Η ΕΛ.Α.Σ. μιλά για μικτό κόστος €7,39 δισ. στην τετραετία 2027–2030. Το Υπουργείο Οικονομικών απαντά με πολύ υψηλότερη κοστολόγηση. Βάλαμε τις βασικές εξαγγελίες στο "κομπιουτεράκι", αναζητήσαμε τις πραγματικές βάσεις των υπολογισμών και εξετάζουμε πού στέκουν οι αριθμοί – και πού χρειάζονται σοβαρές επιφυλάξεις.
Από τους Κέλσο, Ίκαρο και Αληκτώ | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Η απόσταση ανάμεσα στις δύο κοστολογήσεις είναι τεράστια. Ο Αλέξης Τσίπρας παρουσίασε στη Θεσσαλονίκη το Εθνικό Σχέδιο Ανασυγκρότησης της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης, με ορίζοντα την περίοδο 2027–2030. Η πλευρά της ΕΛ.Α.Σ. τοποθετεί το μικτό κόστος των μέτρων στα €7,39 δισ. για ολόκληρη την τετραετία, προβλέπει €1,92 δισ. μόνιμων νέων εσόδων και καταλήγει σε καθαρή δαπάνη €5,47 δισ., έναντι δημοσιονομικού χώρου €5,60 δισ.
Λίγες ώρες αργότερα, πηγές του Υπουργείου Οικονομικών παρουσίασαν μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Υποστήριξαν ότι το κόστος των εξαγγελιών φθάνει περίπου τα €13 δισ. ετησίως, δημοσιοποιώντας παράλληλα συγκεκριμένες κοστολογήσεις για σειρά μέτρων. Μάλιστα, διευκρίνισαν ότι υπάρχουν και άλλες εξαγγελίες που δεν συμπεριέλαβαν επειδή, κατά την εκτίμησή τους, δεν υπήρχαν αρκετές λεπτομέρειες ώστε να κοστολογηθούν.
Πώς γίνεται το ίδιο πρόγραμμα να εμφανίζεται να κοστίζει €7,39 δισ. σε τέσσερα χρόνια από τη μία πλευρά και περίπου €13 δισ. τον χρόνο από την άλλη; Η απάντηση δεν βρίσκεται σε έναν ακόμη πολιτικό αριθμό. Βρίσκεται μέσα στα επιμέρους μέτρα.
Το πρώτο πρόβλημα: η ΕΛ.Α.Σ. έδωσε συνολικό κόστος, όχι δημόσια αναλυτική κοστολόγηση ανά μέτρο
Η πλευρά Τσίπρα υποστηρίζει ότι το πρόγραμμα είναι πλήρως κοστολογημένο και ότι κάθε μέτρο θα εφαρμόζεται σταδιακά, θα ελέγχεται πριν επεκταθεί και θα επανεκτιμάται κάθε χρόνο. Ωστόσο, στη δημόσια πληροφόρηση που έχουμε μέχρι τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, δεν έχει παρουσιαστεί ο πλήρης πίνακας που να μας δείχνει πόσο κοστολογεί η ίδια η ΕΛ.Α.Σ. κάθε συγκεκριμένη εξαγγελία και πόσο προβλέπει να κοστίζει το 2027, το 2028, το 2029 και το 2030. Και αυτό είναι καθοριστικό. Διότι το: €7,39 δισ. από μόνο του δεν μπορεί να ελεγχθεί.
Για να ελεγχθεί πρέπει να γνωρίζουμε πώς κατασκευάστηκε.
Το ΥΠΟΙΚ, αντίθετα, έδωσε συγκεκριμένους αριθμούς ανά μέτρο. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι αριθμοί του είναι αυτομάτως σωστοί. Σημαίνει όμως ότι μπορούν να μπουν στο κομπιουτεράκι. Και αυτό ακριβώς κάναμε.
Τι εξήγγειλε ο Αλέξης Τσίπρας
Το πρόγραμμα είναι εξαιρετικά ευρύ. Μεταξύ άλλων περιλαμβάνει μέση αύξηση €500 για γιατρούς και νοσηλευτές, αύξηση €300 στους εκπαιδευτικούς, 30.000 νέες προσλήψεις εκπαιδευτικών, υποτροφία €500 τον μήνα για δέκα μήνες σε 80.000 φοιτητές περιφερειακών πανεπιστημίων που σπουδάζουν μακριά από τον τόπο κατοικίας τους, ΦΠΑ 6% σε βασικά είδη, δωρεάν αστικές συγκοινωνίες για κατοίκους Αθήνας και Θεσσαλονίκης, φορολογικές ελαφρύνσεις για οικογένειες και επιχειρήσεις, στεγαστικό πρόγραμμα 50.000 προσιτών κατοικιών και νέο Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης.
Περιλαμβάνει επίσης στόχο κατώτατου μισθού €1.000 το 2027, μέσου μισθού €1.800 έως το τέλος της κυβερνητικής περιόδου, ενεργειακές παρεμβάσεις, κατάργηση της προκαταβολής φόρου για ατομικές επιχειρήσεις και μείωσή της για τα νομικά πρόσωπα. Δεν έχουν όμως όλες αυτές οι εξαγγελίες την ίδια δημοσιονομική φύση. Άλλο είναι μια μόνιμη δημόσια δαπάνη, άλλο μια φορολογική απώλεια, άλλο μια επένδυση, άλλο μια ανακατανομή ήδη διαθέσιμων πόρων και άλλο μια χρηματοδοτική συναλλαγή. Αυτό ακριβώς πρέπει να ξεχωρίσουμε.
Greece2Day Fiscal Audit: βάλαμε τα μέτρα στο κομπιουτεράκι
Η μεθοδολογία μας είναι απλή. Για κάθε μέτρο εξετάζουμε: Τι εξαγγέλθηκε → τι κοστολόγησε το ΥΠΟΙΚ → τι βγάζουν τα διαθέσιμα στοιχεία και η αριθμητική → ποια είναι η αξιολόγησή μας.
- Αύξηση €500 σε γιατρούς και νοσηλευτές - ΥΠΟΙΚ: €630 εκατ. ετησίως
Το Υπουργείο χρησιμοποιεί ως βάση 86.881 γιατρούς, νοσηλευτές και εργαζομένους παραϊατρικού προσωπικού. Ο βασικός υπολογισμός είναι: 86.881 × €500 × 12 = €521,3 εκατ. Αυτό είναι το άμεσο ονομαστικό μισθολογικό κόστος. Για να φτάσουμε στα €630 εκατ. απαιτούνται επιπλέον περίπου €108,7 εκατ., δηλαδή προσαύξηση 20,9%. Ως συνολικό κόστος μιας μισθολογικής αύξησης και όχι απλώς ως το ποσό που εμφανίζεται στις αποδοχές του εργαζομένου, η τάξη μεγέθους είναι εύλογη.
Αξιολόγηση Greece2Day: Εύλογη εκτίμηση – περίπου €630 εκατ. ετησίως.
- Δωρεάν αστικές συγκοινωνίες - ΥΠΟΙΚ: €200 εκατ. ετησίως
Η εξαγγελία αφορά απαλλαγή από το εισιτήριο για τους κατοίκους Αθήνας και Θεσσαλονίκης, όχι για τους τουρίστες. Το ΥΠΟΙΚ υπολογίζει την απώλεια στα €200 εκατ. Ο σωστός τρόπος προσέγγισης είναι τα έσοδα από κόμιστρα που θα χαθούν.
Μόνο την Αθήνα, η επίσημη έκθεση πεπραγμένων του ΟΑΣΑ για το 2024 δίνει:
- εισιτήρια €127,0 εκατ.
- κάρτες €60,24 εκατ.
- αποθηκευμένη αξία €1,63 εκατ.
Αυτές οι τρεις βασικές κατηγορίες κομίστρου αθροίζουν:
€127,00 + €60,24 + €1,63 = €188,87 εκατ.
Αξιολόγηση Greece2Day: Εύλογη εκτίμηση – τα €200 εκατ. βρίσκονται μέσα στο δικό μας εύρος.
- Κατάργηση τέλους επιτηδεύματος για τα νομικά πρόσωπα - ΥΠΟΙΚ: €200 εκατ. ετησίως
Με τα ποσά του τέλους για τα νομικά πρόσωπα και την πρόσθετη επιβάρυνση των υποκαταστημάτων, τα €200 εκατ. αντιστοιχούν σε ρεαλιστική φορολογική βάση. Η ανεξάρτητη προσέγγισή μας δίνει επίσης τάξη μεγέθους: περίπου €200 εκατ. Για ακριβή επαλήθευση στο τελευταίο ευρώ θα χρειαζόμασταν τις αναλυτικές βεβαιώσεις της ΑΑΔΕ ανά κατηγορία υπόχρεου.
Αξιολόγηση Greece2Day: Εύλογη εκτίμηση.
- Διπλασιασμός της έκπτωσης φόρου για οικογένειες με παιδιά - ΥΠΟΙΚ: €1 δισ. ετησίως
Εδώ ο λογαριασμός είναι πιο περίπλοκος. Δεν αρκεί να γνωρίζουμε πόσες οικογένειες έχουν παιδιά. Πρέπει να γνωρίζουμε πόσοι φορολογούμενοι διαθέτουν επαρκή φορολογική υποχρέωση ώστε να αξιοποιήσουν ολόκληρη την πρόσθετη έκπτωση. Το €1 δισ. είναι εύλογη τάξη μεγέθους, αλλά δεν μπορούμε να το αναπαραγάγουμε με την ίδια ακρίβεια που μπορούμε, για παράδειγμα, τις φοιτητικές υποτροφίες.
Αξιολόγηση Greece2Day: Εύλογη, αλλά όχι πλήρως αναπαραγώγιμη εκτίμηση.
Γι' αυτό και, όπως θα δούμε παρακάτω, δεν το περιλαμβάνουμε στον πιο αυστηρό υπολογισμό του ελάχιστου τεκμηριώσιμου κόστους.
- Αύξηση €300 στους εκπαιδευτικούς - ΥΠΟΙΚ: €800 εκατ. ετησίως
Το Υπουργείο χρησιμοποιεί βάση 182.340 εκπαιδευτικών. Άρα: 182.340 × €300 × 12 = €656,4 εκατ. Το ΥΠΟΙΚ δίνει €800 εκατ. Η διαφορά αντιστοιχεί σε περίπου 21,9%. Μάλιστα, το ίδιο το Υπουργείο επισημαίνει ότι στον δείκτη πρωτογενών δαπανών με τον οποίο αξιολογείται η χώρα προσμετράται η μικτή συνολική δαπάνη.
Αξιολόγηση Greece2Day: Εύλογη εκτίμηση – περίπου €800 εκατ. ετησίως.
Διαβάστε ακόμα: Το νου σας ρεμάλια
- Πρόσληψη 30.000 νέων εκπαιδευτικών - ΥΠΟΙΚ: €570 εκατ. ετησίως
Η κυβερνητική κοστολόγηση συνεπάγεται €570 εκατ. / 30.000 = €19.000 ετήσιο κόστος ανά εκπαιδευτικό. Ως συνολικό μισθολογικό κόστος μιας νέας θέσης, η τάξη μεγέθους είναι εύλογη. Εδώ όμως υπάρχει μια κρίσιμη διαφορά. Εάν οι 30.000 μόνιμοι αντικαταστήσουν εν μέρει αναπληρωτές που ήδη προσλαμβάνονται και πληρώνονται, τα €570 εκατ. δεν είναι όλα νέα δημοσιονομική δαπάνη. Η σωστή εξίσωση είναι:
κόστος νέων μονίμων − κόστος αναπληρωτών που δεν θα χρειάζονται πλέον = πραγματικό πρόσθετο κόστος.
Αξιολόγηση Greece2Day: Τα €570 εκατ. είναι εύλογο gross κόστος – όχι κατ' ανάγκη καθαρό πρόσθετο κόστος.
- Υποτροφίες σε 80.000 φοιτητές - ΥΠΟΙΚ: €400 εκατ. ετησίως
Εδώ η επαλήθευση είναι απόλυτα απλή. Η εξαγγελία προβλέπει €500 τον μήνα επί δέκα μήνες για 80.000 φοιτητές. Άρα: 80.000 × €500 × 10 = €400.000.000.
Αξιολόγηση Greece2Day: Επιβεβαιώνεται – €400 εκατ. ετησίως.
- ΦΠΑ 6% στα βασικά τρόφιμα και είδη υγιεινής - ΥΠΟΙΚ: €1,8 δισ. ετησίως
Εδώ κάναμε έναν ανεξάρτητο υπολογισμό χρησιμοποιώντας τη μέση καταναλωτική δαπάνη των ελληνικών νοικοκυριών. Σύμφωνα με την Έρευνα Οικογενειακών Προϋπολογισμών 2024 της ΕΛΣΤΑΤ, η μέση μηνιαία δαπάνη ενός νοικοκυριού ήταν €1.724,54, εκ των οποίων το 20,7% κατευθυνόταν σε τρόφιμα και μη αλκοολούχα ποτά. Αυτό αντιστοιχεί σε περίπου €356,68 τον μήνα ανά νοικοκυριό. Με περίπου 4,33 εκατ. νοικοκυριά: €356,68 × 12 × 4,33 εκατ. ≈ €18,54 δισ. ετήσια καταναλωτική δαπάνη.
Δεν μπορούμε όμως να πολλαπλασιάσουμε απλώς τα €18,54 δισ. επί 7%, επειδή οι τιμές περιλαμβάνουν ήδη ΦΠΑ. Αφαιρώντας πρώτα τον σημερινό ΦΠΑ και υπολογίζοντας μετάβαση από 13% σε 6%, ο δικός μας στενός υπολογισμός δίνει περίπου: €1,15 δισ. ετήσια απώλεια μόνο για το καλάθι τροφίμων. Το ΥΠΟΙΚ χρησιμοποιεί ευρύτερη βάση: τρόφιμα, είδη υγιεινής και απορρυπαντικά, με ορισμένα προϊόντα να ξεκινούν από υψηλότερο συντελεστή.
Επομένως τα €1,8 δισ. είναι πιθανή τάξη μεγέθους, αλλά δεν μπορούν να επαληθευτούν χωρίς την ακριβή φορολογητέα βάση.
Αξιολόγηση Greece2Day: Τουλάχιστον περίπου €1,15 δισ. τεκμηριώνεται από το στενό μας benchmark – τα €1,8 δισ. είναι εύλογα αλλά απαιτούν αναλυτική φορολογική βάση.
- Οι 50.000 προσιτές κατοικίες - ΥΠΟΙΚ: €1,5 δισ. ετησίως
Η κυβερνητική αριθμητική είναι: 50.000 κατοικίες × 80 τ.μ. × €1.500/τ.μ. = €6 δισ. και: €6 δισ. / 4 = €1,5 δισ. ετησίως. Η πράξη είναι σωστή. Δεν αποδεικνύει όμως το δημοσιονομικό κόστος της εξαγγελίας. Για να ισχύουν €6 δισ. δημόσιας δαπάνης, πρέπει ουσιαστικά να υποθέσουμε ότι το Δημόσιο χρηματοδοτεί το 100% του κατασκευαστικού κόστους. Αν χρησιμοποιηθούν δημόσια γη, κοινωνική αντιπαροχή, ανακαίνιση κλειστών κατοικιών, ιδιωτικά κεφάλαια, δάνεια ή ΣΔΙΤ, το κρατικό κόστος αλλάζει δραστικά.
Αξιολόγηση Greece2Day: Τα €1,5 δισ. είναι το κόστος ενός συγκεκριμένου σεναρίου πλήρους δημόσιας χρηματοδότησης – όχι επαληθευμένο κόστος της εξαγγελίας.
- Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης - ΥΠΟΙΚ: €1,5 δισ. ετησίως
Η πρόταση προβλέπει €1,5 δισ. ετησίως από το εθνικό σκέλος των δημοσίων επενδύσεων. Το ΥΠΟΙΚ θεωρεί ότι θα απαιτηθεί αντίστοιχη πρόσθετη αύξηση των ορίων του Εθνικού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων. Υπάρχουν όμως δύο διαφορετικά σενάρια. Εάν τα €1,5 δισ. προστεθούν πάνω από το υφιστάμενο ΠΔΕ: νέα δαπάνη = €1,5 δισ. Εάν προκύψουν από ανακατανομή ήδη προβλεπόμενων επενδυτικών πόρων: νέα δαπάνη < €1,5 δισ. και μπορεί θεωρητικά να είναι ακόμη και μηδενική ως προς το συνολικό όριο δαπανών, παρότι αλλάζει δραστικά η χρήση των πόρων.
Αξιολόγηση Greece2Day: Δεν μπορεί να προσδιοριστεί χωρίς να γνωρίζουμε αν πρόκειται για πρόσθετο ΠΔΕ ή ανακατανομή.
- Τέλος Ανθεκτικότητας προς τους Δήμους - ΥΠΟΙΚ: €590 εκατ. ετησίως
Η εκχώρηση ενός κρατικού εσόδου στους Δήμους δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η Γενική Κυβέρνηση επιβαρύνεται με ισόποση νέα δαπάνη. Εάν όμως τα συγκεκριμένα €590 εκατ. χρηματοδοτούν ήδη κρατικές υποχρεώσεις που θα συνεχίσουν να υπάρχουν, η μεταφορά τους δημιουργεί χρηματοδοτικό κενό. Άρα το κρίσιμο ερώτημα είναι τι αντικαθιστά η μεταφορά του εσόδου.
Αξιολόγηση Greece2Day: Τα €590 εκατ. δεν ισοδυναμούν αυτομάτως με €590 εκατ. καθαρού νέου δημοσιονομικού κόστους.
- Πράσινο Ταμείο - ΥΠΟΙΚ: €160 εκατ. ετησίως
Ισχύει αντίστοιχη λογική. Εάν αυξηθούν κατά €160 εκατ. οι συνολικές δαπάνες της Γενικής Κυβέρνησης, έχουμε νέα δημοσιονομική επιβάρυνση. Εάν όμως αλλάξει η χρήση ήδη διαθέσιμων πόρων του Πράσινου Ταμείου, έχουμε κυρίως ανακατανομή.
Αξιολόγηση Greece2Day: Το καθαρό πρόσθετο κόστος εξαρτάται από τη δημοσιονομική περίμετρο και την προέλευση των πόρων.
- Νέος «Φιλόδημος» - ΥΠΟΙΚ: €700 εκατ. ετησίως
Το χρηματοδοτικό σχήμα προβλέπει: *€250 εκατ. εθνικό ΠΔΕ - €450 εκατ. δάνεια ΕΤΕπ - = €700 εκατ.Το δάνειο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων δεν αποτελεί δημοσιονομικό έσοδο. Αλλά ταυτόχρονα: δανεισμός ≠ δαπάνη ≠ έλλειμμα. Τα €700 εκατ. περιγράφουν το μέγεθος του χρηματοδοτικού προγράμματος. Για να μετατραπούν σε καθαρό δημοσιονομικό κόστος πρέπει να γνωρίζουμε ποιος πραγματοποιεί τη δαπάνη, ποιος αναλαμβάνει το χρέος και πώς καταγράφεται η συναλλαγή στη Γενική Κυβέρνηση.
Αξιολόγηση Greece2Day: €700 εκατ. χρηματοδοτικό πρόγραμμα – όχι αυτομάτως €700 εκατ. καθαρού δημοσιονομικού κόστους.
- Κατάργηση προκαταβολής φόρου στις ατομικές επιχειρήσεις - ΥΠΟΙΚ: €800 εκατ.
Το ίδιο το ΥΠΟΙΚ χαρακτηρίζει το ποσό εφάπαξ κόστος. Και σωστά πρέπει να παρουσιαστεί ξεχωριστά. Η προκαταβολή αφορά σε μεγάλο βαθμό τον χρονισμό είσπραξης του φόρου. Η κατάργησή της δημιουργεί σημαντική απώλεια εσόδων κατά τη μετάβαση, αλλά όχι νέα μόνιμη απώλεια €800 εκατ. κάθε χρόνο.
Αξιολόγηση Greece2Day: Εφάπαξ δημοσιονομική/ταμειακή επίπτωση – όχι μόνιμο ετήσιο κόστος.
- Μείωση προκαταβολής φόρου στα νομικά πρόσωπα - ΥΠΟΙΚ: €2,1 δισ.
Το ΥΠΟΙΚ επίσης χαρακτηρίζει το ποσό εφάπαξ και το συνδέει με μείωση της προκαταβολής από 80% σε 50%. Η μεγάλη απώλεια εμφανίζεται στο μεταβατικό έτος. Δεν πρόκειται για €2,1 δισ. που χάνονται εκ νέου κάθε επόμενο χρόνο.
Αξιολόγηση Greece2Day: Εφάπαξ επίπτωση μετάβασης – πρέπει να διαχωρίζεται από το μόνιμο ετήσιο κόστος.
Ο λογαριασμός του ΥΠΟΙΚ: €10,05 δισ. που μπορούμε να δούμε – αλλά όχι απαραίτητα €10,05 δισ. καθαρού κόστους
Αθροίζοντας τις δεκατρείς ετήσιες επιμέρους εκτιμήσεις του ΥΠΟΙΚ που έχουμε αναλυτικά στη διάθεσή μας, προκύπτουν: €10,05 δισ. ετησίως ενώ οι δύο αλλαγές στην προκαταβολή φόρου προσθέτουν: €0,8 + €2,1 = €2,9 δισ. εφάπαξ επίπτωση. Το ίδιο το οικονομικό επιτελείο τοποθετεί συνολικά το πρόγραμμα περίπου στα €13 δισ. ετησίως και αναφέρει ότι υπάρχουν επιπλέον μέτρα που δεν μπόρεσε να κοστολογήσει. Εδώ όμως βρίσκεται η ουσία του δικού μας ελέγχου: €10,05 δισ. gross estimates ≠ €10,05 δισ. καθαρού νέου δημοσιονομικού κόστους.
Στο άθροισμα συνυπάρχουν: πραγματικές νέες δημόσιες δαπάνες, απώλειες φορολογικών εσόδων, επενδυτικά προγράμματα, πιθανές ανακατανομές υφιστάμενων πόρων και μικτά κόστη που ενδέχεται να αντικαθιστούν δαπάνες που ήδη πραγματοποιούνται. Και αυτό δεν είναι λογιστική λεπτομέρεια.
Το κρίσιμο εύρημα: ποιο κόστος μπορούμε ήδη να τεκμηριώσουμε;
Μέχρι εδώ εξετάσαμε τι υποστηρίζει κάθε πλευρά. Μπορούμε όμως να κάνουμε κάτι περισσότερο. Να αφήσουμε στην άκρη όλα τα αμφισβητούμενα ποσά και να κρατήσουμε μόνο τις εξαγγελίες για τις οποίες ο ανεξάρτητος έλεγχός μας προσφέρει αρκετά ισχυρή αριθμητική βάση. Δεν βάζουμε λοιπόν στον λογαριασμό:
- ούτε €1 από τις 50.000 κατοικίες,
- ούτε €1 από το Ταμείο Σύγκλισης,
- ούτε €1 από τον Φιλόδημο,
- ούτε €1 από το Πράσινο Ταμείο,
- ούτε €1 από το Τέλος Ανθεκτικότητας,
- ούτε €1 από τις 30.000 νέες προσλήψεις εκπαιδευτικών.
Και στον ΦΠΑ δεν χρησιμοποιούμε τα €1,8 δισ. του ΥΠΟΙΚ. Χρησιμοποιούμε το χαμηλότερο δικό μας benchmark των €1,15 δισ.
Τι μένει;
Και εδώ έχουμε πλέον έναν αριθμό που έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία από την πολιτική αντιπαράθεση €7,39 έναντι €13 δισ. Τουλάχιστον περίπου €3,36 δισ. ετησίως σε πλήρη εφαρμογή είναι ο συντηρητικός, τεκμηριωμένος πυρήνας έξι μόνο εξαγγελιών. Δεν είναι η εκτίμηση του ΥΠΟΙΚ. Δεν είναι η εκτίμηση της ΕΛ.Α.Σ. Είναι το αποτέλεσμα του δικού μας ελέγχου με τις συντηρητικότερες παραδοχές. Και, κυρίως, δεν αποτελεί εκτίμηση του συνολικού προγράμματος.
Είναι κατώφλι. Ο ευρύτερος λογαριασμός ανεβαίνει ήδη στα €4,36–5,01 δισ. Μπορούμε να κάνουμε και ένα δεύτερο βήμα χωρίς να προσθέσουμε κανένα από τα μεγάλα αμφισβητούμενα επενδυτικά προγράμματα. Εάν δεχθούμε ως εύλογη την εκτίμηση του ΥΠΟΙΚ για τον διπλασιασμό της έκπτωσης φόρου των οικογενειών: €3,36 + €1,00 = €4,36 δισ. ετησίως. Και αν, αντί για το δικό μας στενό benchmark €1,15 δισ. στον ΦΠΑ, χρησιμοποιήσουμε την ευρύτερη βάση του ΥΠΟΙΚ των €1,8 δισ.: €4,36 + €0,65 = €5,01 δισ. ετησίως.
Άρα έχουμε:
- Αυστηρός τεκμηριωμένος πυρήνας: ~€3,36 δισ./έτος
- Ευρύτερος ισχυρά εύλογος πυρήνας: ~€4,36–5,01 δισ./έτος
Και ακόμη δεν έχουμε βάλει στον λογαριασμό:
- τις 30.000 προσλήψεις εκπαιδευτικών,
- τις 50.000 κατοικίες,
- το Ταμείο Σύγκλισης,
- τον νέο Φιλόδημο,
- το Τέλος Ανθεκτικότητας,
- το Πράσινο Ταμείο,
ούτε αρκετές άλλες εξαγγελίες που το ίδιο το ΥΠΟΙΚ αναφέρει ότι δεν μπόρεσε να κοστολογήσει, όπως ενεργειακές παρεμβάσεις, μεταφορικό ισοδύναμο, φροντίδα ανθρώπων με άνοια και μηδενική συμμετοχή συνταξιούχων στα φάρμακα. Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο αριθμητικό εύρημα του ελέγχου μας. Και τώρα ας συγκρίνουμε με τα €7,39 δισ. της ΕΛ.Α.Σ. Εδώ απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή για να μη συγκρίνουμε ανόμοια μεγέθη.
Τα: €3,36–5,01 δισ. είναι ετήσιο κόστος σε συνθήκες πλήρους εφαρμογής. Τα €7,39 δισ. της ΕΛ..Σ. αφορούν ολόκληρη την τετραετία 2027–2030.
Ο απλός αριθμητικός μέσος του ποσού της ΕΛ.Α.Σ. είναι: €7,39 δισ. / 4 = €1,8475 δισ. ή περίπου: €1,85 δισ. μικτό κόστος ανά έτος κατά μέσο όρο.
Δεν πρέπει να συγκρίνουμε μηχανικά το €1,85 δισ. με το ετήσιο run-rate των δικών μας €3,36–5,01 δισ. Γιατί η ΕΛ.Α.Σ. δηλώνει ρητά ότι τα μέτρα θα εφαρμοστούν σε φάσεις. Αλλά η σύγκριση αποκαλύπτει κάτι εξαιρετικά σημαντικό. Ο αυστηρότερος πυρήνας έξι μόνο μέτρων που μπορούμε να τεκμηριώσουμε φτάνει €3,36 δισ. ετησίως σε πλήρη εφαρμογή δηλαδή περίπου 1,8 φορές τον μέσο ετήσιο λογαριασμό των €1,85 δισ. που συνεπάγεται η κοστολόγηση της ΕΛ.Α.Σ.
Ο ευρύτερος εύλογος πυρήνας: €4,36–5,01 δισ. αντιστοιχεί περίπου σε 2,4 έως 2,7 φορές αυτόν τον μέσο ετήσιο αριθμό.
Και μιλάμε ακόμη για ένα μέρος του προγράμματος.
Αυτό δεν αποδεικνύει ότι τα €7,39 δισ. είναι λάθος .Εάν, για παράδειγμα, ένα μέτρο που στην πλήρη ανάπτυξή του κοστίζει €800 εκατ. εφαρμοστεί κλιμακωτά στα 4 έτη, αυτό μπορεί να εξηγήσει μέρος της μεγάλης διαφοράς. Αλλά δημιουργεί ταυτόχρονα μια υποχρέωση για την ΕΛ.Α.Σ.: να δημοσιοποιήσει το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής και την κοστολόγηση κάθε μέτρου για κάθε έτος της περιόδου 2027–2030.
Το κρίσιμο ερώτημα: Υπάρχει δημοσιονομικός χώρος ή ανοίγει «τρύπα»;
Η κοστολόγηση των εξαγγελιών είναι μόνο η μισή άσκηση. Ακόμη κι αν γνωρίζαμε με απόλυτη ακρίβεια πόσο κοστίζει κάθε μέτρο, θα έμενε να απαντηθεί το σημαντικότερο ίσως ερώτημα: Υπάρχουν πράγματι οι πόροι για να χρηματοδοτηθεί; Η ΕΛ.Α.Σ. παρουσιάζει μια φαινομενικά κλειστή δημοσιονομική εξίσωση για την περίοδο 2027–2030:
- €7,39 δισ. μικτό κόστος
- − €1,92 δισ. μόνιμα νέα έσοδα
- = €5,47 δισ. καθαρό κόστος
και απέναντι σε αυτό τοποθετεί: €5,60 δισ. διαθέσιμου δημοσιονομικού χώρου. Άρα: €5,60 − €5,47 = €130 εκατ. Ο λογαριασμός βγαίνει. Υπό μία κρίσιμη προϋπόθεση: ότι τα €5,6 δισ. υπάρχουν πράγματι ως διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος. Και εδώ ο ανεξάρτητος έλεγχος συναντά ένα σοβαρό πρόβλημα.
Τα €5,6 δισ. δεν μπορέσαμε να τα βρούμε πουθενά
Στις δημόσιες παρουσιάσεις της ΕΛ.Α.Σ. αναφέρεται ο αριθμός των €5,6 δισ., αλλά δεν συνοδεύεται από αναλυτική δημοσιονομική γέφυρα που να δείχνει πώς ακριβώς σχηματίζεται για την περίοδο 2027–2030. Για να μπορούσε να επαληθευτεί ανεξάρτητα θα έπρεπε να γνωρίζουμε τουλάχιστον
- πόσος χώρος δημιουργείται το 2027, το 2028, το 2029, το 2030,
- ποιες ήδη νομοθετημένες δαπάνες έχουν αφαιρεθεί,
- ποιες υφιστάμενες πολιτικές πρόκειται να καταργηθούν
- και ποια ενεργητικά μέτρα εσόδων δημιουργούν πρόσθετο χώρο.
Τέτοια αναλυτική γέφυρα δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Θα το ξέχασαν. Επομένως, για τις ανάγκες του δικού μας fiscal audit, δεν θεωρούμε τα €5,6 δισ. επιβεβαιωμένο δημοσιονομικό χώρο. Τα καταγράφουμε ως αυτό που είναι: εκτίμηση της ΕΛ.Α.Σ. που χρειάζεται τεκμηρίωση.
Το πλεόνασμα δεν είναι διαθέσιμος «κουμπαράς»
Εδώ χρειάζεται μια κρίσιμη διάκριση. Η Ελλάδα έκλεισε το 2025 με τελικό δημοσιονομικό πλεόνασμα της Γενικής Κυβέρνησης περίπου €4,3 δισ., ή 1,7% του ΑΕΠ. Θα μπορούσε λοιπόν κάποιος να αναρωτηθεί: Αφού το κράτος εμφανίζει πλεόνασμα δισεκατομμυρίων, γιατί δεν μπορούν αυτά τα χρήματα να χρηματοδοτήσουν νέα μέτρα; Διότι το δημοσιονομικό πλεόνασμα και ο δημοσιονομικός χώρος δεν είναι το ίδιο πράγμα. Το πλεόνασμα είναι το τελικό αποτέλεσμα: έσοδα − συνολικές δαπάνες = δημοσιονομικό αποτέλεσμα. Ο δημοσιονομικός χώρος, αντίθετα, είναι το πρόσθετο περιθώριο για νέες πολιτικές που μπορεί να χρησιμοποιήσει η κυβέρνηση χωρίς να παραβιάσει τη συμφωνημένη πορεία των καθαρών πρωτογενών δαπανών και αφού ληφθούν υπόψη οι ήδη νομοθετημένες δεσμεύσεις.
Το νέο ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο έχει ακριβώς αυτή τη λογική.
Επομένως: πλεόνασμα €4 δισ. δεν σημαίνει €4 δισ. διαθέσιμα για νέες παροχές.
Ακόμη και με πλεόνασμα 1,5% του ΑΕΠ
Ας κάνουμε μάλιστα μια αρκετά ευνοϊκή υπόθεση. Ας θεωρήσουμε ότι η Ελλάδα καταφέρνει να διατηρήσει συνολικό δημοσιονομικό πλεόνασμα περίπου 1,5% του ΑΕΠ. Με οικονομία της τάξης των €250 δισ., μιλάμε για περίπου: €3,75 δισ. ετήσιου δημοσιονομικού πλεονάσματος. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δημιουργούνται €3,75 δισ. χώρου για νέες μόνιμες δαπάνες. Αν συνέβαινε κάτι τέτοιο και ολόκληρο το πλεόνασμα μετατρεπόταν σε πρόσθετες δαπάνες, το δημοσιονομικό αποτέλεσμα θα κατευθυνόταν λογιστικά προς το μηδέν. Και πριν καν φτάσουμε εκεί, υπάρχει ο ευρωπαϊκός περιορισμός των καθαρών δαπανών.
Ακριβώς γι' αυτό το επίσημο μέγεθος που έχει μεγαλύτερη σημασία για τον έλεγχό μας δεν είναι το συνολικό πλεόνασμα. Είναι ο πρόσθετος δημοσιονομικός χώρος για νέα μέτρα. Το επίσημο benchmark είναι €800–900 εκατ., όχι €5,6 δισ. Κατά την παρουσίαση του Προϋπολογισμού του 2026, το Υπουργείο Οικονομικών είχε εκτιμήσει ότι ο διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος για το 2027 βρισκόταν περίπου στα €800–900 εκατ. ή περίπου στο 0,36% του ΑΕΠ.
Το Υπουργείο είχε επίσης επισημάνει ότι νέες παρεμβάσεις που θα αποφασίζονταν στο μεταξύ θα περιόριζαν το διαθέσιμο αυτό περιθώριο. Αυτό είναι πολύ διαφορετικό από το να θεωρήσουμε ότι επειδή η χώρα παράγει πλεόνασμα αρκετών δισεκατομμυρίων, αντίστοιχο ποσό μπορεί να διατεθεί για νέα μέτρα. Και είναι επίσης πολύ διαφορετικό από την υπόθεση ότι υπάρχουν ήδη €5,6 δισ. ελεύθερου δημοσιονομικού χώρου για την επόμενη τετραετία.
Μέρος του μελλοντικού χώρου έχει ήδη δεσμευθεί
Υπάρχει και ένα ακόμη πρόβλημα. Ο Πολυετής Δημοσιονομικός Προγραμματισμός 2026–2029 έχει ήδη ενσωματώσει σειρά μόνιμων πολιτικών. Το συνολικό δημοσιονομικό αποτύπωμά τους έναντι του baseline αυξάνεται σωρευτικά από περίπου €5,94 δισ. το 2026 σε €7,94 δισ. το 2027, €9,01 δισ. το 2028 και €10,10 δισ. το 2029. Δεν πρόκειται βεβαίως για νέα δαπάνη αυτού του ύψους κάθε χρόνο. Πρόκειται για το σωρευτικό αποτύπωμα των ήδη θεσπισμένων και ανακοινωμένων παρεμβάσεων έναντι του baseline.
Το σημαντικό για τον δικό μας έλεγχο είναι άλλο: μέρος της μελλοντικής δυνατότητας δαπανών έχει ήδη κατανεμηθεί σε υφιστάμενες πολιτικές. Μια νέα κυβέρνηση μπορεί ασφαλώς να αλλάξει αυτές τις προτεραιότητες. Μπορεί να καταργήσει μια φορολογική ελάφρυνση, να μειώσει μια άλλη δαπάνη ή να μεταφέρει πόρους από έναν τομέα σε άλλον. Αυτό όμως ονομάζεται ανακατανομή πόρων. Δεν αποτελεί απόδειξη ύπαρξης πρόσθετου ελεύθερου δημοσιονομικού χώρου.
Τι δείχνουν τώρα οι δικοί μας αριθμοί;
Εδώ μπορούμε να επιστρέψουμε στην κοστολόγηση που κάναμε προηγουμένως. Ο συντηρητικός τεκμηριωμένος πυρήνας έξι μόνο εξαγγελιών ανέρχεται σε €3,36 δισ. Πρόκειται για ετήσιο run-rate σε πλήρη εφαρμογή. Δεν αποτελεί κόστος ολόκληρου του προγράμματος. Και αυτό είναι κρίσιμο, διότι απουσιάζουν ακόμη από τον συγκεκριμένο πυρήνα αρκετές από τις υπόλοιπες εξαγγελίες.
Η πρώτη εκτίμηση του πιθανού δημοσιονομικού κενού
Τώρα έχουμε δύο συγκρίσιμα μεγέθη:
- Τεκμηριωμένο ετήσιο κόστος έξι μέτρων: €3,36 δισ.
- Επίσημο benchmark δημοσιονομικού χώρου: €0,8–0,9 δισ.
Η αριθμητική είναι απλή: €3,36 − €0,80 = €2,56 δισ. ή, με €900 εκατ. διαθέσιμου χώρου: €3,36 − €0,90 = €2,46 δισ.
Επομένως: δυνητική χρηματοδοτική διαφορά: περίπου €2,5 δισ. ετησίως.
Και τα €1,92 δισ. νέων εσόδων;
Εδώ η εικόνα χρειάζεται επίσης προσοχή. Η ΕΛ.Α.Σ. υποστηρίζει ότι το πρόγραμμά της δημιουργεί €1,92 δισ. μόνιμων νέων εσόδων. Εάν δεχθούμε προσωρινά ολόκληρο το ποσό, η εικόνα του ετήσιου run-rate των έξι μέτρων γίνεται: €3,36 − €1,92 = €1,44 δισ. Με διαθέσιμο χώρο €0,8–0,9 δισ., η υπολειπόμενη διαφορά θα ήταν: €1,44 − €0,90 = €540 εκατ. έως: €1,44 − €0,80 = €640 εκατ. Άρα, αν τα €1,92 δισ. αποτελούν ετήσια, μόνιμα και πλήρως αποδοτικά πρόσθετα έσοδα κατά την πλήρη εφαρμογή του προγράμματος, τότε το funding gap των συγκεκριμένων έξι μέτρων περιορίζεται περίπου: στα €540–640 εκατ. ετησίως.
Αυτό είναι σημαντικό. Αλλά υπάρχει ένα μεγάλο "αν". Δεν έχουμε ακόμη μπορέσει να βρούμε από θα προέλθουν αυτά τα €1,92 δισ. Στις δημόσιες πληροφορίες που εξετάσαμε δεν υπάρχει πλήρης ανάλυση της σύνθεσης του ποσού. Και η προτεινόμενη Πατριωτική Εισφορά 1% στον καθαρό πλούτο του πλουσιότερου 1% δεν περιλαμβάνεται, σύμφωνα με την ΕΛ.Α.Σ., σε αυτά τα €1,92 δισ. Επομένως δεν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ούτε την Πατριωτική Εισφορά ως αυθαίρετο πρόσθετο έσοδο που κλείνει την υπόλοιπη διαφορά. Για να γίνει αυτό χρειάζεται πρώτα πραγματική φορολογική βάση, όριο υπαγωγής, εξαιρέσεις, κανόνες αποτίμησης και εκτίμηση εισπραξιμότητας.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα: έχουμε κοστολογήσει μόνο έξι μέτρα
Και εδώ βρίσκεται η σημαντικότερη ίσως επιφύλαξη σε ολόκληρο τον υπολογισμό. Στα €3,36 δισ. δεν έχουμε συμπεριλάβει πλήρως:
- τις 30.000 νέες προσλήψεις εκπαιδευτικών, για τις οποίες το ΥΠΟΙΚ υπολογίζει €570 εκατ. ετησίως,
- το πρόγραμμα των 50.000 προσιτών κατοικιών,
- το Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης,
- ρόσθετες παρεμβάσεις στην Υγεία,
- τις χρηματοδοτήσεις προς τους δήμους,
- το νέο «Φιλόδημος»,
- ούτε άλλες κοινωνικές και αναπτυξιακές παρεμβάσεις.
Και δεν τις προσθέτουμε μηχανικά, επειδή σε αρκετές περιπτώσεις δεν γνωρίζουμε ακόμη ποιο είναι το πραγματικό πρόσθετο δημοσιονομικό κόστος και ποιο μέρος αφορά ανακατανομή, επένδυση ή χρηματοδότηση. Αυτό όμως έχει μία προφανή συνέπεια: τα €3,36 δισ. δεν αποτελούν ανώτατο όριο του κόστους. Αποτελούν τον συντηρητικό πυρήνα που καταφέραμε να τεκμηριώσουμε.
Κατά συνέπεια, και η χρηματοδοτική διαφορά που υπολογίζουμε από αυτόν δεν πρέπει να θεωρηθεί ανώτατο πιθανό κενό.
Το πραγματικόκενό θα γίνει δυνατό να υπολογιστεί όταν η ΕΛΑΣ αποφασίσει να κοστολογήσει η ίδια μέτρο μέτρο τις εξαγγελίες της και να μας εξηγήσει πως θα αυξήσει τα έσοδα που προβλέπει.
Όμως δεν πιστεύουμε στα θαύματα.
Add comment
Comments