Σαν σήμερα: 20 Νοεμβρίου 1945 - Η Δίκη της Νυρεμβέργης – Η ημέρα που η Ιστορία έβαλε την εξουσία στο εδώλιο

Published on November 20, 2026 at 3:00 PM

Στις 20 Νοεμβρίου 1945, σε μια γερμανική πόλη κατεστραμμένη από τον πόλεμο, άρχισε μια δίκη χωρίς προηγούμενο. Για πρώτη φορά, κορυφαίοι αξιωματούχοι ενός ηττημένου κράτους καλούνταν να λογοδοτήσουν ενώπιον διεθνούς δικαστηρίου για εγκλήματα κατά της ειρήνης, εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.

Από τον Τηλέμαχο | Συντακτική ομάδα Greece2Day

Μια δίκη που δεν είχε προηγούμενο

Στις 10 το πρωί της 20ής Νοεμβρίου 1945, στην αίθουσα 600 του Δικαστικού Μεγάρου της Νυρεμβέργης, άρχισε η διαδικασία του Διεθνούς Στρατιωτικού Δικαστηρίου. Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος είχε τελειώσει στην Ευρώπη μόλις έξι μήνες νωρίτερα. Η Γερμανία είχε συνθηκολογήσει άνευ όρων και το ναζιστικό καθεστώς είχε καταρρεύσει. Η Ευρώπη μετρούσε δεκάδες εκατομμύρια νεκρούς, κατεστραμμένες πόλεις, εκτοπισμένους πληθυσμούς και οικονομίες που έπρεπε ουσιαστικά να ξαναχτιστούν. Το Ολοκαύτωμα είχε αποκαλύψει την οργανωμένη εξόντωση περίπου έξι εκατομμυρίων Εβραίων, μαζί με τη συστηματική δίωξη και δολοφονία πολλών άλλων ομάδων.

Οι τέσσερις νικήτριες δυνάμεις - οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Σοβιετική Ένωση, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία - αποφάσισαν ότι οι σημαντικότεροι επιζώντες ηγέτες του ναζιστικού καθεστώτος δεν θα έπρεπε απλώς να τιμωρηθούν με πολιτικές ή στρατιωτικές αποφάσεις. Θα έπρεπε να δικαστούν. Η απόφαση αυτή ήταν ιστορική, αλλά και εξαιρετικά δύσκολη από νομική άποψη. Πώς μπορούσε να δικαστεί μια ηγεσία για την έναρξη επιθετικού πολέμου; Μπορούσε ένας υπουργός να επικαλεστεί ότι απλώς εκτελούσε τις αποφάσεις του κράτους; Και ποιο δικαστήριο είχε δικαιοδοσία να κρίνει εγκλήματα που διαπράχθηκαν σε πολλές χώρες;

Η Νυρεμβέργη επιχείρησε να δώσει απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα.

Γιατί επιλέχθηκε η Νυρεμβέργη;

Η επιλογή της πόλης είχε πρακτική και συμβολική σημασία. Η Νυρεμβέργη είχε συνδεθεί στενά με το ναζιστικό καθεστώς, καθώς εκεί πραγματοποιούνταν οι μεγάλες κομματικές συγκεντρώσεις του Χίτλερ. Εκεί είχαν επίσης θεσπιστεί, το 1935, οι διαβόητοι φυλετικοί Νόμοι της Νυρεμβέργης, οι οποίοι στέρησαν από τους Εβραίους βασικά πολιτικά δικαιώματα και θεσμοθέτησαν τον φυλετικό διαχωρισμό. Η πόλη είχε υποστεί εκτεταμένες καταστροφές από τους συμμαχικούς βομβαρδισμούς. Ωστόσο, το Δικαστικό Μέγαρο και οι παρακείμενες φυλακές είχαν διατηρηθεί σε αρκετά καλή κατάσταση ώστε να φιλοξενήσουν τη διαδικασία.

Η επιλογή μιας πόλης που είχε αποτελέσει σύμβολο της ναζιστικής ισχύος για τη διεξαγωγή της δίκης των ηγετών του καθεστώτος είχε αναπόφευκτα ιδιαίτερο συμβολισμό. Η δικαστική διαδικασία θα πραγματοποιούνταν στον ίδιο τόπο όπου το καθεστώς είχε επιδείξει επί χρόνια την πολιτική του παντοδυναμία.

Ποιοι κάθισαν στο εδώλιο;

Ο Αδόλφος Χίτλερ, ο Χάινριχ Χίμλερ και ο Γιόζεφ Γκέμπελς είχαν αυτοκτονήσει πριν από την έναρξη της δίκης. Στο εδώλιο βρέθηκαν άλλοι κορυφαίοι αξιωματούχοι του ναζιστικού καθεστώτος. Ανάμεσά τους ήταν ο Χέρμαν Γκέρινγκ, επικεφαλής της Luftwaffe και μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της ναζιστικής ηγεσίας, ο Γιοάχιμ φον Ρίμπεντροπ, υπουργός Εξωτερικών, ο Βίλχελμ Κάιτελ, ανώτατος στρατιωτικός αξιωματούχος, και ο Άλμπερτ Σπέερ, υπουργός Εξοπλισμών και Πολεμικής Παραγωγής. Ιδιαίτερη σημασία είχε και η παρουσία οικονομικών παραγόντων, όπως ο πρώην πρόεδρος της Reichsbank και υπουργός Οικονομίας Χιάλμαρ Σαχτ, καθώς και ο Βάλτερ Φουνκ, που είχε διατελέσει υπουργός Οικονομίας και πρόεδρος της Reichsbank.

Η συμμετοχή τους ανέδειξε ένα ζήτημα που συχνά υποβαθμίζεται στις ιστορικές αφηγήσεις: τη σχέση ανάμεσα στην οικονομική οργάνωση, τη βιομηχανική παραγωγή και την κρατική πολιτική εγκλημάτων. Συνολικά, 24 πρόσωπα κατηγορήθηκαν στην κύρια δίκη. Ένα από αυτά, ο Ρόμπερτ Λάι, αυτοκτόνησε πριν από την έναρξή της. Ο βιομήχανος Γκούσταβ Κρουπ κρίθηκε ανίκανος να δικαστεί λόγω της κατάστασης της υγείας του, ενώ ο Μάρτιν Μπόρμαν δικάστηκε ερήμην.

Η κύρια διαδικασία αφορούσε τελικά 22 κατηγορουμένους, από τους οποίους οι 21 ήταν παρόντες.

Οι τέσσερις κατηγορίες του κατηγορητηρίου

Η νομική βάση της δίκης ήταν ο Χάρτης του Λονδίνου της 8ης Αυγούστου 1945, με τον οποίο ιδρύθηκε το Διεθνές Στρατιωτικό Δικαστήριο. Το κατηγορητήριο περιλάμβανε τέσσερις κατηγορίες:

Η σημαντικότερη καινοτομία δεν ήταν ότι οι πράξεις αυτές χαρακτηρίστηκαν για πρώτη φορά ηθικά απαράδεκτες. Πολλές παραβιάσεις των κανόνων του πολέμου απαγορεύονταν ήδη από διεθνείς συμβάσεις και εθιμικούς κανόνες. Η πραγματική τομή ήταν ότι η διεθνής έννομη τάξη επιχείρησε να καταστήσει φυσικά πρόσωπα προσωπικά υπεύθυνα για τη διάπραξη τέτοιων εγκλημάτων, ακόμη και όταν ενεργούσαν ως εκπρόσωποι ενός κράτους.

Μπορεί ένας κυβερνήτης να επικαλεστεί την κρατική κυριαρχία;

Μέχρι τότε, το διεθνές δίκαιο αντιμετώπιζε πρωτίστως τα κράτη ως φορείς διεθνών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων. Η Νυρεμβέργη συνέβαλε αποφασιστικά στην ανάπτυξη της αντίληψης ότι ορισμένες διεθνείς υποχρεώσεις δεσμεύουν και τα ίδια τα πρόσωπα που λαμβάνουν αποφάσεις. Η ιδιότητα του αρχηγού κράτους, του υπουργού ή του ανώτατου στρατιωτικού δεν αρκούσε για την απαλλαγή από την ποινική ευθύνη. Ούτε η επίκληση της υπακοής σε διαταγές μπορούσε να λειτουργεί ως αυτόματη και πλήρης υπεράσπιση.

Αυτό δεν σήμαινε ότι κάθε δημόσιος λειτουργός ευθυνόταν για κάθε πράξη του κράτους του. Η ποινική ευθύνη εξακολουθούσε να απαιτεί απόδειξη συγκεκριμένης συμμετοχής και των αναγκαίων στοιχείων του εγκλήματος. Η αρχή, όμως, ήταν επαναστατική για την εποχή: το κράτος δεν μπορούσε να λειτουργεί ως απόλυτη ασπίδα απέναντι στην ευθύνη για διεθνή εγκλήματα.

Το Ολοκαύτωμα και η τεκμηρίωση του εγκλήματος

Μία από τις σημαντικότερες συνεισφορές της δίκης ήταν η συστηματική συγκέντρωση και παρουσίαση αποδεικτικών στοιχείων για τα εγκλήματα του ναζιστικού καθεστώτος. Οι κατήγοροι χρησιμοποίησαν γερμανικά κρατικά έγγραφα, υπηρεσιακές διαταγές, στρατιωτικά αρχεία, κινηματογραφικό υλικό και μαρτυρίες. Το γεγονός ότι μεγάλο μέρος των αποδείξεων προερχόταν από την ίδια τη ναζιστική διοίκηση είχε ιδιαίτερη σημασία. Η γραφειοκρατία που είχε οργανώσει τις διώξεις, τις εκτοπίσεις και τις μαζικές δολοφονίες είχε αφήσει πίσω της ένα τεράστιο αρχείο. Στη δίκη παρουσιάστηκαν στοιχεία για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και εξόντωσης, τις μαζικές εκτελέσεις, την καταναγκαστική εργασία και τις πολιτικές διώξεις.

Το Ολοκαύτωμα δεν αποτέλεσε αυτοτελή κατηγορία με τη σημερινή νομική ορολογία της γενοκτονίας. Η Σύμβαση του ΟΗΕ για τη Γενοκτονία υιοθετήθηκε αργότερα, το 1948. Ωστόσο, η εξόντωση των Εβραίων και άλλων θυμάτων του ναζιστικού καθεστώτος κατείχε κεντρική θέση στα αποδεικτικά στοιχεία για τα εγκλήματα πολέμου και τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Η Νυρεμβέργη συνέβαλε έτσι στη διαμόρφωση ενός ιστορικού και δικαστικού αρχείου τεράστιας σημασίας.

Η οικονομία του ναζιστικού πολέμου: Βιομηχανία, εξοπλισμοί και καταναγκαστική εργασία

Η Δίκη της Νυρεμβέργης προσφέρεται και για μια ουσιαστική ανάλυση πολιτικής οικονομίας. Το ναζιστικό καθεστώς δεν στηρίχθηκε αποκλειστικά στον κομματικό μηχανισμό και στις ένοπλες δυνάμεις. Η δυνατότητα διεξαγωγής ενός πολέμου τέτοιας κλίμακας προϋπέθετε τη χρηματοδότηση εξοπλισμών, την ανακατεύθυνση της παραγωγής και την κινητοποίηση τεράστιων ανθρώπινων και υλικών πόρων.

Η πολεμική οικονομία πριν από το 1939

Μετά την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία το 1933, η γερμανική οικονομική πολιτική προσανατολίστηκε σταδιακά προς τον επανεξοπλισμό. Οι δημόσιες δαπάνες για στρατιωτικούς σκοπούς αυξήθηκαν, ενώ χρησιμοποιήθηκαν ειδικοί χρηματοδοτικοί μηχανισμοί, όπως τα γραμμάτια MEFO, για τη διευκόλυνση και τη μερική απόκρυψη της χρηματοδότησης των εξοπλισμών. Η μείωση της ανεργίας κατά τη δεκαετία του 1930 συνδέθηκε με πολλούς παράγοντες, ανάμεσά τους τη δημόσια δαπάνη, τον επανεξοπλισμό, τη στρατιωτική θητεία και αλλαγές στον τρόπο καταγραφής του εργατικού δυναμικού.

Δεν αποτελούσε απόδειξη μιας βιώσιμης οικονομικής επιτυχίας. Η γερμανική οικονομία μετασχηματιζόταν όλο και περισσότερο σε μια οικονομία προετοιμασίας πολέμου, με σοβαρούς περιορισμούς στην κατανάλωση και στις οικονομικές ελευθερίες.


Η καταναγκαστική εργασία ως παραγωγικός πόρος

Κατά τη διάρκεια του πολέμου, εκατομμύρια άνθρωποι υποχρεώθηκαν να εργαστούν για τη γερμανική οικονομία υπό συνθήκες καταναγκασμού. Ανάμεσά τους βρίσκονταν αιχμάλωτοι πολέμου, πολίτες από κατεχόμενες χώρες και κρατούμενοι στρατοπέδων συγκέντρωσης. Η εργασία τους χρησιμοποιήθηκε στη βιομηχανία, στη γεωργία, στις κατασκευές και στην παραγωγή πολεμικού υλικού. Το οικονομικό όφελος για τις επιχειρήσεις και το κράτος συνδεόταν με τη συστηματική παραβίαση των θεμελιωδών δικαιωμάτων των εργαζομένων.

Αυτό καθιστούσε αναγκαία τη διερεύνηση της ευθύνης όχι μόνο των πολιτικών και στρατιωτικών ηγετών, αλλά και όσων οργάνωναν την παραγωγή και την εκμετάλλευση της καταναγκαστικής εργασίας.

Η περίπτωση του Άλμπερτ Σπέερ

Ο Άλμπερτ Σπέερ ανέλαβε το 1942 το υπουργείο Εξοπλισμών και Πολεμικής Παραγωγής. Υπό τη διοίκησή του, η γερμανική πολεμική παραγωγή αναδιοργανώθηκε, με στόχο την αύξηση της αποτελεσματικότητας και την αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων. Η αύξηση της παραγωγής εξοπλισμών πραγματοποιήθηκε σε συνθήκες ολοκληρωτικού πολέμου και εκτεταμένης καταναγκαστικής εργασίας. Στη Νυρεμβέργη, ο Σπέερ επιχείρησε να παρουσιάσει τον εαυτό του ως τεχνοκράτη που αναγνώριζε την ευθύνη του, αλλά δεν γνώριζε πλήρως την έκταση των εγκλημάτων.

Καταδικάστηκε σε είκοσι χρόνια φυλάκισης. Μεταγενέστερη ιστορική έρευνα έχει αμφισβητήσει έντονα την εικόνα που ο ίδιος καλλιέργησε για τον ρόλο και τις γνώσεις του. Η περίπτωσή του αναδεικνύει ένα κρίσιμο ερώτημα: πού τελειώνει η τεχνική διαχείριση και πού αρχίζει η προσωπική ευθύνη για τη λειτουργία ενός εγκληματικού κρατικού μηχανισμού;

Οι αποφάσεις της 1ης Οκτωβρίου 1946

Η κύρια δίκη ολοκληρώθηκε με την ανακοίνωση των αποφάσεων στις 30 Σεπτεμβρίου και την 1η Οκτωβρίου 1946.

Θανατικές καταδίκες : 12 - Μεταξύ αυτών και ο Μπόρμαν, ερήμην

Ισόβια κάθειρξη: 3 - Χες, Φουνκ και Ρέντερ

Πρόσκαιρη κάθειρξη: 4 Ποινές από 10 έως 20 έτη

Αθωώσεις: 3 - Σαχτ, φον Πάπεν και Φρίτσε

Ο Γκέρινγκ καταδικάστηκε σε θάνατο, αλλά αυτοκτόνησε λίγο πριν από την εκτέλεσή του. Έντεκα θανατικές καταδίκες εκδόθηκαν για κατηγορουμένους που ήταν παρόντες στη δίκη, αλλά μόνο δέκα εκτελέστηκαν, στις 16 Οκτωβρίου 1946. Οι αθωώσεις έχουν ιδιαίτερη σημασία για την αξιολόγηση της διαδικασίας. Παρά το γεγονός ότι το δικαστήριο είχε συγκροτηθεί από τις νικήτριες δυνάμεις, δεν καταδίκασε αυτομάτως όλους τους κατηγορουμένους. Η διαφοροποίηση των αποφάσεων δείχνει ότι οι δικαστές επιχείρησαν να αξιολογήσουν τα αποδεικτικά στοιχεία και την ατομική ευθύνη κάθε προσώπου.

Δεν εξαφανίζει, όμως, όλες τις νομικές και πολιτικές αντιρρήσεις που διατυπώθηκαν για τη δίκη.

Ήταν η Νυρεμβέργη «δικαιοσύνη των νικητών»;

Από την πρώτη στιγμή, η δίκη προκάλεσε έντονη νομική συζήτηση. Το βασικό επιχείρημα των επικριτών ήταν ότι οι νικήτριες δυνάμεις συγκρότησαν το δικαστήριο και καθόρισαν το κατηγορητήριο, χωρίς να υπόκεινται οι ίδιες σε αντίστοιχη δικαστική εξέταση. Η Σοβιετική Ένωση, για παράδειγμα, συμμετείχε στη δίκη παρά το γεγονός ότι είχε υπογράψει το Σύμφωνο Μολότοφ–Ρίμπεντροπ και είχε εισβάλει στην ανατολική Πολωνία το 1939. Παράλληλα, οι συμμαχικοί βομβαρδισμοί πόλεων και άλλες αμφιλεγόμενες στρατιωτικές ενέργειες δεν αποτέλεσαν αντικείμενο της ίδιας διαδικασίας. Υπήρχε επίσης το πρόβλημα της αναδρομικής εφαρμογής του ποινικού δικαίου.

Οι επικριτές υποστήριζαν ότι ορισμένες κατηγορίες, ιδιαίτερα τα εγκλήματα κατά της ειρήνης, δεν είχαν προηγουμένως διαμορφωθεί με επαρκή σαφήνεια ως ατομικά ποινικά αδικήματα. Οι υποστηρικτές της δίκης αντέτειναν ότι ο επιθετικός πόλεμος είχε ήδη αποκηρυχθεί από διεθνείς συμφωνίες, όπως το Σύμφωνο Μπριάν–Κέλογκ του 1928, και ότι πολλές από τις πράξεις που δικάζονταν παραβίαζαν προϋπάρχοντες κανόνες του πολέμου. Η συζήτηση δεν είναι απλή. Η Νυρεμβέργη υπήρξε ταυτόχρονα μια διαδικασία με σημαντικές νομικές καινοτομίες και ένα δικαστήριο που δημιουργήθηκε μέσα στις εξαιρετικές πολιτικές συνθήκες της μεταπολεμικής περιόδου.

Η ιστορική σημασία της δεν απαιτεί να αγνοήσουμε τις αδυναμίες της. Αντιθέτως, η κριτική αυτή συνέβαλε στη μετέπειτα προσπάθεια δημιουργίας περισσότερο μόνιμων, ανεξάρτητων και θεσμικά κατοχυρωμένων μηχανισμών διεθνούς ποινικής δικαιοσύνης.

Από τη Νυρεμβέργη στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο

Η κληρονομιά της Νυρεμβέργης δεν περιορίστηκε στις αποφάσεις του 1946.

Το 1946, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ επιβεβαίωσε τις αρχές του διεθνούς δικαίου που είχαν αναγνωριστεί από τον Χάρτη και την απόφαση του Δικαστηρίου.

Το 1950, η Επιτροπή Διεθνούς Δικαίου διατύπωσε τις λεγόμενες Αρχές της Νυρεμβέργης.

Ακολούθησε μια μακρά και όχι πάντοτε συνεπής πορεία προς την ανάπτυξη της διεθνούς ποινικής δικαιοσύνης.

Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, που εδρεύει στη Χάγη, έχει δικαιοδοσία για τη γενοκτονία, τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, τα εγκλήματα πολέμου και, υπό ειδικές προϋποθέσεις, το έγκλημα της επίθεσης. Ωστόσο, η δικαιοδοσία του δεν είναι καθολική. Δεν έχουν προσχωρήσει όλα τα κράτη στο Καταστατικό της Ρώμης, ενώ η δυνατότητα δίωξης εξαρτάται από συγκεκριμένους νομικούς κανόνες. Το Δικαστήριο αντιμετωπίζει επίσης δυσκολίες στην εκτέλεση ενταλμάτων, καθώς δεν διαθέτει δική του αστυνομική δύναμη και εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τη συνεργασία των κρατών.

Αυτό αποκαλύπτει ένα διαχρονικό πρόβλημα: η αναγνώριση ενός κανόνα δικαίου δεν εγγυάται αυτομάτως και την εφαρμογή του.

Το μεγάλο πολιτικό δίλημμα: Δίκαιο ή ισχύς;

Η Νυρεμβέργη έθεσε ένα ερώτημα που παραμένει επίκαιρο. Μπορεί το διεθνές δίκαιο να περιορίσει πραγματικά την κρατική ισχύ; Η παραδοσιακή αντίληψη των διεθνών σχέσεων αντιμετωπίζει τα κράτη ως κυρίαρχες οντότητες που επιδιώκουν την ασφάλεια και τα συμφέροντά τους. Η Νυρεμβέργη εισήγαγε με μεγαλύτερη ένταση μια διαφορετική αρχή: ορισμένες πράξεις δεν μπορούν να δικαιολογηθούν απλώς επειδή αποφασίστηκαν από μια κυβέρνηση. Η κρατική κυριαρχία παραμένει θεμελιώδης αρχή του διεθνούς συστήματος. Δεν συνεπάγεται, όμως, απεριόριστη ελευθερία διάπραξης διεθνών εγκλημάτων.

Στην πράξη, η εφαρμογή αυτής της αρχής παραμένει άνιση. Οι ισχυρές χώρες διαθέτουν μεγαλύτερη διπλωματική επιρροή, ενώ οι διεθνείς θεσμοί συχνά αντιμετωπίζουν περιορισμούς που απορρέουν από τις γεωπολιτικές ισορροπίες. Ακριβώς γι' αυτό η ιστορική κληρονομιά της Νυρεμβέργης δεν είναι μια υπόσχεση ότι η διεθνής δικαιοσύνη θα επικρατεί πάντοτε. Είναι η καθιέρωση μιας αρχής βάσει της οποίας η πολιτική και στρατιωτική εξουσία μπορεί να ελεγχθεί με νομικά κριτήρια.

Τι μας διδάσκει η Νυρεμβέργη για τους θεσμούς και την οικονομία

Η ιστορία της ναζιστικής Γερμανίας και της μεταπολεμικής λογοδοσίας αναδεικνύει τρία σημαντικά συμπεράσματα πολιτικής οικονομίας.

Πρώτον, η οικονομική αποτελεσματικότητα δεν μπορεί να αξιολογείται ανεξάρτητα από τους θεσμούς και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Μια οικονομία μπορεί να αυξάνει την παραγωγή της χρησιμοποιώντας καταναγκασμό, απαλλοτριώσεις και λεηλασία. Αυτό δεν συνιστά ούτε βιώσιμη ευημερία ούτε θεμιτή οικονομική ανάπτυξη.

Δεύτερον, η συγκέντρωση ανεξέλεγκτης πολιτικής εξουσίας μπορεί να μετατρέψει τους οικονομικούς μηχανισμούς σε εργαλεία καταπίεσης. Οι δημόσιες προμήθειες, η βιομηχανική πολιτική, το τραπεζικό σύστημα και η διαχείριση της εργασίας δεν λειτουργούν έξω από το πολιτικό και νομικό περιβάλλον.

Τρίτον, η προσωπική ευθύνη αποτελεί ουσιώδες στοιχείο της θεσμικής λογοδοσίας. Η επίκληση της υπηρεσιακής ιεραρχίας ή της οικονομικής αναγκαιότητας δεν αρκεί για να δικαιολογήσει τη συνειδητή συμμετοχή σε εγκληματικές πρακτικές.

Αυτά τα διδάγματα υπερβαίνουν τη συγκεκριμένη ιστορική περίοδο. Αφορούν τη σχέση κράτους και οικονομίας, την ευθύνη των διοικήσεων και την ανάγκη ανεξάρτητων θεσμών που περιορίζουν την αυθαιρεσία.

81 χρόνια μετά: Η εξουσία δεν είναι υπεράνω του νόμου

Στις 20 Νοεμβρίου 1945, η διεθνής κοινότητα επιχείρησε κάτι που μέχρι τότε φαινόταν εξαιρετικά δύσκολο: να μετατρέψει την ευθύνη για έναν καταστροφικό πόλεμο και για μαζικά εγκλήματα σε αντικείμενο δικαστικής κρίσης. Η διαδικασία δεν ήταν απαλλαγμένη από αντιφάσεις. Το δικαστήριο είχε συγκροτηθεί από τους νικητές του πολέμου, οι νομικές κατηγορίες περιλάμβαναν καινοτομίες και η δικαιοδοσία του δεν κάλυπτε όλες τις πράξεις των εμπλεκόμενων κρατών. Ωστόσο, η Νυρεμβέργη άλλαξε ουσιαστικά τη διεθνή νομική σκέψη. Η πολιτική ιδιότητα δεν μπορούσε πλέον να θεωρείται απόλυτη προστασία απέναντι στην ποινική ευθύνη.

Η εκτέλεση διαταγών δεν εξασφάλιζε αυτομάτως ατιμωρησία. Και η επίκληση του κρατικού συμφέροντος δεν αρκούσε για να νομιμοποιήσει εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Η Νυρεμβέργη δεν κατήργησε την αυθαιρεσία της ισχύος. Καθιέρωσε, όμως, μια θεμελιώδη αρχή: ότι ακόμη και η ισχύς μπορεί να κληθεί να λογοδοτήσει ενώπιον του δικαίου.

Αυτό παραμένει το σημαντικότερο ιστορικό της αποτύπωμα.

Add comment

Comments

There are no comments yet.