Η ανισότητα στον πλούτο που μας ενοχλεί, αλλά και οι αποδόσεις που χρειαζόμαστε

Published on November 18, 2026 at 11:52 AM

Μας ενοχλεί ότι οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι και ότι η απόσταση ανάμεσα στην κορυφή και την υπόλοιπη κοινωνία μεγαλώνει. Την ίδια ώρα, όμως, πολλοί από εμάς θέλουμε να ανεβαίνουν τα χρηματιστήρια: επειδή έχουμε αποταμιεύσεις σε αμοιβαία κεφάλαια, επειδή οι αποδόσεις τους στηρίζουν συνταξιοδοτικά κεφάλαια ή επειδή προσδοκούμε ότι η οικονομική ανάπτυξη θα βελτιώσει και τη δική μας θέση.

Από τον Κέλσο | Συντακτική ομάδα Greece2Day

Που βασίζεται η δεύρυνση της ανισότητας στον πλούτο;  Οι πλούσιοι απέκτησαν σημαντικά μεγαλύτερα εισοδήματα:  Κληρονόμησαν χρήματα; Έκαναν καλούς γάμους; Η σημαντικότερη παράμετρος που οδήγησε στην αλματώδη αύξηση της περιουσίας των λεγομένων υπερπλουσίων, είναι η άνοδος της αποτίμησης περιουσιακών στοιχείων που έχουν στα χέρια τους. Και κυρίως των μετοχών. Ναι, μόνο που σε μετοχές δεν επενδύουν μόνο οι πλούσιοι. Σε μετοχές τοποθετεί κομμάτι της περιουσίας του και ένας μικροεπενδυτής, σε αμοιβαία κεφάλαια επενδύει και ένας συνταξιούχος, στις διεθνείς αγορές τοποθετούν ποσοστό του αποθεματικού τους τα συνταξιοδοτικά ταμεία. Και είναι καλό όταν κερδίζουν όλοι αυτοί.     

Εδώ βρίσκεται η αντίφαση: μας ενοχλεί η διεύρυνση της ανισότητας, αλλά όχι πάντα ο μηχανισμός που την τροφοδοτεί - επειδή ο ίδιος μηχανισμός μπορεί να ωφελεί και εμάς.

Ανισότητα δεν σημαίνει πάντα ότι όλοι φτωχαίνουν

Η ανισότητα μπορεί να αυξάνεται ακόμη κι όταν η περιουσία πολλών νοικοκυριών μεγαλώνει. Αρκεί η περιουσία των πιο εύπορων να αυξάνεται πολύ ταχύτερα. Σε αυτή την περίπτωση, η ψαλίδα ανοίγει, χωρίς αυτό να σημαίνει αναγκαστικά ότι οι υπόλοιποι έγιναν φτωχότεροι.

Η διάκριση έχει σημασία, ιδίως όταν μιλάμε για χρηματιστηριακές αποτιμήσεις. Στις ΗΠΑ, μεταξύ 2022 και 2025, η πραγματική διάμεση καθαρή περιουσία των νοικοκυριών αυξήθηκε κατά 2%, ενώ η μέση κατά 7%. Η Fed αναφέρει ότι οι περισσότεροι όμιλοι νοικοκυριών είδαν αύξηση της διάμεσης και της μέσης περιουσίας τους. Το παράδειγμα δείχνει ότι η ευρύτερη άνοδος μπορεί να συνυπάρχει με ταχύτερη συσσώρευση στην κορυφή· δεν αποδεικνύει, βέβαια, ότι όλοι ανέβηκαν ή ότι αυξήθηκαν με τον ίδιο τρόπο τα πραγματικά εισοδήματά τους.

Χρειάζεται επίσης να ξεχωρίζουμε τον πλούτο από το εισόδημα. Η άνοδος της αξίας ενός χαρτοφυλακίου αυξάνει την περιουσία του κατόχου του, αλλά δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε μισθό, μέρισμα ή χρήματα για τις τρέχουσες ανάγκες του. Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι ο πλούτος είναι πιο άνισα κατανεμημένος από το εισόδημα και ότι τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία συμβάλλουν στην ανισότητα, ενώ η κατοικία την περιορίζει εν μέρει.

Πότε η απόδοση στα χαρτιά γίνεται χρήμα;

Όταν ανεβαίνει μια μετοχή, αυξάνεται η αγοραία αξία της. Αυτό δεν σημαίνει ότι εκείνη τη στιγμή δημιουργήθηκε ίση ποσότητα νέας παραγωγής ή εισοδήματος. Η άνοδος είναι ανατίμηση ενός περιουσιακού στοιχείου: μπορεί να αντανακλά καλύτερες προοπτικές κερδών, αλλά μπορεί επίσης να στηρίζεται σε προσδοκίες που θα αποδειχθούν υπερβολικές. Η ανατίμηση δεν είναι γι’ αυτό ανύπαρκτη. Μπορεί να γίνει διαθέσιμο χρήμα όταν ο κάτοχος πουλήσει, να στηρίξει τη λήψη δανείου ή να συνοδεύεται από μερίσματα. Το πόσο εύκολα ρευστοποιείται, όμως, εξαρτάται από το είδος και το μέγεθος της επένδυσης.

Ένα νοικοκυριό με μικρή συμμετοχή σε ένα ρευστό αμοιβαίο κεφάλαιο μπορεί συνήθως να πουλήσει τα μερίδιά του σύμφωνα με τους όρους του προϊόντος. Ένας μέτοχος που κατέχει το 30% ή το 40% μιας εταιρείας δεν μπορεί απαραίτητα να πουλήσει ολόκληρο το πακέτο στην τιμή που εμφανίζεται στο χρηματιστηριακό ταμπλό. Μια τόσο μεγάλη πώληση μπορεί να χρειαστεί χρόνο ή ειδικό αγοραστή και να πιέσει την τιμή προς τα κάτω. 


Οι αγορές στηρίζουν και τις συντάξεις

Οι αποδόσεις των αγορών μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στους πόρους των συνταξιοδοτικών κεφαλαίων. Για τους ασφαλισμένους αυτό σημαίνει ότι ένα μέρος της μελλοντικής συνταξιοδοτικής τους ασφάλειας μπορεί να εξαρτάται από την πορεία των επενδύσεων. Η εξάρτηση διαφέρει ανάλογα με το σύστημα: δεν χρηματοδοτούνται όλες οι συντάξεις με τον ίδιο τρόπο, ενώ σε προγράμματα καθορισμένων εισφορών σημαντικό μέρος του επενδυτικού κινδύνου βαρύνει τον ίδιο τον ασφαλισμένο. 

Αυτό εξηγεί γιατί δεν θέλουμε απλώς να σταματήσει η άνοδος των αγορών. Θέλουμε τις αποδόσεις που μπορούν να ενισχύσουν την αποταμίευση και τις συντάξεις μας. Μας ενοχλεί, όμως, ότι οι μεγαλύτερες αποδόσεις συχνά καταλήγουν σε όσους ήδη κατέχουν τα περισσότερα περιουσιακά στοιχεία - και ότι οι υπόλοιποι μπορεί να εξαρτώνται όλο και περισσότερο από αγορές στις οποίες συμμετέχουν με μικρότερα ποσά και αναλαμβάνουν κινδύνους που δεν ελέγχουν.

Είναι το κραχ λύση;

Αν οι αποτιμήσεις στην κορυφή συμβάλλουν στη διεύρυνση της ανισότητας, ένα χρηματιστηριακό κραχ μπορεί να μειώσει την καταγεγραμμένη αξία του πλούτου. Αυτό άμεσα θα αμβλύνει σηματικά το χάσμα μεταξύ των πολύ πλούσιων ημών των υπολοίπων. Δεν αποτελεί όμως αναδιανομή από μόνο του. Αν συνοδευτεί από ύφεση, το κόστος φτάνει και στα νοικοκυριά που δεν είχαν μεγάλο χαρτοφυλάκιο: με ανεργία, χαμηλότερα εισοδήματα, απώλειες στην κατοικία και μικρότερες συνταξιοδοτικές αποδόσεις.

Η εμπειρία της Μεγάλης Ύφεσης στις ΗΠΑ είναι προειδοποιητική. Η κατάρρευση των αγορών και της κατοικίας έπληξε ευρύτερα τα νοικοκυριά, ενώ οι αναλογικές απώλειες πλούτου ήταν μεγαλύτερες για λιγότερο ευνοημένες ομάδες. Η ύφεση, επομένως, δεν "διορθώνει" αναγκαστικά την ανισότητα προς όφελος της κοινωνίας· μπορεί να αφήσει τους πολλούς φτωχότερους, ακόμη κι αν οι αποτιμήσεις της κορυφής έχουν πέσει.

Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι να επιλέξουμε ανάμεσα σε υψηλότερες αποδόσεις και σε μικρότερη ανισότητα, ούτε να περιμένουμε ένα κραχ για να περιοριστεί η ψαλίδα. Είναι να εξετάσουμε ποιοι συμμετέχουν στις αποδόσεις της ανάπτυξης, πόσο διαρκή είναι τα οφέλη και ποιος επωμίζεται τις απώλειες όταν αλλάζει η πορεία των αγορών.

Να φορολογηθεί η περιουσία τους;

Μια πρόταση που ακούγεται είναι να φορολογηθεί όχι μόνο το εισόδημά τους αλλά και η περιουσία τους που διογκώθηκε λόγω χρηματιστηριακής ευφορίας. Ας αψηφήσουμε όλες τις ενστάσεις που σχετίζονται με το ότι όποιες οικονομίες επιλέξουν κάτι τέτοιο θα καταστούν μη επενδύσιμες. Έρχεται το κράτος κα ζητάει από έναν πολύ πλούσιο φόρο 5% επί της περιουσίας του. Μόνο, που κατά βάση, αυτή η περιουσία είναι μετοχική συμμετοχή σε εταιρείες. Που θα βρει μετρητό να πληρώσει τον φόρο; Θα πρέπει να βγει να πουλήσει μετοχές, πολλά εκατομμύρια μετοχών, σε μια αγορά που όμως θα γνωρίζει ότι καίγεται να πουλήσει. Θα έχουμε μαζική και ταυτόχρονη υπερπροσφορά μετοχών σε υφιστάμενη "υποψιασμένη" ζήτηση. 

Οι τιμές αναγαστικά θα υποχωρήσουν. Και θα υποχωρούν κάθε χρόνο που θα καλούνται να πληρώσουν τον φόρο. Ό,τι αυτό συνεπάγεται για τις αποδόσεις μας και τις αποδόσεις των ταμείων μας. 


Να κρατικοποιηθεί η περιουσία τους;   

Ακούγεται και αυτό και μάλιστα στις ΗΠΑ, από μια δυναμική και εν πολλοίς φασαριόζικη φατρία που κινείται στα πλαίσια του δημοκρατικού κόμματος. Προς το παρόν περιορίζει την κρατικοποίηση στο 50% των μετοχών. Συντόμως θα φτάσει και στο 100%. Επιχείρημα; Οι εταιρείες και οι αποτιμήσεις τους θα γίνουν περιουσία όλου του λαού. Μόνο που η συνταγή αυτή δοκιμάστηκε για πολλές δεκαετίες σε πολλά κράτη. Και αντί να γίνουν οι φτωχοί πλούσιοι, απλά φτώχυναν και οι πλούσιοι.

Οι μόνοι που τελικά ωφελήθηκαν ήταν οι γραφειοκράτες της κρατικής/κομματικής νομενκλατούρας, οι οποίοι μοιράζονταν τον ελάχιστο διασωζώμενο πλούτο και ζούσαν ως μπέηδες εις υγείαν των κορόιδων.  Για χρηματιστήριο, επενδύσεις και αποδόσεις, προφανώς ουδείς λόγος. Άλλωστε ποιος επενδύει  τα λεφτά σε επιχείρηση που διοικεί πρώην αφισοκολλητής ντουντουκοφόρος;   

Να αυξηθούν παράλληλα και τα εισοδήματα   

Καλό ακούγεται, μόνο που η άνοδος των εισοδημάτων δεν διατάσσεται. Προϋποθέτει τη δημιουργία πραγματικής και όχι λογιστικής ανάπτυξης, σημαντική αύξηση της παραγωγικότητας και της υπεραξίας της εργασίας που προστίθεται σε κάθε προϊόν ή υπηρεσία. Αύξηση των εοσοδημάτων - και γενναία - έχουμε. Μόνο που αυτή διεθνώς έχεις τις ρίζες της στην ίδια πηγή που ωθεί και τις αποτιμήσεις στον Θεό. Στην υπερπροσφορά χρήματος. Που πλέον έχει οδηγήσει στην αναμενόμενη πληθωριστική έκρηξη, και η αύξηση αυτή εκμηδενίζεται στα ταμεία των supermarkets. 

Εν κατακλείδι, μας ενοχλεί η ανισότητα, αλλά θέλουμε τις αποδόσεις που την τροφοδοτούν επειδή μπορούν να ενισχύσουν και τη δική μας περιουσία ή σύνταξη. Η πραγματική πρόκληση είναι να γίνουν αυτά τα οφέλη ευρύτερα και πιο ασφαλή. Αυτό όμως συνεπάγεται την επιστροφή στις αφετηρίες του καπιταλιστικού συστήματος, εκεί που βασική επιδώξη ήταν η property-owning democracy, αυτό που αργότερα ονομάστηκε "λαίκός καπιταλισμός". 

Επ αυτού όμως θα επανέλθουμε. 

Rating: 0 stars, 0 votes.

Add comment

Comments

There are no comments yet.