Πριν από μία δεκαετία, η δημόσια συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη είχε έναν σχεδόν αποκαλυπτικό τόνο. Εφημερίδες, οικονομικοί αναλυτές και μεγάλοι συμβουλευτικοί οίκοι προειδοποιούσαν ότι τα ρομπότ θα αντικαθιστούσαν εκατομμύρια εργαζομένους, οδηγώντας σε πρωτοφανή ανεργία και ανατροπή του παγκόσμιου οικονομικού μοντέλου.
Οι τίτλοι της εποχής ήταν χαρακτηριστικοί: “Τα ρομπότ θα κλέψουν όλες τις δουλειές”, “Έρχεται ένας κόσμος χωρίς εργασία”, “Η τεχνητή νοημοσύνη θα διαλύσει την οικονομική τάξη”.
Δέκα χρόνια αργότερα, όμως, η πραγματικότητα αποδείχθηκε πολύ διαφορετική.
Αντί για μαζική εξαφάνιση θέσεων εργασίας, η αγορά εργασίας συνεχίζει να δημιουργεί νέα επαγγέλματα, ενώ σε πολλούς κλάδους η τεχνητή νοημοσύνη λειτουργεί περισσότερο ως εργαλείο ενίσχυσης του ανθρώπου παρά ως αντικαταστάτης του.
Γιατί οι προβλέψεις έπεσαν έξω
Ένας από τους σημαντικότερους λόγους είναι ότι πολλοί αναλυτές υποτίμησαν δύο θεμελιώδεις οικονομικές αρχές.
Η πρώτη είναι το λεγόμενο παράδοξο του Jevons.
Ο Βρετανός οικονομολόγος William Stanley Jevons είχε ήδη από τον 19ο αιώνα παρατηρήσει ότι όταν μια τεχνολογία κάνει κάτι φθηνότερο και αποδοτικότερο, η συνολική χρήση του συνήθως αυξάνεται αντί να μειώνεται.
Το ίδιο φαίνεται να συμβαίνει και με την AI.
Καθώς οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης μειώνουν το κόστος πολλών εργασιών, δημιουργούνται νέες υπηρεσίες, νέες επιχειρήσεις και μεγαλύτερη συνολική ζήτηση, γεγονός που απαιτεί περισσότερο - και όχι λιγότερο - ανθρώπινο δυναμικό.
Το παράδοξο του Moravec
Η δεύτερη εξήγηση προέρχεται από το παράδοξο του Moravec, που διατυπώθηκε τη δεκαετία του 1980.
Ο επιστήμονας Hans Moravec είχε επισημάνει ότι οι υπολογιστές δυσκολεύονται περισσότερο σε εργασίες που οι άνθρωποι θεωρούν αυτονόητες, όπως η αντίληψη του φυσικού περιβάλλοντος, η κοινωνική αλληλεπίδραση ή η λήψη αποφάσεων σε αβέβαιες συνθήκες.
Αντίθετα, οι πολύπλοκοι μαθηματικοί υπολογισμοί, που για τον άνθρωπο είναι δύσκολοι, αποδεικνύονται σχετικά εύκολοι για έναν υπολογιστή.
Αυτό εξηγεί γιατί πολλοί κλάδοι που θεωρούνταν “καταδικασμένοι” όχι μόνο επιβίωσαν αλλά συνεχίζουν να αναπτύσσονται.
Οι ακτινολόγοι δεν εξαφανίστηκαν
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ιατρική.
Το 2016 ο Geoffrey Hinton, ένας από τους σημαντικότερους επιστήμονες της τεχνητής νοημοσύνης και μετέπειτα βραβευμένος με Νόμπελ, είχε δηλώσει ότι μέσα σε πέντε χρόνια δεν θα υπήρχε λόγος να εκπαιδεύονται νέοι ακτινολόγοι, καθώς η AI θα είχε αναλάβει πλήρως τη διάγνωση.
Η πρόβλεψη αυτή δεν επιβεβαιώθηκε. Σήμερα οι ακτινολόγοι εξακολουθούν να βρίσκονται σε μεγάλη ζήτηση, ενώ η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται κυρίως ως εργαλείο που αυξάνει την ταχύτητα και την ακρίβεια της διάγνωσης χωρίς να αντικαθιστά τον γιατρό.
Παρόμοια εικόνα εμφανίζεται και σε πολλά άλλα επαγγέλματα, από τη νομική μέχρι τις μεταφορές.
Οι νέες δουλειές που δεν μπορούσαμε να φανταστούμε
Η ιστορία της τεχνολογίας δείχνει ότι κάθε μεγάλη καινοτομία καταργεί ορισμένες δραστηριότητες αλλά δημιουργεί ακόμη περισσότερες. Μελέτη του MIT διαπίστωσε ότι το 63% των επαγγελμάτων που υπήρχαν το 2018 δεν υπήρχαν καν το 1940.
Πολλά από αυτά τα νέα επαγγέλματα δημιουργήθηκαν ακριβώς χάρη στις τεχνολογικές εξελίξεις. Η οικονομία δεν διαθέτει έναν προκαθορισμένο αριθμό θέσεων εργασίας. Καθώς οι ανθρώπινες ανάγκες και επιθυμίες εξελίσσονται, εμφανίζονται διαρκώς νέες υπηρεσίες, νέες ειδικότητες και νέες αγορές.
Οι προβλέψεις φόβου αποδείχθηκαν λανθασμένες
Παρά την εμπειρία του παρελθόντος, οι προβλέψεις περί τεχνολογικής καταστροφής συνεχίζουν να επανέρχονται. Το 2015 η Gartner προέβλεπε ότι μέσα σε μία δεκαετία θα είχε χαθεί το ένα τρίτο των θέσεων εργασίας λόγω αυτοματοποίησης. Η McKinsey δημοσίευσε αντίστοιχες εκτιμήσεις.
Ερευνητές του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης υποστήριζαν ότι σχεδόν οι μισές θέσεις εργασίας στις ΗΠΑ κινδύνευαν να αυτοματοποιηθούν. Οι περισσότερες από αυτές τις προβλέψεις δεν επιβεβαιώθηκαν.
Σε αρκετούς από τους κλάδους που θεωρούνταν οι πιο ευάλωτοι, η απασχόληση όχι μόνο δεν μειώθηκε αλλά αυξήθηκε σημαντικά.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αποθήκευση και η εφοδιαστική αλυσίδα, όπου αντί να μειωθούν οι εργαζόμενοι, ο αριθμός τους σχεδόν διπλασιάστηκε μέσα στη δεκαετία.
Η AI λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής παραγωγικότητας
Νεότερες μελέτες καταλήγουν σε ένα διαφορετικό συμπέρασμα από εκείνο που κυριαρχούσε πριν από λίγα χρόνια. Έρευνα της Vanguard διαπιστώνει ότι τα επαγγέλματα με τη μεγαλύτερη έκθεση στην τεχνητή νοημοσύνη εμφανίζουν υψηλότερους ρυθμούς αύξησης της απασχόλησης και των πραγματικών μισθών σε σχέση με τον μέσο όρο της οικονομίας.
Παρόμοια συμπεράσματα προκύπτουν και από μελέτη της Ομοσπονδιακής Τράπεζας του Σικάγο, σύμφωνα με την οποία η έκθεση στην AI δεν συνεπάγεται αυτόματα απώλεια θέσεων εργασίας. Αντίθετα, αντανακλά κυρίως τον μετασχηματισμό του περιεχομένου πολλών επαγγελμάτων.
Με άλλα λόγια, οι εργαζόμενοι δεν αντικαθίστανται απαραίτητα από την τεχνολογία· συχνότερα αποκτούν νέα εργαλεία που τους επιτρέπουν να εργάζονται πιο αποτελεσματικά.
Ο πραγματικός κίνδυνος είναι οι λάθος πολιτικές
Αρκετοί οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι η μεγαλύτερη απειλή ίσως δεν είναι η ίδια η τεχνητή νοημοσύνη αλλά οι πολιτικές που σχεδιάζονται με βάση υπερβολικά απαισιόδοξες προβλέψεις.
Εάν οι κυβερνήσεις θεωρήσουν δεδομένη μια μαζική εξαφάνιση θέσεων εργασίας που τελικά δεν θα συμβεί, υπάρχει ο κίνδυνος να υιοθετήσουν δαπανηρά και αναποτελεσματικά μέτρα που θα περιορίσουν την καινοτομία και θα δυσκολέψουν την προσαρμογή των εργαζομένων στις νέες συνθήκες.
Το μάθημα της τελευταίας δεκαετίας
Η τεχνητή νοημοσύνη αναμφίβολα αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο εργαζόμαστε. Ορισμένα επαγγέλματα θα μετασχηματιστούν ριζικά και κάποια θα εξαφανιστούν, όπως συνέβη σε κάθε τεχνολογική επανάσταση.
Ωστόσο, μέχρι σήμερα τα στοιχεία δείχνουν ότι η AI λειτουργεί περισσότερο ως πολλαπλασιαστής της ανθρώπινης παραγωγικότητας παρά ως μηχανή μαζικής ανεργίας.
Το μεγαλύτερο δίδαγμα της τελευταίας δεκαετίας ίσως είναι ότι οι τεχνολογικές επαναστάσεις σπάνια εξελίσσονται όπως προβλέπουν οι πιο ακραίες εκτιμήσεις. Αντί να καταστρέφουν την εργασία, συνήθως τη μεταμορφώνουν, δημιουργώντας νέες ανάγκες, νέες δεξιότητες και νέες ευκαιρίες που λίγοι μπορούν να προβλέψουν εκ των προτέρων.
Add comment
Comments