Στη Γιογκιακάρτα το παρελθόν δεν αποτελεί τουριστικό σκηνικό. Ένας σουλτάνος εξακολουθεί να έχει το παλάτι του στην καρδιά της πόλης, αρχαίες ιαβανέζικες παραδόσεις επιβιώνουν δίπλα στη σύγχρονη τέχνη και, λίγο έξω από τον αστικό ιστό, το βουδιστικό Borobudur και το ινδουιστικό Prambanan αφηγούνται μια ιστορία θρησκευτικής και πολιτιστικής συνύπαρξης περισσότερο από χιλίων ετών.
Από την Αληκτώ | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Στην Τζακάρτα, την αχανή και πυρετώδη πρωτεύουσα της Ινδονησίας, ένας δημοκρατικά εκλεγμένος πρόεδρος κυβερνά μια χώρα σχεδόν 280 εκατομμυρίων κατοίκων.
Μερικές ώρες ανατολικότερα, όμως, ένας σουλτάνος εξακολουθεί να έχει την αυλή του. Καλώς ήρθατε στη Γιογκιακάρτα, ή απλώς Jogja, όπως τη γνωρίζουν οι περισσότεροι Ινδονήσιοι.
Είναι μία από εκείνες τις πόλεις όπου η διάκριση ανάμεσα στο παρελθόν και στο παρόν γίνεται δύσκολη. Στην καρδιά μιας σύγχρονης δημοκρατίας επιβιώνει ένα σουλτανάτο. Παραδοσιακά σχέδια μπατίκ εμφανίζονται στη σύγχρονη τέχνη του δρόμου, η μουσική γκαμελάν συνυπάρχει με την ποπ και τη ραπ και αρχαίες θρησκευτικές παραδόσεις παραμένουν ζωντανές μέσα σε μια χώρα όπου σήμερα κυριαρχεί το Ισλάμ.
Μια πόλη χτισμένη πάνω σε έναν κοσμολογικό άξονα
Η ιδιαιτερότητα της Γιογκιακάρτα δεν περιορίζεται στο γεγονός ότι διαθέτει σουλτάνο. Ολόκληρη η ιστορική πόλη σχεδιάστηκε σύμφωνα με μια κοσμολογική αντίληψη του κόσμου. Ο ιστορικός άξονας της Γιογκιακάρτα εκτείνεται συμβολικά από το ηφαίστειο Merapi στον βορρά προς τον Ινδικό Ωκεανό στον νότο. Στο κέντρο βρίσκεται το Kraton, το παλάτι του σουλτάνου.
Δεν πρόκειται απλώς για πολεοδομία. Στην ιαβανέζικη κοσμολογία, το βουνό, το παλάτι και η θάλασσα αντιπροσωπεύουν διαφορετικές δυνάμεις του φυσικού και πνευματικού κόσμου. Η θέση του σουλτάνου ανάμεσά τους συμβολίζει την προσπάθεια διατήρησης της ισορροπίας.
Αυτή ακριβώς η διάταξη και η φιλοσοφία πίσω από αυτήν οδήγησαν την UNESCO να εντάξει το 2023 τον Κοσμολογικό Άξονα της Γιογκιακάρτα και τα ιστορικά του μνημεία στον κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς.
Και ο άξονας εξακολουθεί να καθορίζει την πόλη.
Ένας πραγματικός σουλτάνος σε μια σύγχρονη δημοκρατία
Στο κέντρο βρίσκεται το Kraton. Δεν είναι ένα πρώην βασιλικό ανάκτορο που μετατράπηκε απλώς σε μουσείο. Είναι ακόμη η κατοικία του σουλτάνου και η έδρα μιας ζωντανής βασιλικής αυλής.
Η Γιογκιακάρτα απέκτησε ιδιαίτερο καθεστώς μετά την ανεξαρτησία της Ινδονησίας, ως αναγνώριση του ρόλου που είχε διαδραματίσει το σουλτανάτο στον αγώνα για την ανεξαρτησία. Ο σημερινός σουλτάνος δεν διαθέτει απλώς έναν τελετουργικό τίτλο. Είναι ταυτόχρονα κυβερνήτης της Ειδικής Περιφέρειας της Γιογκιακάρτα.
Έτσι δημιουργείται μια από τις πιο παράξενες πολιτικές κατασκευές στον σύγχρονο κόσμο: μια κληρονομική μοναρχική δομή ενσωματωμένη μέσα σε μια δημοκρατική δημοκρατία.
Μέσα στο Kraton
Η επίσκεψη στο παλάτι είναι ίσως ο καλύτερος τρόπος να καταλάβει κανείς ότι εδώ η παράδοση δεν έχει παγώσει στον χρόνο. Στις αυλές και στα περίπτερά του εξακολουθούν να πραγματοποιούνται παραστάσεις παραδοσιακής μουσικής γκαμελάν, χορού και θεάτρου σκιών.
Υπάρχουν αντικείμενα της βασιλικής οικογένειας, παλιές φωτογραφίες, άμαξες και δώρα ξένων ηγετών. Αλλά μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι άνθρωποι.
Οι abdi dalem, οι υπηρέτες και αξιωματούχοι της αυλής, εξακολουθούν να υπηρετούν τον σουλτάνο φορώντας την παραδοσιακή ιαβανέζικη ενδυμασία. Το Kraton λειτουργεί επομένως ταυτόχρονα ως παλάτι, μουσείο, πολιτιστικό κέντρο και ζωντανός θεσμός.
Το υδάτινο παλάτι του σουλτάνου
Λίγα λεπτά μακριά βρίσκεται το Taman Sari, το περίφημο Υδάτινο Παλάτι. Χτίστηκε τον 18ο αιώνα ως χώρος αναψυχής, περισυλλογής και άμυνας για τον σουλτάνο και την αυλή του. Πισίνες, υπόγειες διαβάσεις, κήποι και ερειπωμένα περίπτερα δημιουργούν ένα εντελώς διαφορετικό τοπίο από τον θόρυβο της σύγχρονης πόλης.
Μεγάλο μέρος του αρχικού συγκροτήματος έχει χαθεί. Όμως τα τμήματα που διασώζονται επιτρέπουν ακόμη στον επισκέπτη να φανταστεί έναν κόσμο στον οποίο η βασιλική αυλή μπορούσε να απομονωθεί σχεδόν ολοκληρωτικά από την πόλη που την περιέβαλλε.
Και μετά βγαίνεις στη σύγχρονη Jogja
Αρκεί όμως να απομακρυνθεί κανείς λίγα τετράγωνα για να επιστρέψει απότομα στον 21ο αιώνα. Η σημερινή Γιογκιακάρτα είναι θορυβώδης, νεανική και γεμάτη κίνηση. Μοτοσικλέτες κατακλύζουν τους δρόμους. Μικρά καφέ βρίσκονται σχεδόν παντού. Η τέχνη του δρόμου χρησιμοποιεί μοτίβα αιώνων, ενώ από τα ηχεία μπορεί να ακούγεται από ινδονησιακή ποπ μέχρι αμερικανική ραπ.
Η Malioboro αποτελεί τον πιο γνωστό δρόμο της πόλης. Εδώ συγκεντρώνονται μικροπωλητές, καταστήματα μπατίκ, φαγητό του δρόμου, παραδοσιακές άμαξες και τα τρίκυκλα ταξί becak.
Η πόλη δεν προσπαθεί ιδιαίτερα να κρύψει τις αντιθέσεις της. Τις χρησιμοποιεί.
Η τέχνη του μπατίκ
Και δύσκολα μπορεί κανείς να μιλήσει για τη Γιογκιακάρτα χωρίς να μιλήσει για το μπατίκ. Η τεχνική δημιουργίας σχεδίων πάνω στο ύφασμα με κερί και βαφές αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της ιαβανέζικης πολιτιστικής ταυτότητας.
Ορισμένα σχέδια είχαν ιστορικά τόσο συγκεκριμένους συμβολισμούς ώστε συνδέονταν με τη βασιλική οικογένεια ή με συγκεκριμένες κοινωνικές περιστάσεις. Σήμερα το μπατίκ βρίσκεται παντού. Στα παραδοσιακά εργαστήρια, στα ρούχα, στα καταστήματα της Malioboro, αλλά και επανασχεδιασμένο από νέους καλλιτέχνες.
Αυτό είναι ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο στη Jogja: η παράδοση δεν αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως κάτι που πρέπει να διασωθεί.
Χρησιμοποιείται ως πρώτη ύλη για κάτι καινούργιο.
Ένα ταξίδι χιλίων ετών μέσα σε μία ημέρα
Και μετά υπάρχουν οι ναοί. Από τη Γιογκιακάρτα μπορεί κανείς μέσα στην ίδια ημέρα να επισκεφθεί δύο από τα σημαντικότερα θρησκευτικά μνημεία ολόκληρης της Ασίας.
Το ένα είναι βουδιστικό. Το άλλο ινδουιστικό.
Χτίστηκαν σε σχετικά μικρή απόσταση μεταξύ τους και περίπου την ίδια ιστορική περίοδο. Και αυτή η συνύπαρξη λέει ίσως περισσότερα για την ιστορία της Ιάβας από οποιοδήποτε μουσείο.
Borobudur: Ένα βουνό από πέτρα
Πρώτα το Borobudur. Κατασκευάστηκε τον 8ο και 9ο αιώνα και θεωρείται ένα από τα σπουδαιότερα βουδιστικά μνημεία στον κόσμο. Από μακριά μοιάζει σχεδόν με τεχνητό βουνό. Ολόκληρο το μνημείο λειτουργεί σαν μια γιγαντιαία τρισδιάστατη απεικόνιση της βουδιστικής κοσμολογίας.
Ο επισκέπτης ανεβαίνει σταδιακά από τις χαμηλότερες τετράγωνες βαθμίδες προς τις ανώτερες κυκλικές πλατφόρμες. Στους τοίχους ξεδιπλώνονται χιλιάδες ανάγλυφες παραστάσεις. Ιστορίες από τη ζωή του Βούδα. Καθημερινές σκηνές. Πλοία. Ζώα. Βασιλιάδες. Κοινοί άνθρωποι.
Η διαδρομή προς την κορυφή είναι ταυτόχρονα φυσική και συμβολική. Όσο ανεβαίνει κανείς, η αρχιτεκτονική γίνεται σταδιακά απλούστερη μέχρι να φτάσει στις χαρακτηριστικές διάτρητες στούπες που περιβάλλουν τη μεγάλη κεντρική στούπα.
Και τότε η θέα ανοίγει. Γύρω υπάρχουν δάση, καλλιεργημένες εκτάσεις και ηφαιστειακά βουνά.
Ένα μνημείο που εγκαταλείφθηκε αλλά δεν καταστράφηκε
Το Borobudur έχει και μια παράξενη ιστορία επιβίωσης. Με το πέρασμα των αιώνων, η Ιάβα έγινε κατά πλειονότητα μουσουλμανική και το μεγάλο βουδιστικό μνημείο εγκαταλείφθηκε. Δεν καταστράφηκε όμως.
Καλύφθηκε σταδιακά από βλάστηση και ηφαιστειακή τέφρα. Οι τοπικές κοινωνίες εξακολουθούσαν να θεωρούν τον τόπο ιερό και υπήρχε η πεποίθηση ότι η καταστροφή ή η επέμβαση στο μνημείο μπορούσε να φέρει κακοτυχία.
Αυτή η εγκατάλειψη μπορεί τελικά να συνέβαλε στη διάσωσή του.
Η άλλη πλευρά: Prambanan
Και έπειτα υπάρχει το Prambanan. Αν το Borobudur δημιουργεί την αίσθηση ενός βουνού που απλώνεται οριζόντια, το Prambanan κάνει ακριβώς το αντίθετο. Εκτοξεύεται προς τον ουρανό. Πρόκειται για το μεγαλύτερο ινδουιστικό συγκρότημα ναών της Ινδονησίας.
Οι ψηλοί κωνικοί πύργοι του είναι γεμάτοι περίτεχνα ανάγλυφα θεών και μυθικών πλασμάτων. Οι τρεις σημαντικότεροι ναοί είναι αφιερωμένοι στον Σίβα, τον Βισνού και τον Μπράχμα. Ο μεγαλύτερος φθάνει περίπου τα 47 μέτρα.
Συνολικά περισσότεροι από 200 ναοί και ιερά βρίσκονται διάσπαρτοι σε μια έκταση περίπου 40 εκταρίων. Η πρώτη εικόνα μπορεί να θυμίσει στον ταξιδιώτη το Angkor Wat της Καμπότζης.
Όμως το Prambanan έχει τη δική του αρχιτεκτονική γλώσσα. Και τη δική του ιστορία.
Βουδιστές και ινδουιστές δίπλα δίπλα
Το εντυπωσιακό δεν είναι μόνο ότι δύο τόσο μεγάλα μνημεία διαφορετικών θρησκειών βρίσκονται τόσο κοντά. Είναι ότι κατασκευάστηκαν περίπου την ίδια εποχή. Η εύκολη σύγχρονη ανάγνωση θα ήταν να θεωρήσουμε ότι αντιπροσώπευαν δύο αντίπαλους κόσμους.
Ο William Chapman, ο οποίος εργάστηκε επί χρόνια στην Ινδονησία σε έργα αποκατάστασης, προειδοποιεί ότι αυτή η ερμηνεία είναι υπερβολικά απλοϊκή.
Σήμερα έχουμε την τάση να τα βλέπουμε ως αντίπαλους πολιτισμούς ή αντίπαλες θρησκείες. Εκείνη την εποχή όμως δεν αντιμετωπίζονταν απαραίτητα με αυτόν τον τρόπο. Η κεντρική Ιάβα υπήρξε για αιώνες τόπος όπου διαφορετικές θρησκευτικές, πολιτικές και πολιτιστικές παραδόσεις συναντήθηκαν, αλληλεπικαλύφθηκαν και μετασχηματίστηκαν.
Και αυτό ακριβώς βλέπει σήμερα ο ταξιδιώτης.
Το νησί των 150 εκατομμυρίων ανθρώπων
Υπάρχει και μια ακόμη αντίθεση που κάνει το τοπίο ακόμη πιο εντυπωσιακό. Όλα αυτά βρίσκονται στην Ιάβα. Σε ένα νησί με περίπου 150 εκατομμύρια κατοίκους, το πολυπληθέστερο νησί του πλανήτη.
Η εικόνα ενός αρχαίου βουδιστικού μνημείου μέσα στην ηρεμία της ιαβανέζικης υπαίθρου μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση ενός απομονωμένου τόπου. Στην πραγματικότητα βρίσκεται σε μία από τις πυκνότερα κατοικημένες περιοχές της Γης.
Και ίσως γι' αυτό η Γιογκιακάρτα έχει τόσο ενδιαφέρον. Δεν είναι μια πόλη-μουσείο.
Δεν είναι ένας αρχαιολογικός χώρος απομονωμένος από τη σύγχρονη ζωή. Είναι μια πόλη όπου εκατομμύρια άνθρωποι συνεχίζουν να ζουν γύρω από όλα αυτά.
Και πάνω από την πόλη βρίσκεται το Merapi
Στο βάθος υψώνεται το Merapi, ένα από τα πιο ενεργά ηφαίστεια της Ινδονησίας. Το βουνό αποτελεί φυσικό αλλά και συμβολικό σημείο αναφοράς για τη Γιογκιακάρτα. Οι εκρήξεις του έχουν επανειλημμένα επηρεάσει τη ζωή της περιοχής και η ηφαιστειακή δραστηριότητα αποτελεί μέρος της καθημερινής πραγματικότητας της κεντρικής Ιάβας.
Η παρουσία του υπενθυμίζει ότι αυτή η εξαιρετικά πυκνοκατοικημένη περιοχή δημιουργήθηκε μέσα σε ένα από τα πιο γεωλογικά ενεργά σημεία του πλανήτη.
Οι ίδιοι οι εύφοροι κάμποι που επέτρεψαν την ανάπτυξη μεγάλων πολιτισμών οφείλουν πολλά στα ηφαίστεια που εξακολουθούν να τους απειλούν.
Γιατί Γιογκιακάρτα και όχι μόνο Μπαλί;
Για τους περισσότερους Ευρωπαίους ταξιδιώτες, Ινδονησία εξακολουθεί να σημαίνει πρώτα απ' όλα Μπαλί. Η Γιογκιακάρτα προσφέρει κάτι εντελώς διαφορετικό. Δεν είναι παραθαλάσσιο θέρετρο. Δεν στηρίζεται σε πολυτελή ξενοδοχεία και παραλίες. Είναι πρωτίστως μια πολιτιστική πόλη.
Έχει το Kraton και το Taman Sari. Έχει μπατίκ, γκαμελάν και θέατρο σκιών. Έχει μια έντονη σύγχρονη καλλιτεχνική και φοιτητική ζωή. Έχει το Merapi στον ορίζοντα.
Και χρησιμοποιώντας την πόλη ως βάση, ο ταξιδιώτης μπορεί να βρεθεί μέσα σε λίγες ώρες μπροστά σε δύο από τα σημαντικότερα μνημεία της νοτιοανατολικής Ασίας. Η Γιογκιακάρτα αποτελεί άλλωστε τον βασικό κόμβο διαμονής και μεταφορών για την ευρύτερη περιοχή Borobudur–Yogyakarta–Prambanan.
Το παρελθόν εδώ δεν έφυγε ποτέ
Ίσως τελικά αυτή να είναι η πραγματική γοητεία της Jogja. Στο Borobudur συναντάς τον βουδιστικό κόσμο της Ιάβας. Στο Prambanan τον ινδουιστικό. Στο Kraton το σουλτανάτο. Στη Malioboro τη σύγχρονη Ινδονησία.
Και όλα αυτά υπάρχουν ταυτόχρονα. Η Γιογκιακάρτα δεν προσπαθεί να επιλέξει μία μόνο από τις ταυτότητές της. Τις διατηρεί όλες.
Και σε ένα νησί όπου περίπου 150 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν μέσα σε μια από τις πυκνότερες ανθρώπινες συγκεντρώσεις του πλανήτη, έχουν επιβιώσει ναοί χιλίων ετών, ένα βασιλικό παλάτι, αρχαίες τέχνες και ένας κοσμολογικός άξονας που εξακολουθεί να οργανώνει συμβολικά την πόλη.
Γι' αυτό και η Γιογκιακάρτα δεν είναι απλώς η βάση για να επισκεφθεί κανείς το Borobudur.
Είναι ίσως το καλύτερο μέρος για να καταλάβει ότι η Ινδονησία είναι πολύ περισσότερα από το Μπαλί.
Add comment
Comments