Πριν από δεκαπέντε χρόνια, η κρίση της Ευρωζώνης είχε τους "συνήθεις υπόπτους": Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία. Σήμερα το επίκεντρο μετακινείται προς τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης. Οι αγορές απέκτησαν ένα καινούργιο αρκτικόλεξο: FROGS.
Από τον Τηλέμαχο | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Οι αγορές έχουν μια αδυναμία στα προσβλητικά αρκτικόλεξα. Στην προηγούμενη ευρωπαϊκή κρίση χρέους είχαν τα: PIIGS.
- Portugal.
- Italy.
- Ireland.
- Greece.
- Spain.
Οι προβληματικοί του ευρωπαϊκού Νότου - μαζί με την Ιρλανδία, η οποία γεωγραφικά μάλλον είχε αδικηθεί από την ονομασία. Ήταν οι χώρες που υποτίθεται ότι δεν είχαν μάθει να διαχειρίζονται τα δημόσια οικονομικά τους. Υψηλά ελλείμματα. Υψηλό χρέος. Χαμηλή ανταγωνιστικότητα. Ακριβός δανεισμός.
Και από την άλλη πλευρά υπήρχε ο ευρωπαϊκός πυρήνας. Γερμανία. Γαλλία. Οι χώρες που θα έβαζαν τάξη στο σπίτι. Δεκαπέντε χρόνια αργότερα μια νέα λέξη αντικαθιστά τους PIIGS...FROGS.
Και αυτή τη φορά το αστείο είναι πολύ πιο άβολο. Γιατί ο βάτραχος κάθεται στο Παρίσι.
Καλωσορίσατε στη γαλλική κρίση χρέους
Η Γαλλία δεν βρίσκεται σε κρίση χρέους με την έννοια που βρέθηκε η Ελλάδα το 2010. Δεν έχει χάσει την πρόσβαση στις αγορές. Δεν υπάρχει πρόγραμμα διάσωσης. Δεν βρίσκεται μπροστά σε αναδιάρθρωση χρέους. Δεν υπάρχει συζήτηση για έξοδο από το ευρώ.
Αλλά οι αγορές κάνουν κάτι που έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία από τις λέξεις που χρησιμοποιούν οι πολιτικοί. Ζητούν ολοένα μεγαλύτερη αμοιβή για να δανείσουν τη Γαλλία. Και την Παρασκευή το μήνυμα έγινε εξαιρετικά δυνατό.
Η διαφορά απόδοσης ανάμεσα στο γαλλικό δεκαετές ομόλογο και το αντίστοιχο γερμανικό Bund πλησίασε τις 160 μονάδες βάσης. Ήταν το υψηλότερο επίπεδο από την ευρωπαϊκή κρίση κρατικού χρέους του 2011.
Με άλλα λόγια, οι αγορές ξαναβγάζουν από το συρτάρι ένα εργαλείο που είχαμε σχεδόν ξεχάσει: τον κίνδυνο χώρας μέσα στην ίδια την Ευρωζώνη.
Το ευρώ άκουσε το μήνυμα
Και δεν αντέδρασαν μόνο τα ομόλογα. Το ευρώ έπεσε κάτω από τα $1,12 και έφτασε περίπου στα $1,116. Χαμηλό 17 μηνών. Γιατί; Επειδή το πρόβλημα παύει να αντιμετωπίζεται ως ένα τοπικό γαλλικό ζήτημα.
Όταν δυσκολεύεται η Ελλάδα, η Ευρωζώνη έχει πρόβλημα. Όταν δυσκολεύεται η Γαλλία, η Ευρωζώνη είναι το πρόβλημα. Η Γαλλία είναι η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του ευρώ. Είναι ένας από τους δύο πυλώνες του γαλλογερμανικού άξονα.
Και η αγορά κρατικών ομολόγων της είναι τόσο μεγάλη ώστε δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί σαν μία ακόμη μικρή περιφερειακή οικονομία που χρειάζεται ένα πρόγραμμα προσαρμογής.
Οι αριθμοί εξηγούν γιατί οι αγορές ανησυχούν
Το γαλλικό δημόσιο χρέος έχει φτάσει περίπου στο 119% του ΑΕΠ. Το έλλειμμα αναμένεται γύρω στο 5,4% του ΑΕΠ το 2026. Η κυβέρνηση θέλει να το μειώσει στο 5% το 2027. Αλλά χωρίς νέα δημοσιονομικά μέτρα, θα μπορούσε να κινηθεί περίπου στο 6,5%.
Και ακόμη και αν εφαρμοστεί πλήρως το σχέδιο προσαρμογής, το χρέος προβλέπεται να φτάσει στο 121,7% του ΑΕΠ το 2027. Αυτό είναι το σημείο που κάνει το πρόβλημα ιδιαίτερα δύσκολο. Η κυβέρνηση δεν προσπαθεί ακόμη να μειώσει το χρέος. Προσπαθεί να επιβραδύνει την αύξησή του.
€54 δισ. λιτότητας - και το χρέος συνεχίζει να ανεβαίνει
Η κυβέρνηση σχεδιάζει συνολική δημοσιονομική προσπάθεια περίπου €54 δισ. Από αυτά, περίπου €43 δισ. αφορούν νέα μέτρα για το 2027. Παγώνουν μισθοί του δημόσιου τομέα. Περιορίζεται η αναπροσαρμογή συντάξεων. Πιέζονται οι δαπάνες υγείας. Περιορίζονται οι δαπάνες της τοπικής αυτοδιοίκησης. Μειώνονται φορολογικές απαλλαγές. Αυξάνονται ορισμένα φορολογικά έσοδα. Και όμως το έλλειμμα παραμένει 5%.
Το δημόσιο χρέος συνεχίζει να αυξάνεται. Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο ολόκληρης της ιστορίας. Η Γαλλία δεν χρειάζεται μια μικρή δημοσιονομική διόρθωση. Έχει ένα διαρθρωτικό δημοσιονομικό πρόβλημα.
Και μετά έρχονται οι τόκοι
Για χρόνια, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις μπορούσαν να ζουν με υψηλό χρέος επειδή συνέβαινε κάτι εξαιρετικά βολικό. Το χρήμα ήταν φθηνό. Πολύ φθηνό. Σε ορισμένες περιπτώσεις σχεδόν δωρεάν.
Η Γαλλία εξέδωσε τεράστιες ποσότητες χρέους στην εποχή των μηδενικών επιτοκίων. Αλλά τα ομόλογα λήγουν. Και πρέπει να αναχρηματοδοτηθούν. Μόνο που τώρα το χρήμα δεν είναι δωρεάν. Το γαλλικό δεκαετές έφτασε κοντά στο 5%. Επίπεδα που η χώρα είχε να δει από τις αρχές της δεκαετίας του 2000.
Και εδώ ενεργοποιείται η αριθμητική του χρέους.
Το χρέος δεν χρειάζεται να αυξηθεί για να γίνει ακριβότερο
Φανταστείτε ότι έχετε στεγαστικό δάνειο €300.000 με επιτόκιο 1%. Πληρώνετε €3.000 τόκους. Αν το ίδιο χρέος αναχρηματοδοτηθεί στο 5%, πληρώνετε: €15.000. Το χρέος δεν άλλαξε. Άλλαξε το κόστος του. Αυτό συμβαίνει σταδιακά και στα κράτη. Καθώς λήγουν τα παλιά φθηνά ομόλογα, αντικαθίστανται από νέα ακριβότερα.
Και ο λογαριασμός συσσωρεύεται.
€91 δισ. μόνο για τόκους
Το 2027 οι γαλλικές πληρωμές τόκων προβλέπεται να αυξηθούν κατά περίπου €12 δισ. μέσα σε έναν χρόνο. Και να φτάσουν στα €91 δισ. Αργότερα μέσα στη δεκαετία μπορούν να προσεγγίσουν τα €100 δισ. ετησίως. Αυτό σημαίνει ότι κάθε χρόνο ένα ολοένα μεγαλύτερο μέρος του γαλλικού προϋπολογισμού δεν πηγαίνει στην εκπαίδευση, στην άμυνα, στις υποδομές, στην υγεία, στην τεχνολογία.
Πηγαίνει στο παρελθόν.
Για να εξυπηρετήσει χρέος που δημιουργήθηκε προηγουμένως. Και εδώ η γαλλική ιστορία συνδέεται ακριβώς με το προηγούμενο άρθρο μας για τους προϋπολογισμούς. Οι νέες ανάγκες αυξάνονται. Αλλά ο δημοσιονομικός χώρος έχει ήδη καταληφθεί.
Και η Γαλλία πρέπει ταυτόχρονα να εξοπλιστεί
Εδώ βρίσκεται το δεύτερο παράδοξο. Η Ευρώπη ζητά από τη Γαλλία να αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες. Και η ίδια η Γαλλία θεωρεί την ενίσχυση της άμυνας στρατηγική ανάγκη. Το 2027 οι αμυντικές δαπάνες προβλέπεται να αυξηθούν κατά €6,4 δισ. Άρα το γαλλικό κράτος πρέπει ταυτόχρονα:
- να μειώσει το έλλειμμα,
- να πληρώσει περισσότερους τόκους,
- να αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες,
- να χρηματοδοτήσει το κοινωνικό κράτος,
- να αντιμετωπίσει τη γήρανση του πληθυσμού,
- να χρηματοδοτήσει την ενεργειακή μετάβαση,
- και να ενισχύσει τις επενδύσεις.
Υπάρχει μόνο ένα μικρό πρόβλημα. Τα ίδια ευρώ δεν μπορούν να ξοδευτούν δύο φορές.
Και τώρα ο αριθμός που τρομάζει περισσότερο: €340 δισ.
Το 2027 η Γαλλία σχεδιάζει να εκδώσει €340 δισ. μεσομακροπρόθεσμου χρέους. Καθαρά από επαναγορές. Είναι ιστορικό ρεκόρ. Περίπου 10% περισσότερο από το 2026. Γιατί χρειάζονται τόσα χρήματα; Για δύο λόγους. Πρώτον, για να χρηματοδοτηθεί το έλλειμμα. Δεύτερον, για να αναχρηματοδοτηθούν παλαιότερα ομόλογα που λήγουν.
Πολλά από αυτά είχαν εκδοθεί στην εποχή του εξαιρετικά φθηνού χρήματος. Τώρα πρέπει να αντικατασταθούν με ακριβότερο χρέος. Άρα η Γαλλία θα πρέπει να επιστρέφει ξανά και ξανά στις αγορές. Και κάθε φορά να ρωτά: "Με τι επιτόκιο θέλετε να μας δανείσετε σήμερα;"
Η αγορά γίνεται ο πραγματικός υπουργός Οικονομικών
Αυτό είναι ένα από τα πιο παλιά μαθήματα της δημοσιονομικής πολιτικής. Μια κυβέρνηση μπορεί να ψηφίζει όποιον προϋπολογισμό θέλει. Μπορεί να υπόσχεται όποιες δαπάνες θέλει. Μπορεί να κάνει όποιες φορολογικές εξαγγελίες θέλει. Μέχρι τη στιγμή που χρειάζεται να δανειστεί. Τότε εμφανίζεται ένας δεύτερος ψηφοφόρος: Η αγορά ομολόγων.
Και αυτός δεν ψηφίζει κάθε τέσσερα ή πέντε χρόνια. Ψηφίζει κάθε ημέρα. Με την απόδοση.
Το πολιτικό αδιέξοδο κάνει την αριθμητική χειρότερη
Και εδώ το γαλλικό πρόβλημα παύει να είναι καθαρά οικονομικό. Το κοινοβούλιο είναι βαθιά κατακερματισμένο. Οι προηγούμενες κυβερνήσεις δυσκολεύτηκαν να περάσουν δημοσιονομική προσαρμογή. Η χώρα βαδίζει προς προεδρικές εκλογές.
Και οι περικοπές έχουν ήδη προκαλέσει κοινωνικές αντιδράσεις. Πάγωμα μισθών. Περιορισμός συντάξεων. Πίεση στις κοινωνικές δαπάνες. Δεν είναι ακριβώς το ιδανικό πολιτικό πρόγραμμα λίγο πριν από κάλπες.
Οι αγορές το γνωρίζουν. Και γι’ αυτό δεν κοιτούν μόνο τους αριθμούς. Κοιτούν αν υπάρχει πολιτική δυνατότητα να εφαρμοστούν.
Το πρόβλημα της Γαλλίας είναι ότι όλοι γνωρίζουν τι πρέπει να γίνει
Πρέπει να μειωθεί το έλλειμμα. Πρέπει να σταθεροποιηθεί το χρέος. Πρέπει να ελεγχθούν οι δαπάνες. Πρέπει να προστατευτεί η ανάπτυξη. Πρέπει να αυξηθούν οι επενδύσεις. Πρέπει να ενισχυθεί η άμυνα. Πρέπει να μην αυξηθούν υπερβολικά οι φόροι.
Εξαιρετικά. Τώρα προσπαθήστε να τα κάνετε όλα μαζί. Αυτό είναι το πρόβλημα. Δεν λείπει η διάγνωση. Λείπει ένας πολιτικά αποδεκτός τρόπος να μοιραστεί ο λογαριασμός.
Και ξαφνικά η Ιταλία δεν φαίνεται τόσο τρομακτική
Για χρόνια οι αγορές κοιτούσαν την Ιταλία ως τον μεγάλο δημοσιονομικό κίνδυνο της Ευρωζώνης. Και όχι χωρίς λόγο. Το ιταλικό δημόσιο χρέος παραμένει τεράστιο. Αλλά οι αγορές δεν τιμολογούν μόνο το ύψος του χρέους. Τιμολογούν την κατεύθυνση, τη δημοσιονομική πολιτική, την πολιτική σταθερότητα, την αξιοπιστία.
Και η Γαλλία έχασε ένα μέρος από το πλεονέκτημα αξιοπιστίας που κάποτε θεωρούνταν σχεδόν αυτονόητο. Το γεγονός ότι οι γαλλικές και ιταλικές αποδόσεις έχουν κατά περιόδους πλησιάσει τόσο πολύ θα φαινόταν σχεδόν αδιανόητο στην κορύφωση της προηγούμενης κρίσης.
Το μήνυμα είναι απλό: οι αγορές δεν ενδιαφέρονται για ιστορικούς τίτλους ευγενείας.
Από τα PIIGS στα FROGS
Και έτσι επιστρέφουμε στο αρκτικόλεξο. Τα PIIGS είχαν ένα πολιτικό πλεονέκτημα για τον ευρωπαϊκό πυρήνα. Έκαναν την κρίση να μοιάζει με πρόβλημα των άλλων. Οι απείθαρχοι Νότιοι. Οι υπερχρεωμένοι. Οι χώρες που δεν έκαναν μεταρρυθμίσεις.
Η αφήγηση ήταν βολική. Αν αυτοί διορθώνονταν, το σύστημα θα λειτουργούσε. Αλλά τι συμβαίνει όταν το πρόβλημα εμφανίζεται στη Γαλλία; Τότε γίνεται πολύ δυσκολότερο να υποστηρίξει κανείς ότι πρόκειται απλώς για μια ιδιομορφία της περιφέρειας.
Και κάπου εκεί εμφανίζεται πάλι η ΕΚΤ
Στην προηγούμενη κρίση το σημείο καμπής ήρθε το 2012. Mario Draghi. "Whatever it takes". Η ΕΚΤ έπεισε τις αγορές ότι δεν θα επέτρεπε την αυτοτροφοδοτούμενη διάλυση του ευρώ. Ακολούθησαν μηχανισμοί αγοράς ομολόγων και, αργότερα, ακόμη μεγαλύτερες παρεμβάσεις.
Σήμερα υπάρχει και το: Transmission Protection Instrument — Μέσο Προστασίας της Μετάδοσης.
Θεωρητικά, επιτρέπει στην ΕΚΤ να αγοράζει ομόλογα μιας χώρας εάν μια αδικαιολόγητη αναταραχή στις αγορές απειλεί τη μετάδοση της νομισματικής πολιτικής. Μόνο που υπάρχει μια σημαντική λέξη: αδικαιολόγητη.
Αν οι αγορές έχουν δίκιο, μπορεί η ΕΚΤ να τις σταματήσει; Αυτό είναι το μεγάλο ερώτημα. Εάν οι γαλλικές αποδόσεις ανεβαίνουν εξαιτίας μιας παράλογης κερδοσκοπικής επίθεσης, η ΕΚΤ έχει ισχυρό επιχείρημα παρέμβασης.
Αν όμως ανεβαίνουν επειδή το έλλειμμα είναι υψηλό, το χρέος αυξάνεται, οι τόκοι εκτοξεύονται, η πολιτική κατάσταση δυσκολεύει τη δημοσιονομική προσαρμογή, τότε τα πράγματα γίνονται πολύ πιο περίπλοκα.
Η ΕΚΤ δεν μπορεί να μετατραπεί σε μηχανισμό που εγγυάται σε κάθε κυβέρνηση χαμηλό επιτόκιο ανεξάρτητα από τη δημοσιονομική πολιτική της. Διαφορετικά εξαφανίζεται κάθε έννοια δημοσιονομικής πειθαρχίας.
Η Γαλλία αποκαλύπτει το πρόβλημα του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου
Η γαλλική περίπτωση είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα επειδή η χώρα δεν είναι φτωχή. Δεν έχει χαμηλή φορολογία. Δεν έχει μικρό κράτος. Οι δημόσιες δαπάνες βρίσκονται κοντά στο 57% του ΑΕΠ. Και παρ’ όλα αυτά η χώρα παράγει έλλειμμα άνω του 5%.
Αυτό σημαίνει ότι το πρόβλημα δεν λύνεται απλώς λέγοντας: "φορολογήστε περισσότερο". Ούτε: "κόψτε λίγο τις σπατάλες". Η αριθμητική είναι πολύ μεγαλύτερη.
Η κρίση χρέους δεν μετακόμισε απλώς στη Γαλλία
Μετακόμισε από το εύκολο πολιτικό αφήγημα στο δύσκολο. Ήταν εύκολο να πει κανείς ότι το πρόβλημα της Ευρωζώνης ήταν μερικές απείθαρχες χώρες της περιφέρειας. Είναι πολύ δυσκολότερο όταν η δημοσιονομική πίεση εμφανίζεται στον ίδιο τον πυρήνα.
Και ακόμη δυσκολότερο όταν συμβαίνει σε μια εποχή που η Ευρώπη χρειάζεται να ξοδέψει περισσότερο για άμυνα, ενέργεια, τεχνολογία, υποδομές, ανταγωνιστικότητα.
Η προηγούμενη κρίση ρωτούσε αν μπορεί η Ευρώπη να σώσει την Ελλάδα. Η επόμενη μπορεί να θέσει μια πολύ πιο δύσκολη ερώτηση: "Τι συμβαίνει όταν η χώρα που χρειάζεται να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη των αγορών είναι η ίδια η Γαλλία;"
Τα PIIGS έφυγαν από τα πρωτοσέλιδα.
Τα FROGS μόλις εμφανίστηκαν.
Add comment
Comments