Η Μελίγια πέρασε στο ισπανικό Στέμμα το 1497 και η Θέουτα οριστικά στην Ισπανία το 1668 – Το Μαρόκο εξακολουθεί να διεκδικεί τις δύο πόλεις, όμως ο ΟΗΕ δεν τις περιλαμβάνει στα μη αυτοδιοικούμενα εδάφη προς αποαποικιοποίηση.
Από την Αργώ | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Κοιτάζοντας τον χάρτη, το ερώτημα μοιάζει σχεδόν αναπόφευκτο. Στη βόρεια ακτή της Αφρικής, περικυκλωμένες από μαροκινό έδαφος και τη Μεσόγειο, βρίσκονται δύο ευρωπαϊκές πόλεις.
Η Θέουτα και η Μελίγια απέχουν εκατοντάδες χιλιόμετρα από την ηπειρωτική Ισπανία. Κι όμως είναι ισπανικές. Χρησιμοποιούν το ευρώ, συμμετέχουν στο ισπανικό πολιτικό σύστημα, εκλέγουν εκπροσώπους στο ισπανικό κοινοβούλιο και αποτελούν τμήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Για το Μαρόκο, όμως, η εικόνα είναι διαφορετική.
Το Ραμπάτ θεωρεί τις δύο πόλεις εδάφη που πρέπει τελικά να ενσωματωθούν στο Μαρόκο και επαναφέρει κατά διαστήματα το ζήτημα της κυριαρχίας τους. Η Μαδρίτη απορρίπτει κατηγορηματικά οποιαδήποτε συζήτηση, υποστηρίζοντας ότι η Θέουτα και η Μελίγια αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της Ισπανίας.
Η διαμάχη μοιάζει σύγχρονη. Η ιστορία της όμως αρχίζει περισσότερο από 500 χρόνια πριν.
Μελίγια: Ισπανική από το 1497
Η ιστορία της Μελίγια ως ισπανικού εδάφους αρχίζει στις 17 Σεπτεμβρίου 1497. Μια εκστρατεία υπό τον Pedro de Estopiñán κατέλαβε την πόλη για λογαριασμό του Στέμματος της Καστίλης, λίγα μόλις χρόνια μετά την πτώση της Γρανάδας και την ολοκλήρωση της Reconquista στην Ιβηρική Χερσόνησο.
Η επέκταση στη βορειοαφρικανική ακτή συνδεόταν με τη στρατηγική προστασίας των ισπανικών ακτών και των θαλάσσιων οδών από τις επιδρομές και την πειρατεία της εποχής. Από τότε η Μελίγια παρέμεινε υπό ισπανική κυριαρχία. Αυτό δημιουργεί ένα ιστορικό παράδοξο που βρίσκεται στην καρδιά της σημερινής αντιπαράθεσης: η Μελίγια βρίσκεται υπό ισπανική εξουσία εδώ και περισσότερο από πέντε αιώνες.
Η Θέουτα ήταν αρχικά πορτογαλική
Η ιστορία της Θέουτα είναι διαφορετική. Η πόλη καταλήφθηκε το 1415 από την Πορτογαλία, σε μία από τις πρώτες μεγάλες υπερπόντιες επιχειρήσεις του πορτογαλικού Στέμματος. Το 1580 όμως δημιουργήθηκε η Ιβηρική Ένωση, όταν ο Φίλιππος Β΄ της Ισπανίας απέκτησε και τον πορτογαλικό θρόνο.
Έτσι η Θέουτα βρέθηκε υπό την εξουσία της ίδιας μοναρχίας που κυβερνούσε την Ισπανία. Όταν η Πορτογαλία αποκατέστησε την ανεξαρτησία της το 1640, η Θέουτα δεν ακολούθησε τη Λισαβόνα. Παρέμεινε συνδεδεμένη με το ισπανικό Στέμμα.
Η νέα πραγματικότητα αναγνωρίστηκε επισήμως με τη Συνθήκη της Λισαβόνας του 1668, με την οποία η Πορτογαλία αναγνώρισε την ισπανική κυριαρχία στη Θέουτα.
Το κρίσιμο ιστορικό επιχείρημα της Ισπανίας
Εδώ βρίσκεται το βασικό επιχείρημα της Μαδρίτης. Η ισπανική παρουσία στις δύο πόλεις προηγείται κατά αιώνες της ανεξαρτησίας του σύγχρονου μαροκινού κράτους το 1956.
Η Μελίγια είχε περάσει στην Καστίλη από το 1497. Η ισπανική κυριαρχία στη Θέουτα είχε αναγνωριστεί από το 1668. Η σημερινή δυναστεία των Αλαουιτών, από την οποία προέρχεται και ο βασιλιάς Μοχάμεντ ΣΤ΄, εγκαθίδρυσε την εξουσία της στο Μαρόκο τον 17ο αιώνα.
Οι δύο πόλεις δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν απλώς ως κατάλοιπα της ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας του 19ου και του 20ού αιώνα. Αυτή είναι όμως η ισπανική ανάγνωση της ιστορικής και νομικής συνέχειας.
Το Μαρόκο την αμφισβητεί.
Το Μαρόκο απαντά: Είναι αποικιακά κατάλοιπα
Από την ανεξαρτησία του το 1956, το Μαρόκο διεκδικεί τη Θέουτα και τη Μελίγια.
Η θέση του Ραμπάτ είναι ουσιαστικά γεωγραφική, ιστορική και αποαποικιακή: οι δύο πόλεις βρίσκονται στην αφρικανική ήπειρο, περιβάλλονται από μαροκινό έδαφος και αποτελούν, κατά τη μαροκινή άποψη, κατάλοιπα της ευρωπαϊκής παρουσίας στη Βόρεια Αφρική.
Τον Αύγουστο του 2026, ο υπουργός Δικαιοσύνης του Μαρόκου Abdellatif Ouahbi επανέφερε δημοσίως το ζήτημα, υποστηρίζοντας ότι το καθεστώς των δύο πόλεων πρέπει να επιλυθεί μέσω διαλόγου. Η ισπανική κυβέρνηση απάντησε ότι η κυριαρχία δεν τίθεται σε διαπραγμάτευση.
Η υπουργός Άμυνας Margarita Robles χρησιμοποίησε μάλιστα μια ιδιαίτερα χαρακτηριστική φράση: η Θέουτα και η Μελίγια, είπε, είναι όχι απλώς ισπανικές αλλά "super-Spanish" και "δεν αγγίζονται".
Η μεγάλη λεπτομέρεια που περιπλέκει την ιστορία
Υπάρχει όμως μια σημαντική ιστορική λεπτομέρεια. Η σημερινή έκταση των δύο πόλεων δεν ταυτίζεται πλήρως με εκείνη των αρχικών οχυρωμένων κτήσεων του 15ου και 17ου αιώνα.
Περίπου το 90% της σημερινής αστικής έκτασης προέκυψε από εδαφικές επεκτάσεις κατά τον 19ο και τις αρχές του 20ού αιώνα. Δηλαδή ακριβώς την εποχή της ευρωπαϊκής αποικιακής επέκτασης στην Αφρική. Τα σύνορα επεκτάθηκαν μέσω συμφωνιών και συνθηκών. Αυτό προσθέτει μια σημαντική απόχρωση στη συζήτηση.
Ο αρχικός πυρήνας της ισπανικής κυριαρχίας είναι πολύ παλαιότερος από την ευρωπαϊκή αποικιοκρατία του 19ου αιώνα. Η σημερινή γεωγραφική μορφή των δύο πόλεων, όμως, διαμορφώθηκε σε σημαντικό βαθμό μέσα στην αποικιακή εποχή.
Δεν ήταν μέρος του Ισπανικού Προτεκτοράτου
Υπάρχει και μία ακόμη κρίσιμη διάκριση. Από το 1912 έως το 1956, μεγάλο τμήμα του βόρειου Μαρόκου βρισκόταν υπό ισπανικό προτεκτοράτο. Θα μπορούσε επομένως κάποιος να θεωρήσει ότι η Θέουτα και η Μελίγια αποτελούσαν απλώς τμήματα αυτού του αποικιακού συστήματος.
Δεν ήταν έτσι. Οι δύο πόλεις δεν εντάχθηκαν στο Ισπανικό Προτεκτοράτο του Μαρόκου. Η Ισπανία τις αντιμετώπιζε ως δικό της κυρίαρχο έδαφος, ξεχωριστό από τις μαροκινές περιοχές που βρίσκονταν υπό προσωρινή ισπανική διοίκηση.
Όταν επομένως το Μαρόκο απέκτησε την ανεξαρτησία του το 1956, η ισπανική θέση ήταν ότι η αποχώρηση από το προτεκτοράτο δεν αφορούσε τη Θέουτα και τη Μελίγια. Το Μαρόκο δεν αποδέχθηκε αυτή την ερμηνεία. Και έτσι γεννήθηκε η σύγχρονη εδαφική διαφορά.
Τι λέει ο ΟΗΕ
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της υπόθεσης. Ο ΟΗΕ διατηρεί κατάλογο με τα Μη Αυτοδιοικούμενα Εδάφη, τα οποία συνδέονται με τη διαδικασία αποαποικιοποίησης. Η Θέουτα και η Μελίγια δεν βρίσκονται σε αυτόν τον κατάλογο.
Το Μαρόκο επιχείρησε το 1975 να θέσει το ζήτημα των δύο πόλεων στο πλαίσιο της αποαποικιοποίησης, χωρίς αυτές να ενταχθούν στον σχετικό κατάλογο. Αυτό διαφοροποιεί σημαντικά την περίπτωσή τους από μια άλλη μεγάλη εδαφική διαφορά της περιοχής: τη Δυτική Σαχάρα.
Η Δυτική Σαχάρα εξακολουθεί να περιλαμβάνεται από τον ΟΗΕ στα Μη Αυτοδιοικούμενα Εδάφη. Η Θέουτα και η Μελίγια όχι.
Αυτό δεν εξαφανίζει τη μαροκινή διεκδίκηση. Αλλά σημαίνει ότι οι δύο υποθέσεις δεν έχουν το ίδιο καθεστώς στο σύστημα των Ηνωμένων Εθνών.
Διαβάστε ακόμα: Φανταστείτε το Μαρόκο και η Ισπανία να είχαν "ανοιχτά σύνορα
Από στρατιωτικά φυλάκια σε ευρωπαϊκές πόλεις
Με το πέρασμα των αιώνων, η Θέουτα και η Μελίγια έπαψαν να είναι απλώς στρατιωτικά προγεφυρώματα στην αφρικανική ακτή. Το 1995 απέκτησαν Καθεστώτα Αυτονομίας και μετατράπηκαν στις δύο Αυτόνομες Πόλεις της Ισπανίας.
Διαθέτουν δικές τους τοπικές κυβερνήσεις και εκπροσώπηση στο ισπανικό κοινοβουλευτικό σύστημα. Παράλληλα αποτελούν τμήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Και κάπως έτσι δημιουργείται μία από τις πιο παράξενες γεωγραφικές πραγματικότητες της Ευρώπης: η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει χερσαία σύνορα με την Αφρική.
Όχι μόνο μέσω κάποιου μακρινού νησιού. Αλλά μέσω δύο πόλεων ενσωματωμένων στην αφρικανική ήπειρο.
Τα σύνορα της Ευρώπης στην Αφρική
Αυτό εξηγεί και γιατί η Θέουτα και η Μελίγια έχουν αποκτήσει τόσο μεγάλη σημασία στο μεταναστευτικό.
Τα σύνορά τους με το Μαρόκο είναι ταυτόχρονα:
- σύνορα Ισπανίας–Μαρόκου,
- σύνορα Ευρωπαϊκής Ένωσης–Μαρόκου
- και μία από τις ελάχιστες χερσαίες πύλες από την Αφρική προς την ΕΕ.
Οι δύο πόλεις περιβάλλονται από ισχυρά συνοριακά συστήματα και έχουν επανειλημμένα βρεθεί στο επίκεντρο μαζικών προσπαθειών εισόδου μεταναστών.
Η μεγάλη μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα το καλοκαίρι του 2026 επανέφερε ακριβώς αυτή τη γεωπολιτική ευαισθησία στην επιφάνεια και ακολούθησε νέα δημόσια αντιπαράθεση μεταξύ Μαδρίτης και Ραμπάτ για την κυριαρχία των δύο πόλεων.
Γιατί δεν είναι το «ισπανικό Γιβραλτάρ»;
Υπάρχει ένα επιχείρημα που το Μαρόκο χρησιμοποιεί εδώ και δεκαετίες και το οποίο έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Εάν η Ισπανία διεκδικεί το Γιβραλτάρ από τη Βρετανία, γιατί το Μαρόκο δεν μπορεί να διεκδικεί τη Θέουτα και τη Μελίγια από την Ισπανία;
Η σύγκριση είναι πολιτικά ισχυρή. Οι δύο περιπτώσεις όμως έχουν διαφορετική ιστορική και διεθνή νομική διαδρομή. Το Γιβραλτάρ βρίσκεται στον κατάλογο του ΟΗΕ με τα Μη Αυτοδιοικούμενα Εδάφη.
Η Θέουτα και η Μελίγια δεν βρίσκονται.
Αυτό δεν λύνει από μόνο του το ζήτημα της κυριαρχίας, αλλά αποτελεί ουσιαστική διαφορά στο διεθνές καθεστώς των δύο υποθέσεων.
Πέντε αιώνες ιστορίας σε λίγα τετραγωνικά χιλιόμετρα
Η γεωγραφία κάνει τη Θέουτα και τη Μελίγια να μοιάζουν μαροκινές. Η ιστορία εξηγεί γιατί είναι ισπανικές. Και η πολιτική εξηγεί γιατί το ζήτημα δεν έχει εξαφανιστεί.
Η Μελίγια βρίσκεται υπό ισπανική κυριαρχία από το 1497. Η Θέουτα πέρασε αρχικά στην Πορτογαλία το 1415 και η ισπανική κυριαρχία της αναγνωρίστηκε οριστικά το 1668. Το Μαρόκο έγινε ανεξάρτητο το 1956 και έκτοτε διεκδικεί τις δύο πόλεις.
Η Ισπανία θεωρεί ότι δεν υπάρχει εδαφική διαφορά προς διαπραγμάτευση. Και τα Ηνωμένα Έθνη δεν κατατάσσουν τη Θέουτα και τη Μελίγια στα εδάφη που βρίσκονται σε διαδικασία αποαποικιοποίησης.
Γι’ αυτό και το ζήτημα παραμένει ένα από τα πιο παράδοξα γεωπολιτικά κατάλοιπα της ευρωπαϊκής ιστορίας: δύο ισπανικές και ευρωπαϊκές πόλεις στην αφρικανική ήπειρο, τις οποίες το Μαρόκο θεωρεί δικές του - και η Ισπανία δηλώνει ότι δεν πρόκειται ποτέ να διαπραγματευτεί.
Add comment
Comments