Αύριο ψηφίζει το Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία και η μάχη AfD–SPD εξελίσσεται σε οριακή αναμέτρηση.
Από την Αργώ | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Όμως πίσω από το ποιος θα έρθει πρώτος κρύβεται ένα πολύ μεγαλύτερο πρόβλημα για το γερμανικό πολιτικό σύστημα: όσο αυξάνεται η δύναμη της AfD, τόσο περισσότερα από τα υπόλοιπα κόμματα πρέπει να συνεργάζονται μεταξύ τους για να σχηματίσουν κυβέρνηση χωρίς αυτήν.
Αύριο, 20 Σεπτεμβρίου, περίπου 1,3 εκατομμύρια ψηφοφόροι στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία καλούνται στις κάλπες. Υπό κανονικές συνθήκες, μια περιφερειακή εκλογή σε ένα κρατίδιο μόλις 1,6 εκατομμυρίων κατοίκων δύσκολα θα αποτελούσε σημαντική ευρωπαϊκή είδηση.
Αυτή τη φορά είναι διαφορετικά. Δύο εβδομάδες νωρίτερα, στη Σαξονία-Άνχαλτ, η AfD αναδείχθηκε πρώτη δύναμη με 43,8%, ενώ η CDU περιορίστηκε στο 17,2%.
Τώρα έρχεται η δεύτερη δοκιμασία. Και στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται μόνο στο εάν η AfD θα καταλάβει την πρώτη θέση.
Βρίσκεται σε ένα πολύ μεγαλύτερο ερώτημα: Τι συμβαίνει σε ένα κοινοβουλευτικό σύστημα όταν ένα κόμμα που τα υπόλοιπα αποκλείουν από κυβερνητικές συνεργασίες πλησιάζει το 35%-40%;
Αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα πίσω από το γερμανικό Brandmauer. Το "τείχος προστασίας" απέναντι στην AfD.
Από 16,7% στο 35%-38%
Η μεταβολή μέσα σε πέντε χρόνια είναι εντυπωσιακή. Στις εκλογές του 2021 στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία:
- SPD: 39,6%
- AfD: 16,7%
- CDU: 13,3%
- Αριστερά: 9,9%
- Πράσινοι: 6,3%
- FDP: 5,8%
Σήμερα η εικόνα είναι πολύ διαφορετική. Η τελευταία δημοσκόπηση της Forschungsgruppe Wahlen, με έρευνα 14–17 Σεπτεμβρίου, δίνει:
- SPD 37%
- AfD 36%
- Αριστερά 9%
- CDU 6%
- Πράσινοι 5%
- BSW 4%.
Άλλη πρόσφατη μέτρηση, της INSA, δίνει AfD 37% και SPD 35%. Επομένως, οι τελευταίες έρευνες δεν τεκμηριώνουν ασφαλές προβάδισμα κανενός· καταγράφουν ουσιαστικά μια πολύ στενή αναμέτρηση. Και οι δημοσκοπήσεις, βέβαια, δεν αποτελούν πρόβλεψη αποτελέσματος.
Δείχνουν όμως κάτι άλλο με μεγαλύτερη βεβαιότητα: η AfD έχει υπερδιπλασιάσει την εκλογική της επιρροή σε σχέση με το 2021.
Το παράδοξο της Manuela Schwesig
Υπάρχει όμως μια εντυπωσιακή αντίφαση.
Η AfD μπορεί να διεκδικεί την πρώτη θέση ως κόμμα. Η SPD όμως διαθέτει ένα πολύ ισχυρό προσωπικό πλεονέκτημα: τη Manuela Schwesig.
Η σοσιαλδημοκράτισσα πρωθυπουργός παραμένει μακράν η δημοφιλέστερη πολιτικός του κρατιδίου. Στην έρευνα της Infratest dimap, 58% εξέφραζε θετική γνώμη για τη Schwesig, έναντι 27% για τον Leif-Erik Holm της AfD.
Και όταν οι ψηφοφόροι ερωτήθηκαν ποιον από τους δύο θα προτιμούσαν απευθείας για πρωθυπουργό, η διαφορά ήταν ακόμη μεγαλύτερη: Schwesig 59% – Holm 28%.
Ακόμη πιο ενδιαφέρον: 55% των ερωτηθέντων δήλωναν ότι προτιμούν να συνεχιστεί μια κυβέρνηση υπό το SPD. Μόλις 32% προτιμούσαν κυβέρνηση υπό την AfD.
Έχουμε λοιπόν ένα παράδοξο. Ένα κόμμα μπορεί να βρίσκεται πολύ κοντά στην πρώτη θέση, ενώ η πλειονότητα των ερωτηθέντων δεν επιθυμεί κυβέρνηση υπό την ηγεσία του.
Και εδώ αρχίζει το πραγματικό πρόβλημα του γερμανικού πολιτικού συστήματος.
Τι είναι το Brandmauer
Η λέξη σημαίνει κυριολεκτικά: τείχος πυροπροστασίας. Στην πολιτική χρησιμοποιείται για να περιγράψει την άρνηση των υπόλοιπων γερμανικών κομμάτων - και κυρίως της CDU - να συνεργαστούν κυβερνητικά με την AfD.
Δεν πρόκειται για κάποιον συνταγματικό κανόνα.
Δεν υπάρχει νόμος που να απαγορεύει μια τέτοια συνεργασία. Είναι πολιτική επιλογή των κομμάτων. Η λογική είναι απλή: η AfD μπορεί να συμμετέχει στις εκλογές και να εκπροσωπείται στα κοινοβούλια, αλλά τα υπόλοιπα κόμματα δεν την αντιμετωπίζουν ως πιθανό κυβερνητικό εταίρο.
Όσο η AfD βρισκόταν στο 10% ή στο 15%, αυτή η στρατηγική ήταν σχετικά εύκολη. Στο 35%-40%, όμως, εμφανίζεται ένα καθαρά αριθμητικό πρόβλημα.
Ας κάνουμε τα μαθηματικά
Ας αφήσουμε για λίγο στην άκρη κόμματα και ιδεολογίες. Φανταστείτε ένα κοινοβούλιο 100 εδρών.
Ένα κόμμα διαθέτει 10 έδρες. Τα υπόλοιπα έχουν 90. Για να σχηματιστεί κυβέρνηση χωρίς αυτό, χρειάζονται 51 από τις 90 έδρες. Σχετικά εύκολο.
Τώρα το αποκλεισμένο κόμμα έχει 20 έδρες. Οι υπόλοιποι έχουν 80. Πάλι υπάρχουν αρκετοί πιθανοί συνδυασμοί.
Στο 30% οι υπόλοιποι έχουν 70. Η πλειοψηφία εξακολουθεί να υπάρχει, αλλά απαιτεί συνεργασία μεγαλύτερου μέρους του υπόλοιπου πολιτικού φάσματος.
Στο 40% μένουν μόλις 60 έδρες για όλους τους άλλους.Για κυβέρνηση 51 εδρών χρειάζεται πλέον να συνεργαστεί σχεδόν ολόκληρο το υπόλοιπο κοινοβούλιο. Αυτό είναι το μαθηματικό πρόβλημα του Brandmauer.
Δεν υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο ποσοστό στο οποίο το τείχος γίνεται αυτομάτως αδύνατο.Όσο το κόμμα παραμένει κάτω από την απόλυτη πλειοψηφία των εδρών, θεωρητικά μπορεί να σχηματιστεί κυβέρνηση χωρίς αυτό. Αλλά όσο μεγαλώνει, τόσο στενεύει δραματικά ο αριθμός των εναλλακτικών συνασπισμών.
Και υπάρχει ένας δεύτερος παράγοντας: το όριο του 5%
Στη Γερμανία, όμως, τα πράγματα είναι ακόμη πιο περίπλοκα. Για να μπει ένα κόμμα σε ένα περιφερειακό κοινοβούλιο πρέπει κατά κανόνα να ξεπεράσει το 5%. Και στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία τρία κόμματα κινούνται ακριβώς γύρω από αυτό το όριο.
- Η CDU βρίσκεται περίπου στο 6%-7%.
- Οι Πράσινοι περίπου στο 5%.
- Το BSW περίπου στο 3%-4%.
Αυτό σημαίνει ότι μια σχετικά μικρή μεταβολή ψήφων μπορεί να αλλάξει δραματικά τη σύνθεση του κοινοβουλίου. Για παράδειγμα, εάν ένα κόμμα πάρει 4,9%, οι ψήφοι του δεν μετατρέπονται σε έδρες. Οι έδρες κατανέμονται ουσιαστικά μεταξύ των κομμάτων που πέρασαν το όριο.
Άρα ένα κόμμα μπορεί να πάρει, για παράδειγμα, 38% των ψήφων αλλά να καταλήξει με σημαντικά περισσότερο από 38% των εδρών. Αυτό είναι κρίσιμο για την αυριανή αναμέτρηση.
Η CDU κινδυνεύει με ιστορικό αποτέλεσμα
Και εδώ εμφανίζεται ένα δεύτερο μεγάλο πολιτικό πρόβλημα. Δεν είναι μόνο η άνοδος της AfD. Είναι και η πτώση της CDU. Στην τελευταία δημοσκόπηση της Forschungsgruppe Wahlen, οι Χριστιανοδημοκράτες βρίσκονται στο 6%. Σε άλλες πρόσφατες μετρήσεις κινούνται στο 7%.
Η Infratest dimap σημειώνει ότι ένα τέτοιο αποτέλεσμα θα μπορούσε να αποτελέσει τη χειρότερη επίδοση της CDU σε περιφερειακές εκλογές στη Γερμανία. Και αυτό έχει αναπόφευκτα ομοσπονδιακή σημασία.
Ο Friedrich Merz δεν είναι απλώς αρχηγός της CDU. Είναι καγκελάριος. Το Reuters σημειώνει ότι μια ακόμη πολύ κακή επίδοση της CDU μετά τη Σαξονία-Άνχαλτ θα ενίσχυε την εσωκομματική πίεση προς τον Merz, του οποίου η δημοτικότητα έχει ήδη υποχωρήσει σημαντικά.
Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τι πολιτικές συνέπειες θα έχει η αυριανή κάλπη. Αλλά είναι σαφές ότι μια περιφερειακή εκλογή έχει αποκτήσει εθνική πολιτική βαρύτητα.
Το πρόβλημα της AfD είναι διαφορετικό: μπορεί να έρθει πρώτη και να μην κυβερνήσει
Εδώ βρίσκεται η άλλη πλευρά του Brandmauer. Η AfD μπορεί να αναδειχθεί ισχυρότερη κοινοβουλευτική δύναμη και παρ’ όλα αυτά να μην μπορέσει να σχηματίσει κυβέρνηση.
Εφόσον τα υπόλοιπα κόμματα αρνούνται συνεργασία μαζί της και διαθέτουν μαζί πλειοψηφία εδρών, μπορούν να σχηματίσουν κυβέρνηση χωρίς αυτήν.
Αυτό δεν είναι ασυνήθιστο σε ένα κοινοβουλευτικό σύστημα.Το πρώτο κόμμα δεν αποκτά αυτομάτως την κυβέρνηση. Η κυβέρνηση χρειάζεται κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Το πρόβλημα είναι πολιτικό.
Εάν αυτό επαναλαμβάνεται σε πολλά κρατίδια και η AfD συνεχίζει να αυξάνει τα ποσοστά της, οι συνασπισμοί που απαιτούνται για να παραμείνει εκτός κυβέρνησης γίνονται ολοένα ευρύτεροι.
Και πιθανώς ολοένα πιο ετερογενείς. Από δικομματικούς σε τρικομματικούς - και ίσως τετρακομματικούς συνασπισμούς Αυτό μπορεί να αλλάξει ολόκληρη τη λογική της γερμανικής πολιτικής.
Για δεκαετίες η χώρα ήταν γνωστή για σχετικά προβλέψιμους κυβερνητικούς συνασπισμούς.
- CDU–FDP.
- SPD–Πράσινοι.
- CDU–SPD.
Καθώς όμως το κομματικό σύστημα κατακερματίζεται, χρειάζονται περισσότερα κόμματα για την επίτευξη πλειοψηφίας. Και όταν ένα μεγάλο κόμμα αποκλείεται εκ των προτέρων από τις διαπραγματεύσεις, οι διαθέσιμοι συνδυασμοί μειώνονται ακόμη περισσότερο.
Έτσι μπορεί να προκύψει κάτι παράδοξο. Όσο μεγαλώνει η AfD, τόσο μεγαλύτερες συμμαχίες πρέπει να δημιουργούν οι αντίπαλοί της. Και όσο μεγαλύτερες είναι αυτές οι συμμαχίες, τόσο μεγαλύτερες μπορεί να είναι και οι πολιτικές διαφορές μέσα τους.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο αριθμητικό
Εδώ βρίσκεται ίσως η βαθύτερη πολιτική συνέπεια. Φανταστείτε μια κυβέρνηση που περιλαμβάνει τρία ή τέσσερα κόμματα μόνο και μόνο επειδή διαφορετικά δεν υπάρχει πλειοψηφία χωρίς την AfD. Τα κόμματα αυτά μπορεί να διαφωνούν για:
- μετανάστευση,
- φορολογία,
- κοινωνικές δαπάνες,
- ενέργεια,
- κλίμα,
- Ουκρανία,
- δημοσιονομική πολιτική.
Η κυβέρνηση μπορεί επομένως να χρειάζεται περισσότερους συμβιβασμούς. Και αυτό μπορεί να περιορίζει το εύρος των πολιτικών που μπορούν να συμφωνηθούν. Από την άλλη πλευρά, οι υποστηρικτές του Brandmauer θεωρούν ότι αυτή είναι μια αποδεκτή συνέπεια προκειμένου να μην αποκτήσει κυβερνητική εξουσία η AfD.
Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι απλώς μαθηματικό. Είναι μια σύγκρουση μεταξύ δύο διαφορετικών πολιτικών λογικών: της κυβερνησιμότητας και της πολιτικής απομόνωσης ενός κόμματος που οι υπόλοιπες δυνάμεις δεν θεωρούν αποδεκτό κυβερνητικό εταίρο.
Γιατί η Ανατολική Γερμανία είναι διαφορετική
Η γεωγραφία των αποτελεσμάτων έχει επίσης σημασία. Η δύναμη της AfD είναι ιδιαίτερα υψηλή στα κρατίδια της πρώην Ανατολικής Γερμανίας. Στη Σαξονία-Άνχαλτ έφτασε στο 43,8%.
Στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία οι τελευταίες δημοσκοπήσεις την τοποθετούν περίπου στο 36%-38%. Υπάρχουν πολλές διαφορετικές ερμηνείες για αυτή τη διαφορά: δημογραφικές μεταβολές, οικονομικές αποκλίσεις, η εμπειρία της επανένωσης, χαμηλότερη εμπιστοσύνη στους θεσμούς, μετανάστευση και διαφορετικές πολιτικές ταυτότητες.
Δεν εξηγούνται όλα από έναν παράγοντα. Υπάρχει όμως ένα οικονομικό στοιχείο που αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία.
Το παράδοξο της μετανάστευσης
Το Reuters δημοσιεύει σήμερα ένα ενδιαφέρον ρεπορτάζ από το Rostock και το Schwerin. Μετανάστες που ζουν εδώ και χρόνια στην περιοχή περιγράφουν αύξηση της εχθρικής συμπεριφοράς που θεωρούν ότι αντιμετωπίζουν, ενώ η AfD υποστηρίζει ότι αντιτίθεται στην παράτυπη μετανάστευση αλλά όχι στην είσοδο εξειδικευμένων εργαζομένων.
Υπάρχει όμως ένα οικονομικό πρόβλημα. Η Ανατολική Γερμανία έχει γηράσκοντα πληθυσμό και πολλές επιχειρήσεις χρειάζονται εργατικό δυναμικό. Άρα δύο διαφορετικές ανάγκες μπορεί να έρχονται σε ένταση:
- πολιτική απαίτηση για περιορισμό της μετανάστευσης
και
- οικονομική ανάγκη για περισσότερους εργαζομένους.
Αυτό θα αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα για οποιαδήποτε κυβέρνηση προκύψει.
Η Manuela Schwesig δοκιμάζει μια πολύ προσωπική στρατηγική
Η SPD έχει αντιληφθεί ότι η δημοτικότητα της πρωθυπουργού είναι μεγαλύτερη από τη δημοτικότητα του ίδιου του κόμματος. Και έχει χτίσει την προεκλογική εκστρατεία γύρω από αυτήν. Το σύνθημα είναι: "Die Frau gegen Blau" - "Η γυναίκα απέναντι στο μπλε".
Το μπλε είναι το χρώμα της AfD. Είναι μια ενδιαφέρουσα πολιτική στρατηγική. Η Schwesig προσπαθεί ουσιαστικά να μετατρέψει μια κομματική εκλογή σε προσωπική επιλογή πρωθυπουργού.
Και τα δημοσκοπικά δεδομένα δείχνουν γιατί. Το SPD και η AfD βρίσκονται πολύ κοντά ως κόμματα.
Η Schwesig όμως προηγείται καθαρά του Holm στην προσωπική προτίμηση για την πρωθυπουργία.
Αύριο δεν κρίνεται μόνο ποιος θα έρθει πρώτος
Το αποτέλεσμα της 20ής Σεπτεμβρίου θα απαντήσει σε αρκετά διαφορετικά ερωτήματα. Πόσο έχει αυξηθεί πραγματικά η AfD σε σχέση με το 16,7% του 2021; Μπορεί η προσωπική δημοτικότητα της Schwesig να αντισταθμίσει τη γενικότερη αδυναμία του SPD;
Θα περάσουν CDU και Πράσινοι το 5%; Πόσο κατακερματισμένο θα είναι τελικά το κοινοβούλιο; Και ποιοι αριθμητικά εφικτοί συνασπισμοί θα υπάρχουν;
Δεν χρειάζεται να προβλέψουμε τις απαντήσεις. Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις είναι αρκετά κοντά ώστε η σειρά των δύο πρώτων κομμάτων να παραμένει αβέβαιη.
Αλλά η βαθύτερη πολιτική μεταβολή είναι ήδη ορατή.
Το πραγματικό πρόβλημα του Brandmauer
Το Brandmauer μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί όσο τα υπόλοιπα κόμματα διαθέτουν μεταξύ τους αρκετές έδρες και είναι διατεθειμένα να συνεργαστούν. Αριθμητικά, λοιπόν, δεν υπάρχει κάποιο μαγικό 35% ή 40% στο οποίο καταρρέει.
Πολιτικά όμως υπάρχει ένα αυξανόμενο κόστος.
Όσο μεγαλύτερη γίνεται η AfD: τόσο μικρότερος γίνεται ο αριθμός των διαθέσιμων κυβερνητικών συνδυασμών χωρίς αυτήν, τόσο περισσότερα διαφορετικά κόμματα μπορεί να χρειάζεται ένας συνασπισμός, και τόσο δυσκολότερη μπορεί να γίνεται η διαμόρφωση κοινής κυβερνητικής πολιτικής.
Αυτό είναι το πραγματικό τεστ που αρχίζει να αντιμετωπίζει η Γερμανία. Όχι απλώς εάν η AfD μπορεί να έρθει πρώτη σε ακόμη ένα ανατολικό κρατίδιο.
Αλλά εάν το γερμανικό κομματικό σύστημα μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο όταν ένα κόμμα που βρίσκεται έξω από όλους τους πιθανούς κυβερνητικούς συνασπισμούς συγκεντρώνει περίπου το ένα τρίτο - ή ακόμη περισσότερο - των ψήφων.
Η αυριανή κάλπη στο Schwerin είναι ένα ακόμη τεστ αυτής της νέας πολιτικής αριθμητικής.
Add comment
Comments