζόταν βαθιές θεσμικές μεταρρυθμίσεις:
- προστασία της ιδιωτικής ιδιοκτησίας,
- ανεξάρτητο δικαστικό σύστημα,
- σταθερό φορολογικό πλαίσιο,
- ελευθερία επιχειρηματικής δραστηριότητας,
- διαφανές τραπεζικό σύστημα,
- σαφές καθεστώς για τις ξένες επενδύσεις.
Χωρίς αυτές τις αλλαγές, ακόμη και ένα εντυπωσιακό άνοιγμα στον τουρισμό δύσκολα θα μπορούσε να οδηγήσει σε βιώσιμη ανάπτυξη.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν καθοριστικός παράγοντας
Οι σχέσεις με την Ουάσιγκτον εξακολουθούν να επηρεάζουν καθοριστικά τις οικονομικές προοπτικές της Κούβας. Το αμερικανικό εμπάργκο, που ισχύει εδώ και δεκαετίες με διαφορετικές μορφές, συνεχίζει να περιορίζει τις εμπορικές και χρηματοοικονομικές συναλλαγές της χώρας.
Παράλληλα, κατά καιρούς διατυπώνονται στις ΗΠΑ προτάσεις για μια συνολική επαναπροσέγγιση με την Κούβα, υπό την προϋπόθεση ουσιαστικών πολιτικών και οικονομικών μεταρρυθμίσεων.
Η νέα γενιά βλέπει διαφορετικά το μέλλον
Οι νεότεροι Κουβανοί φαίνεται να ενδιαφέρονται λιγότερο για τις ιδεολογικές αντιπαραθέσεις του Ψυχρού Πολέμου. Οι προτεραιότητές τους είναι πιο πρακτικές: Καλύτερες αμοιβές, δυνατότητα επιχειρηματικότητας, πρόσβαση στο διαδίκτυο, ελευθερία μετακίνησης, αξιοπρεπές επίπεδο ζωής.
Η συνεχής μετανάστευση αποτελεί ίσως το πιο ισχυρό μήνυμα ότι μεγάλο μέρος της κοινωνίας αναζητά ευκαιρίες που δεν μπορεί να βρει εντός της χώρας.
Το μέλλον δεν θα μοιάζει ούτε με το 1958 ούτε με το 1960
Η ιδέα ενός νέου “Λας Βέγκας της Καραϊβικής” αποτελεί περισσότερο συμβολισμό παρά ρεαλιστικό σχέδιο. Ακόμη και αν η Κούβα προχωρήσει σε σταδιακή απελευθέρωση της οικονομίας, δύσκολα θα επαναλάβει το μοντέλο της δεκαετίας του 1950.
Το πιθανότερο είναι ότι θα επιδιώξει ένα υβριδικό μοντέλο, όπου ο τουρισμός, οι ξένες επενδύσεις, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις και η ιδιωτική πρωτοβουλία θα συνυπάρχουν με σημαντικό κρατικό έλεγχο σε στρατηγικούς τομείς.
Το αν αυτή η μετάβαση θα πραγματοποιηθεί ομαλά ή μέσα από πολιτικές αναταράξεις παραμένει άγνωστο. Εκείνο που μοιάζει ολοένα πιο σαφές είναι ότι η Κούβα βρίσκεται μπροστά σε ένα ιστορικό σταυροδρόμι.
Μετά από σχεδόν επτά δεκαετίες επανάστασης, η συζήτηση δεν αφορά πλέον μόνο το παρελθόν της, αλλά κυρίως το οικονομικό μοντέλο που θα επιλέξει για το μέλλον της.
Add comment
Comments