Το ποσό είναι τόσο μεγάλο ώστε δύσκολα γίνεται αντιληπτό. Το συνολικό παγκόσμιο χρέος ξεπέρασε στις αρχές του 2026 τα $350 τρισ., φθάνοντας κοντά στα $353 τρισ. στο τέλος του πρώτου τριμήνου. Πρόκειται για περίπου 305% του παγκόσμιου ΑΕΠ.
Από τον Ίκαρο | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Με άλλα λόγια, για κάθε $100 δολάρια αγαθών και υπηρεσιών που παράγει ολόκληρη η παγκόσμια οικονομία μέσα σε ένα έτος, αντιστοιχούν περίπου $305 υφιστάμενου χρέους. Και κάπου εδώ προκύπτει ένα φαινομενικά απλό αλλά εξαιρετικά ενδιαφέρον ερώτημα: Αν ολόκληρος ο κόσμος χρωστάει $353 τρισ. , σε ποιον ακριβώς τα χρωστάει; Δεν υπάρχει, προφανώς, κάποιος πιστωτής έξω από τον πλανήτη. Η απάντηση βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το χρηματοπιστωτικό σύστημα: το χρέος του ενός είναι, κατά κανόνα, περιουσιακό στοιχείο κάποιου άλλου.
Από τα $130 τρισ. στα $353 τρισ. μέσα σε δύο δεκαετίες
Η αύξηση είναι εντυπωσιακή. Σύμφωνα με το Institute of International Finance, το 2005 το συνολικό παγκόσμιο χρέος ανερχόταν περίπου στα $130 τρισ. και αντιστοιχούσε περίπου στο 240% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Είκοσι χρόνια αργότερα έχει ξεπεράσει τα $350 τρισ. και βρίσκεται περίπου στο 305% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Δεν αυξήθηκε επομένως μόνο επειδή μεγάλωσε η παγκόσμια οικονομία και ανέβηκαν οι τιμές. Αυξήθηκε σημαντικά και σε σχέση με το εισόδημα που παράγει ο πλανήτης. Μέσα σε δύο δεκαετίες προστέθηκαν πάνω από $220 τρισ. χρέους.
Η αύξηση δεν πραγματοποιήθηκε ομοιόμορφα. Το IIF διακρίνει ουσιαστικά τρία μεγάλα κύματα συσσώρευσης χρέους: την περίοδο της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης, την έκρηξη δανεισμού κατά την πανδημία και τη νεότερη περίοδο δημοσιονομικής επέκτασης και μεγάλων επενδυτικών αναγκών.
Τα $353 τρισ. δεν είναι μόνο κρατικό χρέος
Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη παρανόηση. Όταν ακούμε ότι "το παγκόσμιο χρέος έφτασε τα $353 τρισ.", δεν σημαίνει ότι οι κυβερνήσεις του κόσμου χρωστούν αυτό το ποσό. Το συνολικό χρέος περιλαμβάνει τέσσερις μεγάλες κατηγορίες οφειλετών:
Κυβερνήσεις
Κρατικά ομόλογα και άλλες υποχρεώσεις που έχουν δημιουργηθεί για τη χρηματοδότηση δημοσιονομικών ελλειμμάτων και προηγούμενου χρέους.
Μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις
Τραπεζικά δάνεια, εταιρικά ομόλογα και άλλες μορφές εταιρικού δανεισμού.
Νοικοκυριά
Στεγαστικά δάνεια, καταναλωτικά δάνεια, πιστωτικές κάρτες και άλλες πιστωτικές υποχρεώσεις.
Χρηματοπιστωτικός τομέας
Υποχρεώσεις τραπεζών και άλλων χρηματοπιστωτικών οργανισμών.
Το άθροισμα αυτών των τεσσάρων κόσμων δημιουργεί το τεράστιο ποσό που ονομάζουμε παγκόσμιο χρέος.
Το κράτος καταλαμβάνει ολοένα μεγαλύτερο μέρος της πίτας
Και εδώ εμφανίζεται μία από τις σημαντικότερες αλλαγές των τελευταίων 20 ετών. Το 2005 οι κυβερνήσεις αντιπροσώπευαν λιγότερο από το 25% του συνολικού παγκόσμιου χρέους. Σήμερα το μερίδιό τους έχει ξεπεράσει το 30%. Η μεταβολή είναι ουσιαστική. Σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, το παγκόσμιο ακαθάριστο δημόσιο χρέος έφθασε το 93,9% του παγκόσμιου ΑΕΠ το 2025. Και η τάση παραμένει ανοδική. Το ΔΝΤ προβλέπει ότι θα φτάσει:
- 95,3% το 2026
- 97,2% το 2027
- 98,8% το 2028
και
- 100% του παγκόσμιου ΑΕΠ το 2029.
Αν επιβεβαιωθεί αυτή η πορεία, οι κυβερνήσεις του κόσμου θα χρωστούν σε λίγα χρόνια ποσό αντίστοιχο με την αξία όλων των αγαθών και υπηρεσιών που παράγει ολόκληρη η παγκόσμια οικονομία μέσα σε ένα έτος. Το ΔΝΤ προβλέπει περαιτέρω άνοδο στο 102,3% του παγκόσμιου ΑΕΠ το 2031.
Σε ποιον όμως χρωστάει μια κυβέρνηση;
Ας πάρουμε ένα απλό παράδειγμα. Μια κυβέρνηση χρειάζεται €1 δισ. και εκδίδει ομόλογα. Για την κυβέρνηση: Ομόλογο €1 δισ. = χρέος €1 δισ. Κάποιος όμως πρέπει να αγοράσει αυτό το ομόλογο. Μπορεί να είναι μια τράπεζα. Ένα ασφαλιστικό ταμείο. Ένα συνταξιοδοτικό fund. Ένα αμοιβαίο κεφάλαιο. Μια ασφαλιστική εταιρεία. Μια κεντρική τράπεζα. Ένας ιδιώτης επενδυτής. Ή ακόμη και μια ξένη κυβέρνηση. Για τον κάτοχο του ομολόγου τα πράγματα είναι ακριβώς αντίστροφα: Ομόλογο €1 δισ. = περιουσιακό στοιχείο €1 δισ.
Η ίδια χρηματοοικονομική απαίτηση εμφανίζεται λοιπόν από δύο διαφορετικές πλευρές.
- Για τον έναν είναι liability (υποχρέωση).
- Για τον άλλο είναι asset (περιουσιακό στοιχείο).
Το ίδιο συμβαίνει με το στεγαστικό μας δάνειο
Ας υποθέσουμε ότι κάποιος αγοράζει ένα σπίτι αξίας €300.000 χρησιμοποιώντας στεγαστικό δάνειο €200.000. Στον προσωπικό του ισολογισμό εμφανίζεται: Χρέος: €200.000. Για την τράπεζα όμως το ίδιο δάνειο αποτελεί απαίτηση από τον πελάτη. Άρα: Περιουσιακό στοιχείο της τράπεζας: €200.000. Και εάν η τράπεζα τιτλοποιήσει το δάνειο και πουλήσει τους σχετικούς τίτλους σε επενδυτές, η απαίτηση μπορεί να περάσει σε ένα fund, μια ασφαλιστική εταιρεία ή ένα συνταξιοδοτικό ταμείο. Το χρέος δεν εξαφανίζεται. Αλλάζει κάτοχο.
Οι επιχειρήσεις κάνουν ακριβώς το ίδιο
Μια μεγάλη εταιρεία μπορεί να εκδώσει εταιρικό ομόλογο $1 δισ. για να κατασκευάσει ένα εργοστάσιο, να εξαγοράσει έναν ανταγωνιστή ή να χρηματοδοτήσει επενδύσεις. Για την εταιρεία: $1 δισ. εταιρικό ομόλογο = υποχρέωση. Για το fund που το αγοράζει: $1 δισ. εταιρικό ομόλογο = επένδυση.
Επομένως το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα αποτελεί ένα τεράστιο δίκτυο αλληλοσυνδεόμενων απαιτήσεων. Κάποιος χρωστάει. Κάποιος άλλος έχει την απαίτηση.
Ποιος χρωστάει τα $353 τρισ.;
Το παγκόσμιο χρέος δεν βρίσκεται στα χέρια ενός μόνο τύπου οφειλέτη. Ως αναφέραμε, το Institute of International Finance παρακολουθεί τέσσερις βασικούς τομείς: κυβερνήσεις, μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις, νοικοκυριά και χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις.
Το μεγαλύτερο τμήμα αφορά πλέον τις κυβερνήσεις. Το κρατικό χρέος αντιπροσωπεύει περισσότερο από 30% του συνολικού παγκόσμιου χρέους, δηλαδή πάνω από $105 τρισ. με βάση το συνολικό μέγεθος του 2026. Ακολουθούν οι μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις, ενώ τα νοικοκυριά και ο χρηματοπιστωτικός τομέας συμπληρώνουν την εικόνα. Για τον πίνακα χρησιμοποιήσαμε στρογγυλοποιημένη κατανομή περίπου 31% κυβερνήσεις, 27% επιχειρήσεις και περίπου 20%-21% έκαστος για νοικοκυριά και χρηματοπιστωτικό τομέα. Το ακριβές headline που τεκμηριώνει δημόσια το IIF είναι ότι το κρατικό μερίδιο έχει ανέβει από κάτω του 25% το 2005 σε πάνω από 30% σήμερα, ενώ το μερίδιο του χρηματοπιστωτικού τομέα έχει μειωθεί αντίστοιχα.
Η αλλαγή αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία. Πριν από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, πολύ μεγαλύτερο μέρος της μόχλευσης βρισκόταν στους ισολογισμούς τραπεζών και άλλων χρηματοπιστωτικών οργανισμών. Μετά το 2008, η απομόχλευση και η αυστηρότερη εποπτεία του χρηματοπιστωτικού συστήματος συνοδεύθηκαν από αυξανόμενο κρατικό δανεισμό. Στην πανδημία η τάση επιταχύνθηκε: μόνο το 2020, από τα επιπλέον $35 τρισ. παγκόσμιου χρέους, περίπου $14 τρισ. προήλθαν από κυβερνήσεις, $8 τρισ. από μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις και $6 τρισ. από νοικοκυριά.
Διαβάστε ακόμα: Σε ποια χέρια βρίσκεται το αμερικανικό δημόσιο χρέος
Ένα τεράστιο δίκτυο οφειλετών και πιστωτών
Αυτός είναι ο λόγος που δεν πρέπει να διαβάζουμε τα $353 τρισ. σαν να αποτελούν μια τεράστια "τρύπα" στον παγκόσμιο πλούτο. Ο κόσμος δεν χρωστάει $353 τρισ. σε κάποιον έξω από τον πλανήτη. Χρωστάει, σε μεγάλο βαθμό, στον ίδιο του τον εαυτό.
Οι κυβερνήσεις χρωστούν σε επενδυτές. Οι επιχειρήσεις σε τράπεζες και ομολογιούχους. Τα νοικοκυριά στις τράπεζες. Οι τράπεζες και οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί έχουν με τη σειρά τους υποχρεώσεις προς καταθέτες και επενδυτές. Γι' αυτό το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα μοιάζει περισσότερο με ένα τεράστιο δίκτυο αλληλοσυνδεόμενων ισολογισμών παρά με έναν απλό κατάλογο χρεών.
Και αυτή ακριβώς η αλληλεξάρτηση εξηγεί και τον κίνδυνο: αν ένας μεγάλος οφειλέτης πάψει να εξυπηρετεί το χρέος του, η υποχρέωσή του μετατρέπεται σε ζημία για κάποιον άλλο. Εάν ο πιστωτής είναι τράπεζα, ασφαλιστική ή pension fund, η ζημία μπορεί στη συνέχεια να μεταδοθεί σε άλλους ισολογισμούς.
Άρα τα $353 τρισ. δεν σημαίνουν ότι ο κόσμος είναι $353 τρισ. φτωχότερος
Αυτό είναι κρίσιμο. Δεν μπορούμε να πάρουμε τα $353 τρισ. του παγκόσμιου χρέους και να συμπεράνουμε ότι ο πλανήτης έχει "αρνητική καθαρή περιουσία" $353 τρισ. Απέναντι σε μεγάλο μέρος αυτών των υποχρεώσεων υπάρχουν αντίστοιχες χρηματοοικονομικές απαιτήσεις. Επιπλέον υπάρχουν τεράστια πραγματικά περιουσιακά στοιχεία:
- κατοικίες,
- εργοστάσια,
- γη,
- υποδομές,
- εταιρείες,
- μηχανήματα,
- δίκτυα,
- πνευματική ιδιοκτησία,
- ενεργειακές εγκαταστάσεις.
Το χρέος είναι μία πλευρά του παγκόσμιου ισολογισμού, όχι ολόκληρος ο ισολογισμός.
Τότε γιατί μας ενδιαφέρει αν το χρέος φτάσει τα $400 ή τα $500 τρισ.;
Εδώ βρίσκεται το πραγματικό οικονομικό ζήτημα. Το πρόβλημα δεν είναι απλώς το πόσο μεγάλο είναι το χρέος. Το κρίσιμο είναι:
- ποιος χρωστάει,
- σε ποιον χρωστάει,
- με τι επιτόκιο,
- σε ποιο νόμισμα,
- πότε πρέπει να το αναχρηματοδοτήσει
και κυρίως
- αν διαθέτει αρκετό εισόδημα και ρευστότητα για να το εξυπηρετήσει.
Ένα κράτος με χρέος 120% του ΑΕΠ μπορεί υπό ορισμένες συνθήκες να έχει μικρότερο άμεσο πρόβλημα από ένα κράτος με χρέος 60%. Μια εταιρεία με μεγάλο χρέος αλλά ισχυρές και σταθερές ταμειακές ροές μπορεί να βρίσκεται σε καλύτερη θέση από μια εταιρεία με μικρότερο χρέος αλλά καταρρέοντα έσοδα. Το ίδιο ισχύει για ένα νοικοκυριό. Η απόλυτη αξία του χρέους δεν αρκεί.
Ο μεγάλος κίνδυνος λέγεται επιτόκιο
Για πολλά χρόνια μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, ο κόσμος μπορούσε να κουβαλά τεράστιο χρέος με σχετικά μικρό κόστος. Τα επιτόκια βρίσκονταν εξαιρετικά χαμηλά. Σε ορισμένες περιπτώσεις ήταν ακόμη και αρνητικά. Αυτό άλλαξε μετά την πληθωριστική έξαρση της δεκαετίας του 2020. Και εδώ βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της σημερινής παγκόσμιας οικονομίας. Δεν χρειάζεται να αναχρηματοδοτηθούν τα $353 τρισ. ταυτόχρονα. Καθώς όμως παλαιότερα ομόλογα και δάνεια λήγουν, πρέπει να αντικατασταθούν από νέα.
Και ένα χρέος που είχε εκδοθεί με επιτόκιο 1% μπορεί πλέον να χρειάζεται να αναχρηματοδοτηθεί με 3%, 4%, 5% ή περισσότερο. Το κεφάλαιο μπορεί να παραμένει ίδιο. Το κόστος εξυπηρέτησής του όμως εκτοξεύεται.
Το ΔΝΤ υπολογίζει ότι οι πληρωμές τόκων των κυβερνήσεων αυξήθηκαν μέσα σε μόλις τέσσερα χρόνια από περίπου 2% σε σχεδόν 3% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Μία ποσοστιαία μονάδα του παγκόσμιου ΑΕΠ αντιστοιχεί σε ένα τεράστιο ποσό πόρων που δεν μπορεί πλέον να χρησιμοποιηθεί για επενδύσεις, υποδομές, άμυνα, υγεία, παιδεία ή μείωση φόρων.
Το χρέος γίνεται επικίνδυνο όταν σπάσει η αλυσίδα
Ας επιστρέψουμε στο αρχικό μας παράδειγμα. Ο οφειλέτης πληρώνει την τράπεζα. Η τράπεζα χρηματοδοτεί τις υποχρεώσεις της. Το fund εισπράττει τους τόκους. Το συνταξιοδοτικό ταμείο χρησιμοποιεί τις αποδόσεις για να πληρώνει συντάξεις. Όσο η αλυσίδα λειτουργεί, το σύστημα μπορεί να διαχειρίζεται τεράστια ποσά χρέους. Το πρόβλημα αρχίζει όταν ένας κρίκος αδυνατεί να πληρώσει. Τότε:
- η ζημιά του οφειλέτη γίνεται ζημιά του πιστωτή,
- η ζημιά του πιστωτή μπορεί να δημιουργήσει ανάγκη πώλησης άλλων assets,
- οι πωλήσεις πιέζουν τις τιμές,
- η πτώση των τιμών προκαλεί νέες ζημιές,
- και η έλλειψη ρευστότητας μπορεί να εξαπλωθεί στο υπόλοιπο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Αυτός είναι ένας από τους μηχανισμούς μέσω των οποίων ένα πρόβλημα χρέους μπορεί να μετατραπεί σε χρηματοπιστωτική κρίση.
Τα $353 τρισ. είναι επομένως δύο πράγματα ταυτόχρονα
Για τους οφειλέτες είναι: $353 τρισ. υποχρεώσεων.
Για τους πιστωτές αποτελούν, σε μεγάλο βαθμό: $353 τρισ. χρηματοοικονομικών απαιτήσεων.
Και αυτό μας οδηγεί στο πραγματικό συμπέρασμα. Το ερώτημα δεν είναι αν ο κόσμος μπορεί κάποια ημέρα να "ξεπληρώσει" ολόκληρα τα $353 τρισ. Το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα δεν λειτουργεί έτσι. Τα περισσότερα χρέη αποπληρώνονται, ανανεώνονται ή αναχρηματοδοτούνται διαρκώς. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν οι κυβερνήσεις, οι επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά μπορούν να συνεχίσουν να εξυπηρετούν και να αναχρηματοδοτούν αυτές τις υποχρεώσεις χωρίς να δημιουργηθεί κρίση εμπιστοσύνης. Και όσο το παγκόσμιο χρέος αυξάνεται ταχύτερα από το εισόδημα, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτούν τα επιτόκια.
Διότι ένας κόσμος με χρέος 305% του ΑΕΠ μπορεί να λειτουργεί σχετικά ομαλά όταν το χρήμα είναι φθηνό. Το ίδιο επίπεδο μόχλευσης γίνεται πολύ πιο δύσκολο όταν το χρήμα παραμένει ακριβό. Γι' αυτό το πραγματικό ρίσκο πίσω από τα $353 τρισ. δεν βρίσκεται μόνο στο μέγεθος του αριθμού. Βρίσκεται στο κόστος του χρήματος που απαιτείται για να συνεχίσει να ανακυκλώνεται αυτός ο αριθμός.
Add comment
Comments