Η Σκηνή των Ερτζιανών: «Ο Κορυδαλλός» του Ζαν Ανούιγ - Η Ιωάννα της Λωρραίνης απέναντι στην εξουσία - Ένα θεατρικό αριστούργημα που αρνείται να τελειώσει στην πυρά

Published on November 17, 2026 at 4:07 PM

Μια νεαρή γυναίκα αντιμέτωπη με βασιλιάδες, στρατηγούς, επισκόπους και δικαστές. Ένα έργο για την ελευθερία της συνείδησης, την πολιτική σκοπιμότητα και το δικαίωμα του ανθρώπου να παραμένει πιστός στον εαυτό του.

Υπάρχουν θεατρικά έργα που αφηγούνται μια ιστορία. Και υπάρχουν έργα που αμφισβητούν το ίδιο το δικαίωμα της εξουσίας να αποφασίζει πώς θα αφηγηθούμε την ιστορία. Ο "Κορυδαλλός" (L’ Alouette) του Ζαν Ανούιγ ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Γραμμένο και παρουσιασμένο το 1953, το έργο επιστρέφει στην ιστορία της Ιωάννας της Λωρραίνης, της νεαρής αγρότισσας που συνέβαλε στην ανατροπή της πορείας του Εκατονταετούς Πολέμου και οδηγήθηκε στην πυρά το 1431. Ο Ανούιγ, όμως, δεν ενδιαφέρεται να γράψει μια συμβατική ιστορική βιογραφία ή ένα θρησκευτικό εγκώμιο. Η δική του Ιωάννα είναι ανθρώπινη, πεισματάρα, ευάλωτη, συχνά αστεία και πάντοτε απρόθυμη να αποδεχθεί τις βεβαιότητες των ισχυρών.

Μια δίκη στην οποία η ιστορία ξαναπαίζεται

Το έργο αρχίζει εκεί όπου μια συμβατική τραγωδία θα πλησίαζε στο τέλος της: στη δίκη της Ιωάννας. Ο κόμης Γουόρικ θέλει να ολοκληρωθεί γρήγορα η διαδικασία. Για την αγγλική εξουσία, η καταδίκη της νεαρής γυναίκας δεν αποτελεί μόνο ζήτημα τιμωρίας. Είναι μια πολιτική αναγκαιότητα: πρέπει να αποδειχθεί ότι η Ιωάννα ήταν απατεώνισσα ή αιρετική, ώστε να αμφισβητηθεί και η νομιμότητα του βασιλιά Καρόλου Ζ΄, στη στέψη του οποίου είχε συμβάλει. Ο επίσκοπος Κωσόν, αντίθετα, επιμένει ότι πρέπει πρώτα να παρουσιαστεί ολόκληρη η ζωή της.

Έτσι αρχίζει ένα εντυπωσιακό θεατρικό παιχνίδι. Η σκηνή μεταμορφώνεται διαρκώς. Οι δικαστές γίνονται θεατές, οι μάρτυρες αναλαμβάνουν ρόλους και η Ιωάννα επιστρέφει στα παιδικά της χρόνια, στις πρώτες Φωνές, στη συνάντηση με τον Δελφίνο, στις μάχες και στη στέψη. Η δίκη μετατρέπεται σε παράσταση μέσα στην παράσταση. Αυτή είναι μία από τις μεγάλες δραματουργικές επινοήσεις του Ανούιγ: οι άνθρωποι που προσπαθούν να καταδικάσουν την Ιωάννα αναγκάζονται πρώτα να ξαναζήσουν την ιστορία της.


Ακούστε τη ραδιοφωνική μεταφορά 


Η Ιωάννα και το δικαίωμα της προσωπικής συνείδησης

Στο κέντρο του έργου βρίσκεται μια σύγκρουση που υπερβαίνει τη θρησκευτική διαμάχη του 15ου αιώνα. Η Ιωάννα υποστηρίζει ότι ακούει τις Φωνές του Αρχαγγέλου Μιχαήλ και των Αγίων Αικατερίνης και Μαργαρίτας. Οι δικαστές επιχειρούν να μετατρέψουν αυτή την προσωπική εμπειρία σε αντικείμενο θεσμικού ελέγχου. Ποιος αποφασίζει τι είναι αλήθεια; Ποιος έχει το δικαίωμα να ερμηνεύει τη συνείδηση ενός άλλου ανθρώπου; Και πότε η υπακοή παύει να αποτελεί αρετή και γίνεται παραίτηση από την προσωπική ευθύνη;

Η Ιωάννα δεν έχει την παιδεία των ανακριτών της. Διαθέτει, όμως, κάτι που εκείνοι δυσκολεύονται να αντιμετωπίσουν: την ικανότητα να απαντά με απλή λογική σε περίπλοκες θεολογικές παγίδες. Η σύγκρουση θυμίζει αναπόφευκτα την "Αντιγόνη" του ίδιου συγγραφέα. Και στις δύο περιπτώσεις, μια νεαρή γυναίκα αντιστέκεται σε μια εξουσία που επικαλείται την τάξη, την ανάγκη και τον συμβιβασμό.

Ο Γουόρικ και η πολιτική χρησιμότητα της αλήθειας

Από τους πιο ενδιαφέροντες χαρακτήρες του έργου είναι ο κόμης Γουόρικ. Δεν παρουσιάζεται ως ένας απλοϊκός κακός. Είναι ευγενικός, κοσμικός, πρακτικός και σχεδόν απολαυστικά κυνικός. Γνωρίζει ότι η ιστορία της Ιωάννας μπορεί να αποκτήσει διαφορετικές ερμηνείες σε διαφορετικές εποχές. Εκείνο που τον απασχολεί είναι η πολιτική της χρησιμότητα στο παρόν. Ο Ανούιγ αναδεικνύει έτσι έναν μηχανισμό εξουσίας που παραμένει αναγνωρίσιμος: δεν αρκεί να νικήσεις τον αντίπαλό σου. Πρέπει να επιβάλεις και την ερμηνεία της ήττας του.

Κατεβάστε την έντυπη έκδοση με το αποκατεστημένο δραματικό κείμενο

O Korydallos Dossier Greece 2 Day Pdf

PDF – 980.6 KB 1 download

Γιατί ο «Κορυδαλλός» δεν τελειώνει στην πυρά

Η σημαντικότερη ίσως επιλογή του συγγραφέα βρίσκεται στο τέλος. Η ιστορική Ιωάννα κάηκε στη Ρουέν το 1431. Ο Ανούιγ δεν αρνείται αυτό το γεγονός. Αρνείται, όμως, να αφήσει την εκτέλεση να αποτελέσει την τελευταία εικόνα του έργου. Η θεατρική διαδικασία διακόπτεται και η παράσταση επιστρέφει στη στέψη του Καρόλου. Η Ιωάννα ξαναβρίσκει το λάβαρό της, τη θέση της και τη στιγμή της νίκης της. Δεν πρόκειται για ένα συμβατικό ευτυχισμένο τέλος. Πρόκειται για μια βαθιά θεατρική δήλωση: η εξουσία μπορεί να καταδικάσει έναν άνθρωπο, αλλά δεν μπορεί υποχρεωτικά να καθορίσει και τον τρόπο με τον οποίο θα τον θυμόμαστε.

Ο «Κορυδαλλός» στην Ελλάδα: Από τον Δημήτρη Μυράτ στον Στέφανο Ληναίο

Το έργο γνώρισε δύο σημαντικές ελληνικές σκηνικές παραγωγές που καταγράφονται στο παρόν ντοσιέ. Η πρώτη παρουσιάστηκε τον Ιανουάριο του 1956 στο Θέατρο Κοτοπούλη, σε μετάφραση και σκηνοθεσία Δημήτρη Μυράτ, με σκηνικά και κοστούμια του Ανδρέα Νομικού. Στη διανομή συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, οι Δημήτρης Μυράτ, Μελίνα Μερκούρη, Νίκος Τζόγιας, Βούλα Ζουμπουλάκη, Τίτος Βανδής και Στέφανος Ληναίος.

Η δεύτερη παρουσιάστηκε τη θεατρική περίοδο 1978–1979 στο Θέατρο Άλφα, από το Σύγχρονο Ελληνικό Θέατρο Ληναίου–Φωτίου, σε σκηνοθεσία Στέφανου Ληναίου, με την Έλλη Φωτίου στον ρόλο της Ιωάννας. Η παραγωγή αυτή συνδέεται και με την τηλεοπτική παρουσίαση του έργου στο "Θέατρο της Δευτέρας" της ΕΡΤ, το 1980. Στο περιβάλλον της Μεταπολίτευσης, ο "Κορυδαλλός" προσφερόταν για μια ιδιαίτερα επίκαιρη ανάγνωση γύρω από τον αυταρχισμό, την ελευθερία της συνείδησης και τη σχέση του πολίτη με τους θεσμούς.


Η ραδιοφωνική παράσταση και η νέα έκδοση του Greece2Day

Η ελληνική ραδιοφωνική απόδοση διατηρεί ένα από τα πιο πρωτότυπα χαρακτηριστικά του έργου: την αίσθηση ότι οι ηθοποιοί δημιουργούν την παράσταση μπροστά στον ακροατή. Η μετάφραση είναι του Δημήτρη Μυράτ και η σκηνοθεσία του Στέφανου Ληναίου. Στην ηχογράφηση συμμετέχουν οι Στέφανος Ληναίος, Έλλη Φωτίου, Κώστας Ρηγόπουλος, Τάσος Κωστής, Μάκης Ρευματάς, Κάρμεν Ρουγγέρη και άλλοι ηθοποιοί.

Η Βιβλιοθήκη Ραδιοφωνικού Θεάτρου του Greece2Day παρουσιάζει τον «Κορυδαλλό» στον έβδομο τόμο της, μέσα από μια επιμελημένη έκδοση που περιλαμβάνει: 

  • Κριτική και φιλολογική παρουσίαση του έργου.

  • Ανάλυση των χαρακτήρων, της δραματουργίας και των πολιτικών και φιλοσοφικών θεμάτων.

  • Ιστορικό της ελληνικής θεατρικής παρουσίας.

  • Μελέτη της ραδιοφωνικής διασκευής.

  • Το πλήρες ελληνικό δραματικό κείμενο, με διακριτή μορφοποίηση των προσώπων και των σκηνικών οδηγιών.

Το κείμενο βασίζεται στην επεξεργασία της διαθέσιμης ραδιοφωνικής απομαγνητοφώνησης και στη συγκριτική χρήση έντυπου θεατρικού υλικού. 

Ο "Κορυδαλλός" δεν είναι απλώς ένα έργο για την Ιωάννα της Λωρραίνης. Είναι ένα έργο για κάθε εποχή στην οποία η εξουσία απαιτεί από τον άνθρωπο να αρνηθεί τη συνείδησή του για να επιβιώσει. Και για τη δυνατότητα του θεάτρου να χαρίζει στην ανθρώπινη μνήμη μια τελευταία εικόνα διαφορετική από εκείνη που επέλεξαν οι νικητές.

Rating: 0 stars, 0 votes.

Add comment

Comments

There are no comments yet.