Υπάρχουν κακοπληρωτές. Υπάρχουν κράτη που αναδιαρθρώνουν τα χρέη τους. Υπάρχουν κυβερνήσεις που κηρύσσουν στάση πληρωμών. Και υπάρχει η Βόρεια Κορέα.
Από την Ε.Μ. | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Το 1974, 1.000 ολοκαίνουργια Volvo 144 GL έφυγαν από τη Σουηδία με προορισμό ένα από τα πιο κλειστά κομμουνιστικά καθεστώτα του κόσμου. Τα αυτοκίνητα παραδόθηκαν. Οι Βορειοκορεάτες τα χρησιμοποίησαν. Κάποια από αυτά συνέχισαν να εμφανίζονται στους δρόμους της Πιονγκγιάνγκ δεκαετίες αργότερα. Υπήρχε μόνο ένα μικρό πρόβλημα: Η Βόρεια Κορέα δεν τα πλήρωσε.
Και περισσότερο από μισό αιώνα μετά, η σουηδική κρατική υπηρεσία εξαγωγικών πιστώσεων εξακολουθεί να θεωρεί την απαίτηση ενεργή. Αν η πρώτη μας "Ιστορία σοσιαλιστικής τρέλας" ήταν η προσπάθεια του Φιντέλ Κάστρο να βάλει μια ολόκληρη χώρα να παράγει 10 εκατομμύρια τόνους ζάχαρης, η δεύτερη είναι διαφορετική. Είναι η ιστορία μιας χώρας που κατάφερε κάτι ακόμη απλούστερο: να αγοράσει 1.000 Volvo με πίστωση και να αφήσει τον λογαριασμό στους Σουηδούς.
Η Βόρεια Κορέα που κάποτε φαινόταν… καλή επένδυση
Για να καταλάβουμε πώς συνέβη κάτι τόσο παράξενο, πρέπει να επιστρέψουμε στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Η εικόνα της Βόρειας Κορέας ήταν τότε πολύ διαφορετική από τη σημερινή. Μετά τον Πόλεμο της Κορέας, το καθεστώς του Κιμ Ιλ-σουνγκ είχε αναπτύξει σημαντική βαριά βιομηχανία με τη βοήθεια της Σοβιετικής Ένωσης και άλλων κομμουνιστικών κρατών. Οι επίσημες στατιστικές παρουσίαζαν μια χώρα που εκβιομηχανιζόταν ταχύτατα. Και στη Δύση υπήρχαν κυβερνήσεις και επιχειρήσεις που πίστευαν ότι είχαν ανακαλύψει μια νέα αναδυόμενη αγορά.
Μεταξύ αυτών ήταν και η Σουηδία. Σουηδικές επιχειρήσεις άρχισαν να εξετάζουν τις δυνατότητες εμπορίου με την Πιονγκγιάνγκ και η Στοκχόλμη ήταν μία από τις δυτικές πρωτεύουσες που ανέπτυξαν νωρίς διπλωματικές σχέσεις με το βορειοκορεατικό καθεστώς. Η σημερινή σουηδική Export Credit Agency, EKN, αναφέρει ότι εκείνη την εποχή η Βόρεια Κορέα θεωρούνταν πιθανή μελλοντική αγορά και ότι οι εντυπωσιακές επίσημες βιομηχανικές επιδόσεις της συνέβαλαν σε αυτή την αισιοδοξία. Μόνο που πίσω από τους αριθμούς υπήρχε μια πολύ διαφορετική οικονομία.
Μπαίνουν οι Σουηδοί
Στις εμπορικές συμφωνίες δεν συμμετείχε μόνο η Volvo. Σουηδικές βιομηχανίες έβλεπαν μια ευκαιρία να πουλήσουν εξοπλισμό, μηχανήματα και προϊόντα σε μια αγορά που προσπαθούσε να εκσυγχρονιστεί. Στην υπόθεση ενεπλάκησαν εταιρείες όπως η Sandvik και η SKF, ενώ η Volvo εξασφάλισε την παραγγελία που έμελλε να γράψει ιστορία: 1.000 Volvo 144.
Τα αυτοκίνητα άρχισαν να παραδίδονται στη Βόρεια Κορέα την άνοιξη του 1974. Το Volvo 144 δεν ήταν κάποιο περίεργο πειραματικό αυτοκίνητο. Ήταν ένα από τα χαρακτηριστικά ευρωπαϊκά sedan της εποχής: στιβαρό, απλό και σχεδιασμένο για μεγάλη διάρκεια ζωής. Όπως αποδείχθηκε, ίσως υπερβολικά μεγάλη. Γιατί μερικά από αυτά τα αυτοκίνητα θα συνέχιζαν να κυκλοφορούν στην Πιονγκγιάνγκ για δεκαετίες.
Τα Volvo έφτασαν
Τα πλοία έκαναν τη δουλειά τους. Οι Σουηδοί έκαναν τη δουλειά τους. Η Volvo έκανε τη δουλειά της. Τα αυτοκίνητα παραδόθηκαν. Και τότε άρχισε η αναμονή. Η πληρωμή δεν ερχόταν. Το πρόβλημα μάλιστα δεν περιοριζόταν στα αυτοκίνητα. Και άλλες σουηδικές εταιρείες που είχαν εξαγάγει προϊόντα στη Βόρεια Κορέα αντιμετώπιζαν το ίδιο πρόβλημα. Σύντομα έγινε σαφές ότι η οικονομική εικόνα που είχε παρουσιάσει η Πιονγκγιάνγκ δεν ανταποκρινόταν στην πραγματική δυνατότητα της χώρας να εξυπηρετήσει τις υποχρεώσεις της.
Η Βόρεια Κορέα είχε πραγματοποιήσει μεγάλες εισαγωγές δυτικής τεχνολογίας και εξοπλισμού. Αλλά δεν είχε τα συναλλαγματικά έσοδα που απαιτούνταν για να τις πληρώσει. Και όταν ήρθε ο λογαριασμός, το οικονομικό θαύμα άρχισε να μοιάζει πολύ λιγότερο θαυματουργό.
Ποιος πλήρωσε τελικά τη Volvo;
Εδώ υπάρχει μια λεπτομέρεια που κάνει την ιστορία ακόμη πιο ενδιαφέρουσα. Η Volvo και οι άλλες σουηδικές επιχειρήσεις δεν περίμεναν επί πενήντα χρόνια έξω από την πόρτα του Κιμ. Οι εξαγωγές είχαν καλυφθεί από την EKN, τη σουηδική κρατική υπηρεσία εξαγωγικών πιστώσεων. Οι εγγυήσεις λειτουργούσαν ουσιαστικά ως ασφάλιση έναντι του κινδύνου να μην πληρώσει ο ξένος αγοραστής. Όταν η Βόρεια Κορέα δεν πλήρωσε, ενεργοποιήθηκαν οι εγγυήσεις. Οι σουηδικές επιχειρήσεις αποζημιώθηκαν. Και η απαίτηση πέρασε στο σουηδικό κράτος.
Με άλλα λόγια: η Βόρεια Κορέα δεν χρωστά σήμερα 1.000 αυτοκίνητα στη Volvo. Χρωστά στη Σουηδία για τις ανεξόφλητες υποχρεώσεις εκείνων των εξαγωγικών συμφωνιών.
«Δεν αμφισβητούν το χρέος. Απλώς δεν πληρώνουν»
Αυτό είναι ίσως το καλύτερο σημείο ολόκληρης της ιστορίας. Σύμφωνα με τη σημερινή EKN, η Βόρεια Κορέα δεν αμφισβητεί καν την ύπαρξη της απαίτησης. Η σουηδική υπηρεσία αναφέρει ότι η βορειοκορεατική πλευρά την έχει αναγνωρίσει επανειλημμένα. Απλώς δεν την εξοφλεί. Η EKN σημειώνει επίσης ότι υπήρξαν κάποιες μικρές πληρωμές, με την τελευταία να ανάγεται στη δεκαετία του 1980. Έκτοτε; Ο λογαριασμός παραμένει ανοιχτός.
Και τα Volvo συνέχισαν να κυκλοφορούν
Εδώ η ιστορία περνά από την οικονομία στον σουρεαλισμό. Τα Volvo 144 δεν εξαφανίστηκαν. Για πολλά χρόνια ξένοι επισκέπτες και φωτογράφοι εντόπιζαν παλιά σουηδικά Volvo να κυκλοφορούν στην Πιονγκγιάνγκ. Μερικά χρησιμοποιήθηκαν ακόμη και ως ταξί. Έτσι δημιουργήθηκε μια από τις πιο παράξενες εικόνες του Ψυχρού Πολέμου: ένα απομονωμένο κομμουνιστικό κράτος να χρησιμοποιεί επί δεκαετίες καπιταλιστικά σουηδικά αυτοκίνητα...τα οποία δεν είχε πληρώσει ποτέ.
Η ίδια η EKN εξακολουθεί το 2026 να αναφέρεται στα παλιά Volvo που λέγεται ότι κυκλοφορούν ακόμη στην Πιονγκγιάνγκ. Αν μη τι άλλο, ήταν μια εντυπωσιακή διαφήμιση για την αντοχή του Volvo 144. Για το σουηδικό export finance, λιγότερο.
Γιατί δεν πληρώνει απλώς η Βόρεια Κορέα;
Επειδή η ιστορία των Volvo ήταν μόνο ένα σύμπτωμα ενός πολύ μεγαλύτερου προβλήματος. Η Βόρεια Κορέα είχε επιχειρήσει στις αρχές της δεκαετίας του 1970 να εισαγάγει δυτική τεχνολογία και βιομηχανικό εξοπλισμό ώστε να επιταχύνει την ανάπτυξή της. Αυτό όμως απαιτούσε σκληρό νόμισμα.
- Δολάρια.
- Μάρκα.
- Φράγκα.
- Κορώνες.
Και για να αποκτήσει μια χώρα ξένο συνάλλαγμα πρέπει, μεταξύ άλλων, να μπορεί να εξάγει προϊόντα ή υπηρεσίες που άλλες χώρες θέλουν να αγοράσουν. Εδώ βρισκόταν το πρόβλημα. Η κλειστή, κεντρικά σχεδιαζόμενη οικονομία μπορούσε να διατάξει την κατασκευή εργοστασίων. Μπορούσε να καθορίσει στόχους παραγωγής. Μπορούσε να ανακοινώσει εντυπωσιακά ποσοστά ανάπτυξης. Δεν μπορούσε όμως να διατάξει τον υπόλοιπο κόσμο να αγοράσει αρκετά βορειοκορεατικά προϊόντα ώστε να δημιουργηθούν τα αναγκαία συναλλαγματικά έσοδα.
Και χωρίς αυτά τα έσοδα, οι εισαγωγές με πίστωση μετατρέπονταν σε χρέος.
Το οικονομικό μάθημα των 1.000 Volvo
Η ιστορία δεν είναι ενδιαφέρουσα μόνο επειδή ακούγεται κωμική. Κρύβει ένα πολύ σοβαρό οικονομικό μάθημα. Μπορείς να κρύψεις την πραγματικότητα στο εσωτερικό μιας οικονομίας. Είναι πολύ δυσκολότερο να την κρύψεις από τον ξένο πιστωτή. Μια κυβέρνηση μπορεί να καθορίζει διοικητικά τις τιμές. Μπορεί να επιδοτεί μια ζημιογόνα επιχείρηση. Μπορεί να διατάξει μια τράπεζα να συνεχίσει να τη χρηματοδοτεί. Μπορεί να παρουσιάζει τους στόχους του πενταετούς σχεδίου ως επιτυχίες. Μπορεί ακόμη και να δημιουργήσει λογιστικά την εντύπωση ότι μια οικονομική δραστηριότητα λειτουργεί. Αλλά όταν χρειάζεται να εισαγάγει ένα Volvo από τη Σουηδία, εμφανίζεται ένα διαφορετικό πρόβλημα: Ο Σουηδός εξαγωγέας θέλει να πληρωθεί.
Και εκεί η πραγματικότητα γίνεται πολύ πιο δύσκολο να παρακαμφθεί.
Η ψευδαίσθηση της «δωρεάν» πίστωσης
Υπάρχει και ένα δεύτερο μάθημα. Η πίστωση μπορεί προσωρινά να δημιουργήσει την εντύπωση ότι μια χώρα είναι πλουσιότερη από όσο πραγματικά είναι. Μπορείς να εισαγάγεις αυτοκίνητα σήμερα και να πληρώσεις αύριο. Μπορείς να αγοράσεις μηχανήματα σήμερα και να εξοφλήσεις σε δόσεις. Μπορείς να χρηματοδοτήσεις την ανάπτυξη με εξωτερικό δανεισμό. Αυτό όμως λειτουργεί μόνο εφόσον οι επενδύσεις αυξήσουν τελικά την παραγωγική ικανότητα αρκετά ώστε να δημιουργηθούν τα εισοδήματα που θα εξυπηρετήσουν το χρέος.
Διαφορετικά, η πίστωση δεν δημιουργεί πλούτο. Απλώς μεταθέτει τον λογαριασμό στο μέλλον. Στην περίπτωση της Βόρειας Κορέας, το "μέλλον" έφτασε. Και η Πιονγκγιάνγκ απλώς δεν πλήρωσε.
Υπάρχει όμως και ένα σουηδικό μάθημα
Θα ήταν πολύ εύκολο να τελειώσει εδώ η ιστορία και όλη η ευθύνη να αποδοθεί στην οικονομική παράνοια της Βόρειας Κορέας. Αλλά υπάρχει και η άλλη πλευρά. Γιατί οι Σουηδοί πίστεψαν ότι θα πληρωθούν; Η απάντηση βρίσκεται εν μέρει στο κλίμα της εποχής. Στις αρχές της δεκαετίας του 1970 η Βόρεια Κορέα δεν αντιμετωπιζόταν παντού ως το οικονομικό ναυάγιο που γνωρίζουμε σήμερα. Η βιομηχανική της ανάπτυξη είχε δημιουργήσει αισιοδοξία και δυτικές εταιρείες αναζητούσαν νέες αγορές.
Η Σουηδία δεν ήταν η μόνη χώρα που πίστεψε ότι μπορούσε να κάνει δουλειές με την Πιονγκγιάνγκ. Η υπόθεση επομένως είναι και ένα εξαιρετικό μάθημα country risk: οι επίσημες στατιστικές, οι πολιτικές σχέσεις και οι υποσχέσεις μιας κυβέρνησης δεν υποκαθιστούν την πραγματική ικανότητα ενός κράτους να πληρώσει. Γι' αυτό ακριβώς η ίδια η EKN χρησιμοποιεί σήμερα την ιστορία ως παράδειγμα της χρησιμότητας των εγγυήσεων εξαγωγικών πιστώσεων.
Η Σουηδία ακόμη περιμένει
Πέρασαν τα 70s. Πέρασαν τα 80s. Κατέρρευσε η Σοβιετική Ένωση. Έπεσε το Τείχος του Βερολίνου. Πέθανε ο Κιμ Ιλ-σουνγκ. Τον διαδέχθηκε ο Κιμ Γιονγκ-ιλ. Πέθανε και εκείνος. Τον διαδέχθηκε ο Κιμ Γιονγκ-ουν. Το Volvo 144 έγινε κλασικό αυτοκίνητο. Και ο λογαριασμός; Παραμένει.
Τον Ιούνιο του 2026, περισσότερο από μισό αιώνα μετά την παράδοση των αυτοκινήτων, η EKN επανέλαβε ότι η απαίτηση εξακολουθεί να υπάρχει και ότι η θέση της Σουηδίας παραμένει πως το χρέος πρέπει κάποτε να πληρωθεί.
Το παράδοξο των Volvo
Αν υπάρχει μια εικόνα που συμπυκνώνει όλη αυτή την ιστορία, είναι απλή: Ένα Volvo 144 στους δρόμους της Πιονγκγιάνγκ. Ένα σουηδικό αυτοκίνητο κατασκευασμένο πριν από περισσότερο από μισό αιώνα. Σε μια χώρα που οικοδόμησε ολόκληρη την ιδεολογία της γύρω από την αυτάρκεια - το περίφημο Juche. Το αυτοκίνητο ήρθε από τη Δύση. Αγοράστηκε με πίστωση. Παραδόθηκε κανονικά. Χρησιμοποιήθηκε για δεκαετίες. Και δεν εξοφλήθηκε. Στην προηγούμενη "Ιστορία σοσιαλιστικής τρέλας", ο Φιντέλ Κάστρο ανακάλυψε ότι μπορείς να διατάξεις μια χώρα να κυνηγήσει τα 10 εκατομμύρια τόνους ζάχαρης, αλλά δεν μπορείς να διατάξεις την οικονομία να αγνοήσει το κόστος ευκαιρίας.
Στη Βόρεια Κορέα το μάθημα ήταν ακόμη απλούστερο: μπορείς να καταργήσεις την αγορά μέσα στα σύνορά σου. Δεν μπορείς να την καταργήσεις όταν πρέπει να πληρώσεις τον άνθρωπο που σου πούλησε τα 1.000 Volvo.
Και η Σουηδία εξακολουθεί να περιμένει.
Add comment
Comments