Η πρώτη εικόνα από τις κάλπες της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης αρχίζει πλέον να γίνεται σαφέστερη. Με περίπου 80% των εκλογικών τμημάτων επεξεργασμένο, τα προκαταρκτικά στοιχεία της Κεντρικής Εκλογικής Επιτροπής δείχνουν τον Denis Bećirović να προηγείται για τη βοσνιακή έδρα της τριμερούς Προεδρίας, την Darijana Filipović για την κροατική και την Željka Cvijanović για τη σερβική.
Από την Αργώ | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Ο Bećirović συγκεντρώνει μέχρι στιγμής 164.369 ψήφους, έναντι 148.036 του Bakir Izetbegović και 110.530 του Semir Efendić.
Στην κροατική αναμέτρηση, η Filipović βρίσκεται στις 92.854 ψήφους, έναντι 55.475 του Slaven Kovačević και 44.345 του Zdenko Lučić.
Πολύ μεγαλύτερη είναι η διαφορά στη σερβική έδρα. Η Cvijanović έχει 213.812 ψήφους, έναντι 102.877 του Marinko Božović και 67.707 του Nebojša Vukanović.
Τα αποτελέσματα παραμένουν προκαταρκτικά και μπορούν να μεταβληθούν όσο συνεχίζεται η ενσωμάτωση. Για να καταλάβει όμως κανείς γιατί οι συγκεκριμένες εκλογές έχουν πολύ μεγαλύτερη γεωπολιτική σημασία από όση θα περίμενε για μια χώρα περίπου 3,2 εκατομμυρίων κατοίκων, πρέπει πρώτα να απαντήσει σε ένα φαινομενικά απλό ερώτημα: Ποιος ακριβώς κυβερνά τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη;
Η απάντηση δεν είναι καθόλου απλή.
Μία χώρα, δύο οντότητες
Η σημερινή Βοσνία δεν οικοδομήθηκε ως ένα συμβατικό ευρωπαϊκό κράτος. Το πολιτικό της σύστημα είναι σε μεγάλο βαθμό προϊόν της Συμφωνίας του Ντέιτον του 1995, η οποία τερμάτισε τον πόλεμο της Βοσνίας. Η βασική λογική ήταν περισσότερο η αποτροπή ενός νέου πολέμου παρά η δημιουργία ενός απλού και αποτελεσματικού διοικητικού μοντέλου.
Η χώρα χωρίστηκε σε δύο εξαιρετικά ισχυρές πολιτικές οντότητες: την Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, όπου κυριαρχούν Βόσνιοιμουσουλμάνοι και Κροάτες, και τη Republika Srpska, όπου κυριαρχούν οι Σέρβοι.
Υπάρχει επιπλέον η αυτόνομη περιοχή του Brčko, με ειδικό καθεστώς. Και από εδώ αρχίζει η θεσμική πολυπλοκότητα.
Οι δύο οντότητες διαθέτουν δικά τους πολιτικά όργανα. Η Republika Srpska έχει πρόεδρο, κοινοβούλιο και κυβέρνηση. Η Ομοσπονδία διαθέτει επίσης δικό της κοινοβούλιο και κυβέρνηση, αλλά χωρίζεται επιπλέον σε δέκα καντόνια, τα οποία έχουν και αυτά δικές τους κυβερνήσεις.
Στις φετινές εκλογές οι πολίτες ψηφίζουν σε κρατικό, οντοτικό και καντονιακό επίπεδο, με αποτέλεσμα από την ίδια κάλπη να προκύπτουν οι συσχετισμοί για ένα εντυπωσιακά μεγάλο πλέγμα θεσμών.
Και μετά υπάρχουν… τρεις πρόεδροι
Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη δεν έχει έναν πρόεδρο. Έχει τρεις. Το συλλογικό Προεδρείο αποτελείται από έναν Βόσνιο, έναν Κροάτη και έναν Σέρβο. Ο Βόσνιος και ο Κροάτης εκλέγονται από τους ψηφοφόρους που κατοικούν στην Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Ο Σέρβος εκλέγεται από τους ψηφοφόρους της Republika Srpska.
Οι τρεις εναλλάσσονται στην προεδρία του οργάνου. Πρόκειται για ένα σύστημα σχεδιασμένο ώστε καμία από τις τρεις βασικές εθνοτικές κοινότητες να μην μπορεί να μονοπωλήσει την κορυφή του κράτους.
Δημιουργεί όμως και παράδοξα. Ένας Σέρβος που κατοικεί στην Ομοσπονδία δεν μπορεί να ψηφίσει για τον Σέρβο εκπρόσωπο της Προεδρίας. Αντίστοιχα, ένας Βόσνιος ή Κροάτης που κατοικεί στη Republika Srpska δεν μπορεί να ψηφίσει για τη βοσνιακή ή την κροατική θέση.
Ιδιαίτερα η εκλογή του Κροάτη μέλους αποτελεί εδώ και χρόνια σημείο τριβής. Τα κροατικά κόμματα υποστηρίζουν ότι οι πολυπληθέστεροι Βόσνιοι ψηφοφόροι μπορούν στην πράξη να επηρεάσουν αποφασιστικά ποιος θα καταλάβει την κροατική έδρα.
Και υπάρχει και δεύτερη Βουλή που μπορεί να μπλοκάρει αποφάσεις Το κρατικό κοινοβούλιο είναι επίσης διθάλαμο. Η Βουλή των Αντιπροσώπων διαθέτει 42 μέλη: τα δύο τρίτα εκλέγονται από την Ομοσπονδία και το ένα τρίτο από τη Republika Srpska.
Πάνω από αυτή τη διαδικασία υπάρχει όμως και η Βουλή των Λαών, με 15 αντιπροσώπους: πέντε Βόσνιους, πέντε Κροάτες και πέντε Σέρβους.
Το αποτέλεσμα είναι ένα σύστημα στο οποίο η λήψη αποφάσεων απαιτεί συνεχείς εθνικές και πολιτικές ισορροπίες. Αυτό ακριβώς που το 1995 θεωρήθηκε απαραίτητο για να μην επιστρέψει η χώρα στον πόλεμο μπορεί, τρεις δεκαετίες αργότερα, να μετατρέπεται σε μηχανισμό πολιτικού αδιεξόδου.
Γιατί οι φετινές εκλογές είναι διαφορετικές
Αυτή τη φορά όμως πίσω από τις εσωτερικές αντιπαραθέσεις υπάρχει μια πολύ μεγαλύτερη σύγκρουση. Ευρώπη ή στενότερες σχέσεις με τη Ρωσία;
Η Βοσνία είναι υποψήφια προς ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση από το 2022 και οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις άνοιξαν το 2024. Η πρόοδος όμως παραμένει περιορισμένη, καθώς οι συνεχείς πολιτικές συγκρούσεις και τα θεσμικά μπλοκαρίσματα καθυστερούν τις μεταρρυθμίσεις που ζητούν οι Βρυξέλλες.
Οι εκλογές επομένως δεν κρίνουν απλώς ποιος θα διαχειριστεί την οικονομία. Κρίνουν σε σημαντικό βαθμό εάν μετά τις κάλπες μπορεί να σχηματιστεί ένας πολιτικός συσχετισμός ικανός να προχωρήσει τις μεταρρυθμίσεις που απαιτεί η ευρωπαϊκή διαδικασία.
Και απέναντι στην ευρωπαϊκή προοπτική βρίσκεται η αυξανόμενη γεωπολιτική επιρροή της Μόσχας.
Ο παράγοντας Dodik
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο πρόσωπο των εκλογών, ακόμη κι αν δεν διεκδικεί την κρατική Προεδρία. Ο Milorad Dodik έχει κυριαρχήσει στην πολιτική της Republika Srpska επί δεκαετίες και έχει αναπτύξει στενές σχέσεις με τη Ρωσία και τον Vladimir Putin.
Το κόμμα του, το SNSD, υποστηρίζει την Željka Cvijanović για τη σερβική θέση στην τριμερή Προεδρία και τον Savo Minić για την προεδρία της Republika Srpska.
Ο Dodik έχει επανειλημμένα συγκρουστεί με τους κεντρικούς θεσμούς της Βοσνίας και με τον διεθνή Ύπατο Εκπρόσωπο, ενώ οι πολιτικές του για μεγαλύτερη αυτονομία της Republika Srpska έχουν προκαλέσει έντονες αντιπαραθέσεις για το μέλλον του ίδιου του βοσνιακού κράτους.
Γι’ αυτό και η μάχη που διεξάγεται παράλληλα για την προεδρία της Republika Srpska έχει σχεδόν την ίδια σημασία με την τριμερή κρατική Προεδρία.
Στα πρώτα προκαταρκτικά αποτελέσματα, ο Savo Minić εμφανίζεται με 202.245 ψήφους, έναντι 160.936 της Branko Blanuša.
Η Cvijanović και η Μόσχα
Ιδιαίτερη σημασία έχει επομένως το ισχυρό προβάδισμα που εμφανίζει απόψε η Željka Cvijanović. Η απερχόμενη Σέρβα εκπρόσωπος στην Προεδρία έχει διατηρήσει στενές σχέσεις με τη Μόσχα και με τον Vladimir Putin κατά τη διάρκεια της θητείας της.
Εάν επιβεβαιωθεί η επανεκλογή της, η σερβική θέση στην κορυφή του βοσνιακού κράτους θα παραμείνει στα χέρια του SNSD. Και αυτό σημαίνει ότι η γεωπολιτική σύγκρουση στο εσωτερικό της Βοσνίας δεν τελειώνει με τις σημερινές εκλογές.
Αντίθετα, θα μεταφερθεί μέσα στους ίδιους τους κρατικούς θεσμούς.
Διαβάστε ακόμα: Η Β. Μακεδονία δυσκολεύεται να διαβεί τις πύλες της ΕΕ
Η Ουάσιγκτον επέστρεψε επίσης στο παιχνίδι
Η εικόνα όμως δεν είναι τόσο απλή όσο μια σύγκρουση "Βρυξέλλες εναντίον Μόσχας". Οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες υπήρξαν ο βασικός αρχιτέκτονας της Συμφωνίας του Ντέιτον, επιδιώκουν επίσης να διατηρήσουν καθοριστική επιρροή στη χώρα.
Reuters και Financial Times επισημαίνουν ότι η εκλογική αναμέτρηση πραγματοποιείται σε ένα περιβάλλον όπου ΗΠΑ και Ρωσία διεκδικούν επιρροή, ενώ ακόμη και μεταξύ Ουάσιγκτον και ευρωπαϊκών πρωτευουσών υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις για το πώς πρέπει να εξελιχθεί το βοσνιακό πολιτικό σύστημα.
Έτσι, μια χώρα που αριθμεί λίγο περισσότερο από τρία εκατομμύρια κατοίκους μετατρέπεται ξανά σε μικρογραφία μιας πολύ μεγαλύτερης γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.
Δεν είναι όμως όλα γεωπολιτική
Για τους ίδιους τους Βόσνιους, οι εκλογές δεν αφορούν μόνο τη Ρωσία, την Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ. Αφορούν την καθημερινότητα.
Η οικονομική πίεση, η διαφθορά, η αναποτελεσματικότητα των δημόσιων θεσμών και κυρίως η μαζική φυγή νέων ανθρώπων στο εξωτερικό αποτέλεσαν κεντρικά θέματα της προεκλογικής περιόδου.
Εδώ βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο παράδοξο του συστήματος. Η Βοσνία διαθέτει ένα από τα πιο περίπλοκα πολιτικά οικοδομήματα της Ευρώπης, σχεδιασμένο ώστε να εξασφαλίζει ότι Βόσνιοι, Σέρβοι και Κροάτες θα μοιράζονται την εξουσία.
Όμως η πολυπλοκότητα αυτή παράγει ταυτόχρονα κυβερνήσεις, κοινοβούλια, προεδρίες, καντόνια και δικαιώματα αρνησικυρίας που μπορούν να κάνουν ακόμη και σχετικά απλές μεταρρυθμίσεις εξαιρετικά δύσκολες.
Οι πρώτοι αριθμοί
Με τα μέχρι στιγμής προκαταρκτικά στοιχεία της Κεντρικής Εκλογικής Επιτροπής, η εικόνα της τριμερούς Προεδρίας διαμορφώνεται ως εξής:
Βόσνιος εκπρόσωπος:
Denis Bećirović — 164.369 ψήφοι
Bakir Izetbegović — 148.036
Semir Efendić — 110.530
Fahrudin Radončić — 9.320
Κροάτης εκπρόσωπος:
- Darijana Filipović — 92.854
Slaven Kovačević — 55.475
Zdenko Lučić — 44.345
Σέρβος εκπρόσωπος:
- Željka Cvijanović — 213.812
Marinko Božović — 102.877
Nebojša Vukanović — 67.707
Το πραγματικό αποτέλεσμα θα φανεί μετά την κάλπη
Ακόμη και όταν μάθουμε οριστικά τα ονόματα των τριών μελών της Προεδρίας, δεν θα έχουμε μάθει ολόκληρο το αποτέλεσμα αυτών των εκλογών. Γιατί στη Βοσνία έχει εξίσου μεγάλη σημασία ποιος μπορεί να συνεργαστεί με ποιον.
Θα πρέπει να διαμορφωθούν πλειοψηφίες στο κρατικό κοινοβούλιο, στην Ομοσπονδία, στη Republika Srpska και στα καντόνια. Και έπειτα θα αρχίσει η πραγματική δοκιμασία: αν αυτό το εξαιρετικά περίπλοκο οικοδόμημα που δημιουργήθηκε στο Ντέιτον πριν από 31 χρόνια μπορεί να παράγει λειτουργική κυβέρνηση.
Γιατί το βασικό ερώτημα των εκλογών της 4ης Οκτωβρίου 2026 δεν είναι απλώς ποιοι θα είναι οι τρεις επόμενοι πρόεδροι της Βοσνίας. Είναι προς ποια κατεύθυνση θα κινηθεί τελικά η ίδια η χώρα: ταχύτερα προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, σε μια διαρκή ισορροπία μεταξύ Δύσης και Ρωσίας ή σε έναν ακόμη κύκλο εσωτερικών μπλοκαρισμάτων.
Και στη Βοσνία, τριάντα ένα χρόνια μετά το Ντέιτον, αυτά τα τρία ενδεχόμενα εξακολουθούν να απέχουν πολύ μεταξύ τους.
Add comment
Comments