Πριν από 70 χρόνια, Βρετανοί και Γάλλοι αλεξιπτωτιστές αποβιβάζονταν στην Αίγυπτο, επιχειρώντας να ανακτήσουν τον έλεγχο της Διώρυγας του Σουέζ και να ανατρέψουν τον Γκαμάλ Άμπντελ Νάσερ. Η στρατιωτική επιχείρηση εξελίχθηκε σε μία από τις μεγαλύτερες διπλωματικές ήττες της μεταπολεμικής Ευρώπης.
Από την Αργώ | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Στις 5 Νοεμβρίου 1956, βρετανικές και γαλλικές αερομεταφερόμενες δυνάμεις επιτέθηκαν στην περιοχή του Πορτ Σάιντ, στη βόρεια είσοδο της Διώρυγας του Σουέζ. Η επιχείρηση αποτελούσε την κορύφωση μιας κρίσης που είχε ξεκινήσει λίγους μήνες νωρίτερα, όταν ο Αιγύπτιος πρόεδρος Γκαμάλ Άμπντελ Νάσερ ανακοίνωσε την εθνικοποίηση της εταιρείας που διαχειριζόταν τη Διώρυγα. Για τη Βρετανία και τη Γαλλία, η απόφαση του Νάσερ συνιστούσε πρόκληση απέναντι στα στρατηγικά και οικονομικά τους συμφέροντα.
Για την Αίγυπτο, αποτελούσε πράξη εθνικής κυριαρχίας και αποδέσμευσης από την αποικιακή επιρροή. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, όμως, η στρατιωτική επέμβαση των Ευρωπαίων συμμάχων τους δημιουργούσε τον κίνδυνο γενικευμένης αποσταθεροποίησης της Μέσης Ανατολής και ενίσχυσης της σοβιετικής επιρροής. Η κρίση θα διαρκούσε λίγες εβδομάδες. Οι συνέπειές της, ωστόσο, θα καθόριζαν τη διεθνή πολιτική για δεκαετίες.
Η Διώρυγα του Σουέζ: Η θαλάσσια αρτηρία της παγκόσμιας οικονομίας
Διώρυγα του Σουέζ εγκαινιάστηκε το 1869, συνδέοντας τη Μεσόγειο με την Ερυθρά Θάλασσα. Η κατασκευή της μεταμόρφωσε τις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές, καθώς επέτρεψε στα πλοία που ταξίδευαν μεταξύ Ευρώπης και Ασίας να αποφεύγουν τον περίπλου της Αφρικής μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας. Η στρατηγική σημασία της ήταν τεράστια. Η Βρετανία τη θεωρούσε κρίσιμη για τις επικοινωνίες και το εμπόριο με τις ασιατικές της κτήσεις, ιδιαίτερα με την Ινδία πριν από την ανεξαρτησία της το 1947. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η σημασία της ενισχύθηκε από τη μεταφορά πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο προς τις ευρωπαϊκές αγορές.
Η Διώρυγα αποτελούσε επομένως ταυτόχρονα:
-
Στρατηγικό πέρασμα μεταξύ Ευρώπης και Ασίας.
-
Κρίσιμο δίαυλο μεταφοράς πετρελαίου.
-
Σημαντικό παράγοντα του κόστους και της διάρκειας των θαλάσσιων μεταφορών.
-
Σύμβολο της ευρωπαϊκής οικονομικής και πολιτικής παρουσίας στη Μέση Ανατολή.
Η διαχείρισή της είχε ανατεθεί στη Suez Canal Company, εταιρεία με κυρίαρχα βρετανικά και γαλλικά συμφέροντα. Παρότι η Διώρυγα βρισκόταν σε αιγυπτιακό έδαφος, η λειτουργία της αντανακλούσε τις άνισες σχέσεις ισχύος που είχαν διαμορφωθεί κατά την αποικιακή περίοδο. Η Αίγυπτος είχε αποκτήσει τυπική ανεξαρτησία το 1922, αλλά η βρετανική στρατιωτική και πολιτική επιρροή παρέμενε σημαντική.
Ο Νάσερ και η άνοδος του αραβικού εθνικισμού
Ο Γκαμάλ Άμπντελ Νάσερ αναδείχθηκε μετά την ανατροπή της αιγυπτιακής μοναρχίας από το Κίνημα των Ελεύθερων Αξιωματικών το 1952. Εκπροσωπούσε μια νέα γενιά πολιτικών ηγετών που αμφισβητούσαν την αποικιακή τάξη πραγμάτων. Η πολιτική του συνδύαζε τον αραβικό εθνικισμό, την κρατικά καθοδηγούμενη οικονομική ανάπτυξη και την επιδίωξη μεγαλύτερης ανεξαρτησίας από τις δυτικές δυνάμεις. Κεντρικό αναπτυξιακό του σχέδιο ήταν η κατασκευή του Υψηλού Φράγματος του Ασουάν. Το έργο προοριζόταν να αυξήσει την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, να βελτιώσει την άρδευση και να στηρίξει τη βιομηχανική ανάπτυξη.
Αρχικά, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Βρετανία είχαν εξετάσει τη χρηματοδότησή του, αλλά τον Ιούλιο του 1956 απέσυραν την υποστήριξή τους. Η απόφαση συνδέθηκε με την αυξανόμενη δυσπιστία απέναντι στην πολιτική του Νάσερ, τις σχέσεις του με το ανατολικό μπλοκ και τις ευρύτερες εντάσεις του Ψυχρού Πολέμου. Στις 26 Ιουλίου 1956, ο Νάσερ ανακοίνωσε την εθνικοποίηση της Suez Canal Company. Τα έσοδα από τη Διώρυγα θα χρησιμοποιούνταν, σύμφωνα με την αιγυπτιακή κυβέρνηση, για τη χρηματοδότηση του Φράγματος του Ασουάν.
Η απόφαση είχε τεράστια συμβολική σημασία. Ένα περιουσιακό στοιχείο που συνδεόταν με την ευρωπαϊκή αποικιακή κυριαρχία περνούσε στον έλεγχο του αιγυπτιακού κράτους. Η εθνικοποίηση δεν ισοδυναμούσε αυτομάτως με κλείσιμο της Διώρυγας στη διεθνή ναυσιπλοΐα. Η Αίγυπτος δήλωνε ότι θα συνέχιζε τη λειτουργία της και ότι θα αποζημίωνε τους μετόχους της εταιρείας. Ωστόσο, το Λονδίνο και το Παρίσι δεν αντιμετώπισαν το ζήτημα αποκλειστικά ως εμπορική διαφορά. Το θεώρησαν δοκιμασία της διεθνούς τους ισχύος.
Το μυστικό σχέδιο: Βρετανία, Γαλλία και Ισραήλ συμφωνούν να επιτεθούν
Η εθνικοποίηση της Διώρυγας προκάλεσε οργή στον Βρετανό πρωθυπουργό Άντονι Ίντεν. Ο Ίντεν θεωρούσε τον Νάσερ επικίνδυνο ηγέτη, ικανό να υπονομεύσει τη βρετανική παρουσία στη Μέση Ανατολή. Η σύγκρουση είχε αποκτήσει προσωπικά και πολιτικά χαρακτηριστικά, που υπερέβαιναν την οικονομική αξία της Διώρυγας. Η Γαλλία είχε επίσης σοβαρούς λόγους να επιθυμεί την αποδυνάμωση του Νάσερ. Το Παρίσι κατηγορούσε την αιγυπτιακή κυβέρνηση ότι υποστήριζε το αλγερινό κίνημα ανεξαρτησίας, το οποίο βρισκόταν σε πόλεμο με τη Γαλλία από το 1954.
Το Ισραήλ, από την πλευρά του, αντιμετώπιζε συγκρούσεις στα σύνορά του, επιθέσεις ένοπλων ομάδων και περιορισμούς στη ναυσιπλοΐα του μέσω των Στενών του Τιράν. Τα συμφέροντα των τριών χωρών συνέκλιναν. Στα τέλη Οκτωβρίου 1956, εκπρόσωποι της Βρετανίας, της Γαλλίας και του Ισραήλ κατέληξαν σε μυστική συμφωνία στη Σεβρ, κοντά στο Παρίσι. Το σχέδιο προέβλεπε μια προσεκτικά οργανωμένη αλληλουχία γεγονότων.
Πρώτα, το Ισραήλ θα επιτίθετο στην Αίγυπτο και θα προωθούνταν προς τη Διώρυγα. Στη συνέχεια, η Βρετανία και η Γαλλία θα απηύθυναν τελεσίγραφο στις δύο εμπόλεμες πλευρές, απαιτώντας την απομάκρυνσή τους από τη ζώνη της Διώρυγας. Η αναμενόμενη αιγυπτιακή άρνηση θα προσέφερε το πρόσχημα για αγγλογαλλική στρατιωτική επέμβαση, υποτίθεται με στόχο την προστασία της διεθνούς ναυσιπλοΐας. Στην πραγματικότητα, οι τρεις χώρες είχαν συντονίσει εκ των προτέρων τις ενέργειές τους. Η στρατιωτική επέμβαση παρουσιάστηκε ως επιχείρηση διαχωρισμού των αντιμαχόμενων πλευρών, ενώ είχε σχεδιαστεί ως μέσο στρατιωτικής και πολιτικής πίεσης κατά της Αιγύπτου.
Η αποκάλυψη αυτής της συνεννόησης θα προκαλούσε αργότερα σοβαρό πλήγμα στην αξιοπιστία της βρετανικής κυβέρνησης.
Από την ισραηλινή εισβολή στην απόβαση του Πορτ Σάιντ
Στις 29 Οκτωβρίου, ο ισραηλινός στρατός εισέβαλε στο Σινά. Η Βρετανία και η Γαλλία απηύθυναν το προβλεπόμενο τελεσίγραφο και, μετά την αιγυπτιακή άρνηση, ξεκίνησαν αεροπορικούς βομβαρδισμούς. Στις 5 Νοεμβρίου πραγματοποιήθηκε η αεραποβατική επιχείρηση. Οι βρετανικές δυνάμεις κατέλαβαν θέσεις στο Πορτ Σάιντ και οι γαλλικές στο Πορτ Φουάντ, στην ανατολική πλευρά της εισόδου της Διώρυγας. Την επόμενη ημέρα ακολούθησαν αποβατικές επιχειρήσεις από τη θάλασσα. Από καθαρά στρατιωτική άποψη, οι ευρωπαϊκές δυνάμεις διέθεταν σαφή υπεροχή σε αεροπορικά και ναυτικά μέσα.
Όμως η στρατιωτική επιτυχία δεν μπορούσε να μετατραπεί εύκολα σε πολιτικό αποτέλεσμα. Η Αίγυπτος βύθισε πλοία για να παρεμποδίσει τη λειτουργία της Διώρυγας. Οι συγκρούσεις προκάλεσαν απώλειες μεταξύ στρατιωτικών και αμάχων, ενώ οι εικόνες των βομβαρδισμών ενίσχυσαν τη διεθνή κατακραυγή. Η διεθνής αντίδραση ήταν ήδη σε εξέλιξη.
Ο Αϊζενχάουερ στρέφεται εναντίον των Ευρωπαίων συμμάχων του
Η στάση των Ηνωμένων Πολιτειών αποτέλεσε έναν από τους καθοριστικότερους παράγοντες της κρίσης. Ο πρόεδρος Ντουάιτ Αϊζενχάουερ δεν είχε εγκρίνει τη στρατιωτική επέμβαση και αντιμετώπιζε με μεγάλη δυσπιστία την προσπάθεια ανατροπής του Νάσερ. Η Ουάσιγκτον φοβόταν ότι η αγγλογαλλική επίθεση θα ενίσχυε τον αντιδυτικό εθνικισμό στη Μέση Ανατολή και θα προσέφερε στη Σοβιετική Ένωση την ευκαιρία να εμφανιστεί ως υπερασπιστής των αραβικών κρατών. Υπήρχε και μια ευρύτερη στρατηγική αντίφαση.
Οι ΗΠΑ προσπαθούσαν να περιορίσουν τη σοβιετική επιρροή στον αναπτυσσόμενο κόσμο, αλλά οι δύο σημαντικότεροι Ευρωπαίοι σύμμαχοί τους εμφανίζονταν να πραγματοποιούν μια στρατιωτική επέμβαση με χαρακτηριστικά αποικιακής επιβολής. Επιπλέον, η κρίση ξέσπασε ταυτόχρονα με τη σοβιετική καταστολή της Ουγγρικής Επανάστασης. Στις 4 Νοεμβρίου 1956, σοβιετικά στρατεύματα είχαν εξαπολύσει τη μεγάλη επίθεση στη Βουδαπέστη. Η ταυτόχρονη επέμβαση των δυτικών δυνάμεων στην Αίγυπτο δυσκόλευε την αμερικανική προσπάθεια καταδίκης της σοβιετικής στρατιωτικής δράσης στην Ουγγαρία.
Η Ουάσιγκτον επέλεξε να ασκήσει ισχυρή διπλωματική και οικονομική πίεση στους συμμάχους της. Και η οικονομική πίεση αποδείχθηκε ιδιαίτερα αποτελεσματική.
Η λίρα στερλίνα γίνεται το αδύναμο σημείο της Βρετανίας
Η κρίση του Σουέζ αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η χρηματοπιστωτική ισχύς μπορεί να καθορίσει την έκβαση μιας γεωπολιτικής σύγκρουσης. Η Βρετανία εξακολουθούσε να διαθέτει σημαντική στρατιωτική ισχύ και διεθνές διπλωματικό κύρος. Η οικονομική της θέση, όμως, ήταν πολύ πιο εύθραυστη από εκείνη της προπολεμικής αυτοκρατορίας. Το μεταπολεμικό σύστημα του Bretton Woods βασιζόταν σε σταθερές αλλά προσαρμόσιμες συναλλαγματικές ισοτιμίες. Η στερλίνα διατηρούσε επίσημη ισοτιμία $2,80 ανά λίρα. Η Βρετανία χρειαζόταν επαρκή συναλλαγματικά διαθέσιμα για να υποστηρίζει τη θέση του νομίσματός της.
Η στρατιωτική κρίση προκάλεσε πιέσεις στη στερλίνα, καθώς οι αγορές ανησυχούσαν για τις οικονομικές συνέπειες της επέμβασης, τη διακοπή της ναυσιπλοΐας και την επιδείνωση της βρετανικής εξωτερικής θέσης. Παράλληλα, η αναστάτωση στις μεταφορές πετρελαίου αύξανε τις πιέσεις στο ισοζύγιο πληρωμών. Η βρετανική κυβέρνηση χρειαζόταν διεθνή χρηματοδοτική στήριξη, μεταξύ άλλων μέσω του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν τη δυνατότητα να επηρεάσουν καθοριστικά την πρόσβαση της Βρετανίας σε αυτή τη στήριξη. Η κυβέρνηση Αϊζενχάουερ κατέστησε σαφές ότι δεν ήταν διατεθειμένη να διευκολύνει οικονομικά τη συνέχιση της στρατιωτικής επιχείρησης.
Η βρετανική κυβέρνηση βρέθηκε έτσι αντιμέτωπη με ένα δίλημμα: να συνεχίσει μια στρατιωτική επιχείρηση που δεν είχε την υποστήριξη της σημαντικότερης οικονομικής δύναμης του δυτικού κόσμου ή να υποχωρήσει.
Η σημασία αυτής της εξέλιξης ξεπερνούσε το ίδιο το Σουέζ. Η Βρετανία ανακάλυπτε ότι η δυνατότητα διεξαγωγής στρατιωτικών επιχειρήσεων δεν συνεπαγόταν πλέον και την οικονομική αυτονομία για τη συνέχισή τους. Η εξάρτηση από το δολάριο και από τη διεθνή χρηματοδοτική αρχιτεκτονική αποτελούσε πλέον περιορισμό της εξωτερικής πολιτικής της.
Η Σοβιετική Ένωση απειλεί με στρατιωτική επέμβαση
Η Σοβιετική Ένωση εκμεταλλεύτηκε πολιτικά την κρίση. Ο Σοβιετικός πρωθυπουργός Νικολάι Μπουλγκάνιν απέστειλε στις 5 Νοεμβρίου αυστηρά μηνύματα προς τις κυβερνήσεις της Βρετανίας, της Γαλλίας και του Ισραήλ, προειδοποιώντας για σοβαρές συνέπειες εάν δεν σταματούσαν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις. Η σοβιετική ρητορική περιλάμβανε απειλητικές αναφορές στη δυνατότητα χρήσης σύγχρονων όπλων. Η Μόσχα επιδίωκε να εμφανιστεί ως υπερασπιστής της αιγυπτιακής κυριαρχίας και του αντιαποικιακού κινήματος. Υπήρχε, ωστόσο, μια εμφανής αντίφαση.
Την ίδια στιγμή που καταδίκαζε την επέμβαση στην Αίγυπτο, η Σοβιετική Ένωση κατέστελλε στρατιωτικά την εξέγερση στην Ουγγαρία. Οι δύο κρίσεις του 1956 ανέδειξαν μια θεμελιώδη πραγματικότητα του Ψυχρού Πολέμου: τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Μόσχα χρησιμοποιούσαν τις αρχές της εθνικής κυριαρχίας και της αυτοδιάθεσης επιλεκτικά, ανάλογα με τα γεωπολιτικά τους συμφέροντα. Πάντως, δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ότι η Σοβιετική Ένωση είχε αποφασίσει να πραγματοποιήσει άμεση στρατιωτική επίθεση κατά της Βρετανίας ή της Γαλλίας. Οι απειλές της λειτούργησαν κυρίως ως εργαλείο πολιτικής και ψυχολογικής πίεσης.
Ο ΟΗΕ και η πρώτη μεγάλη ειρηνευτική δύναμη
Η κρίση ανέδειξε και έναν νέο ρόλο για τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών. Το Συμβούλιο Ασφαλείας δεν μπορούσε να λάβει αποτελεσματικά μέτρα λόγω της αντίθεσης της Βρετανίας και της Γαλλίας, που διέθεταν δικαίωμα αρνησικυρίας. Το ζήτημα μεταφέρθηκε στη Γενική Συνέλευση, η οποία συνεδρίασε εκτάκτως. Στις 4 Νοεμβρίου αποφασίστηκε η συγκρότηση της πρώτης Έκτακτης Δύναμης των Ηνωμένων Εθνών, της UNEF I. Η αποστολή της ήταν να επιβλέψει την κατάπαυση του πυρός και να συμβάλει στην αποχώρηση των ξένων στρατευμάτων. Ο Καναδός υπουργός Εξωτερικών Λέστερ Πίρσον διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην προώθηση της λύσης, για την οποία τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης το 1957.
Η UNEF αποτέλεσε ορόσημο στην εξέλιξη των ειρηνευτικών επιχειρήσεων του ΟΗΕ. Η κρίση έδειξε ότι η διεθνής διπλωματία μπορούσε να δημιουργήσει μηχανισμούς διαχείρισης συγκρούσεων ακόμη και όταν το Συμβούλιο Ασφαλείας βρισκόταν σε αδιέξοδο.
6 Νοεμβρίου: Η στρατιωτική επιχείρηση σταματά
Στις 6 Νοεμβρίου, μόλις μία ημέρα μετά την αεραπόβαση στο Πορτ Σάιντ, η Βρετανία και η Γαλλία αποδέχθηκαν την κατάπαυση του πυρός. Η απόφαση ελήφθη πριν επιτευχθούν οι ευρύτεροι πολιτικοί στόχοι της επέμβασης. Η αποχώρηση των αγγλογαλλικών δυνάμεων ολοκληρώθηκε τον Δεκέμβριο του 1956. Το Ισραήλ αποχώρησε από το Σινά και τη Λωρίδα της Γάζας τον Μάρτιο του 1957, έπειτα από διεθνείς πιέσεις και διαπραγματεύσεις για τις συνθήκες ασφαλείας και ναυσιπλοΐας.
Η Διώρυγα, που είχε αποκλειστεί λόγω των πολεμικών επιχειρήσεων και των βυθισμένων πλοίων, επαναλειτούργησε πλήρως για τη διεθνή ναυσιπλοΐα τον Απρίλιο του 1957. Ο Νάσερ παρέμεινε στην εξουσία και διατήρησε τον αιγυπτιακό έλεγχο της Διώρυγας. Η προσπάθεια ανατροπής του είχε αποτύχει.
Η οικονομική διάσταση: Πετρέλαιο, ναύλοι και παγκόσμιο εμπόριο
Η κρίση δεν ήταν μόνο διπλωματική και στρατιωτική. Ήταν και μια μεγάλη διαταραχή των διεθνών εμπορικών ροών. Το κλείσιμο της Διώρυγας ανάγκασε πλοία να ακολουθήσουν μεγαλύτερες διαδρομές γύρω από την Αφρική. Αυτό σήμαινε μεγαλύτερη κατανάλωση καυσίμων, περισσότερες ημέρες ταξιδιού, υψηλότερο κόστος μεταφοράς και αυξημένες ανάγκες σε διαθέσιμη μεταφορική ικανότητα. Η διαταραχή ήταν ιδιαίτερα σημαντική για την Ευρώπη, η οποία εξαρτιόταν σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές πετρελαίου. Οι επιπτώσεις ενισχύθηκαν από προβλήματα στη μεταφορά πετρελαίου μέσω αγωγών της Μέσης Ανατολής.
Οι δυτικές χώρες χρειάστηκε να συντονίσουν έκτακτες κινήσεις ανακατεύθυνσης των ενεργειακών προμηθειών. Η εμπειρία του Σουέζ ανέδειξε τη σημασία της διαφοροποίησης των διαδρομών μεταφοράς, των ενεργειακών αποθεμάτων και της διεθνούς συνεργασίας σε περιόδους κρίσης.
Τι σήμαινε η διακοπή για τη ναυτιλία
Η κρίση υπενθύμισε ότι η γεωγραφία εξακολουθεί να επηρεάζει καθοριστικά την παγκόσμια οικονομία. Η σημασία των θαλάσσιων περασμάτων δεν περιορίζεται στην αξία των εμπορευμάτων που διέρχονται από αυτά. Επηρεάζει επίσης το κόστος κεφαλαίου των μεταφορών, την ασφάλεια εφοδιασμού και την ανθεκτικότητα ολόκληρων παραγωγικών αλυσίδων.
Το τέλος μιας εποχής για τη Βρετανία και τη Γαλλία
Για τη Βρετανία, η κρίση εξελίχθηκε σε μείζονα πολιτική ήττα. Ο Άντονι Ίντεν, που είχε διαδεχθεί τον Ουίνστον Τσόρτσιλ το 1955, είδε το κύρος της κυβέρνησής του να καταρρέει. Τον Ιανουάριο του 1957 παραιτήθηκε, επικαλούμενος προβλήματα υγείας, μέσα σε κλίμα έντονης πολιτικής πίεσης. Η κρίση κατέδειξε ότι η Βρετανία δεν μπορούσε πλέον να πραγματοποιεί μεγάλης κλίμακας στρατιωτικές επεμβάσεις στη Μέση Ανατολή χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις προτεραιότητες των Ηνωμένων Πολιτειών. Για τη Γαλλία, το Σουέζ ενίσχυσε την πεποίθηση ότι η χώρα χρειαζόταν μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία.
Η εμπειρία αυτή αποτέλεσε έναν από τους παράγοντες που επηρέασαν τη μεταγενέστερη γαλλική προσέγγιση στην αμυντική πολιτική και στην ανάπτυξη ανεξάρτητης πυρηνικής αποτρεπτικής ικανότητας. Ωστόσο, η κρίση δεν σήμανε ότι η Βρετανία και η Γαλλία έπαψαν αμέσως να αποτελούν σημαντικές διεθνείς δυνάμεις. Σηματοδότησε κάτι πιο συγκεκριμένο: το τέλος της δυνατότητάς τους να επιβάλλουν μονομερώς την πολιτική τους στη Μέση Ανατολή, όπως μπορούσαν κατά την περίοδο της αποικιακής τους κυριαρχίας.
Ο Νάσερ: Η στρατιωτική ήττα που μετατράπηκε σε πολιτικό θρίαμβο
Για τον Νάσερ, η έκβαση της κρίσης αποτέλεσε μεγάλη πολιτική επιτυχία. Παρότι οι αιγυπτιακές δυνάμεις είχαν υποστεί στρατιωτικές ήττες, ο Αιγύπτιος ηγέτης παρέμεινε στην εξουσία και η εθνικοποίηση της Διώρυγας δεν ανατράπηκε. Το κύρος του ενισχύθηκε σε μεγάλο μέρος του αραβικού κόσμου. Ο Νάσερ αναδείχθηκε σε κεντρική προσωπικότητα του παναραβισμού και του αντιαποικιακού κινήματος. Η κρίση επηρέασε επίσης τις σχέσεις της Αιγύπτου με τη Σοβιετική Ένωση, η οποία θα αποκτούσε σημαντικότερο ρόλο στον εξοπλισμό και στα αναπτυξιακά έργα της χώρας.
Το αποτέλεσμα δεν εξάλειψε τις αντιφάσεις του νασερικού καθεστώτος, το οποίο παρέμεινε αυταρχικό και περιόριζε τον πολιτικό πλουραλισμό. Απέδειξε, όμως, ότι οι μεταπολεμικές κοινωνίες της Μέσης Ανατολής μπορούσαν να αμφισβητήσουν αποτελεσματικά την παραδοσιακή ευρωπαϊκή επιρροή.
Η μεγάλη γεωπολιτική ανατροπή
Η κρίση του Σουέζ του 1956 συχνά χαρακτηρίζεται ως σημείο καμπής στη μετάβαση από την εποχή των ευρωπαϊκών αυτοκρατοριών στην εποχή των υπερδυνάμεων. Η Βρετανία και η Γαλλία είχαν τη στρατιωτική ικανότητα να πραγματοποιήσουν την επέμβαση, αλλά δεν διέθεταν την πολιτική και οικονομική αυτονομία για να επιβάλουν το τελικό αποτέλεσμα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες απέδειξαν ότι μπορούσαν να καθορίζουν τις επιλογές ακόμη και των στενότερων συμμάχων τους. Η Σοβιετική Ένωση αξιοποίησε την κρίση για να ενισχύσει την παρουσία της στον αραβικό κόσμο.
Η Αίγυπτος, παρά τη στρατιωτική της αδυναμία, κατόρθωσε να διατηρήσει τον έλεγχο ενός στρατηγικού οικονομικού πόρου. Η σημαντικότερη διαπίστωση ήταν ότι η ισχύς είχε γίνει πολυδιάστατη. Δεν αρκούσαν πλέον τα πολεμικά πλοία και οι στρατιωτικές βάσεις. Η πρόσβαση στη διεθνή χρηματοδότηση, η συναλλαγματική σταθερότητα, η διπλωματική νομιμοποίηση και οι σχέσεις με τις υπερδυνάμεις μπορούσαν να αποδειχθούν εξίσου καθοριστικές.
Εβδομήντα χρόνια μετά: Γιατί το Σουέζ παραμένει επίκαιρο
Η σημασία της Διώρυγας δεν έχει περιοριστεί. Αντίθετα, η παγκοσμιοποίηση των παραγωγικών αλυσίδων και η αύξηση των διεθνών εμπορευματικών ροών έχουν καταστήσει τα μεγάλα θαλάσσια περάσματα ακόμη σημαντικότερα. Οι διαταραχές στη ναυσιπλοΐα της Ερυθράς Θάλασσας κατά τη δεκαετία του 2020 υπενθύμισαν πόσο γρήγορα μια γεωπολιτική κρίση μπορεί να επηρεάσει τους ναύλους, τις παραδόσεις εμπορευμάτων και την ασφάλεια των εφοδιαστικών αλυσίδων. Το μάθημα του 1956, ωστόσο, είναι ευρύτερο από τη ναυτιλία.
Μια χώρα μπορεί να διαθέτει στρατιωτική ισχύ, αλλά να μην έχει την οικονομική και διπλωματική ανεξαρτησία που απαιτείται για να τη χρησιμοποιήσει αποτελεσματικά. Αυτό ακριβώς ανακάλυψαν η Βρετανία και η Γαλλία στις 5 Νοεμβρίου 1956. Η απόβασή τους στο Πορτ Σάιντ δεν σηματοδότησε την επιστροφή της ευρωπαϊκής κυριαρχίας στη Μέση Ανατολή. Αντίθετα, αποτέλεσε μία από τις πιο χαρακτηριστικές στιγμές της υποχώρησής της.
Η κρίση του Σουέζ έδειξε ότι ο κόσμος είχε αλλάξει - και ότι οι παλαιές αυτοκρατορίες δεν μπορούσαν πλέον να καθορίζουν μόνες τους τους κανόνες της διεθνούς τάξης.
Add comment
Comments