Ο Pedro Sánchez θα ήθελε οι εκλογές της 29ης Νοεμβρίου να γίνουν για ένα πράγμα: τη στέγη. Για τα ενοίκια που έχουν γίνει απλησίαστα. Για την αγορά κατοικίας που έχει μετατραπεί σε ένα από τα μεγαλύτερα κοινωνικά προβλήματα της Ισπανίας.
Από την Αργώ | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Μόνο που η ισπανική πολιτική έχει μια παράξενη συνήθεια. Κάθε φορά που ο Sánchez προσπαθεί να αλλάξει το θέμα, επιστρέφει η Καταλονία. Και αυτή τη φορά επιστρέφει κυριολεκτικά.
Ο Carles Puigdemont, ο άνθρωπος που ταυτίστηκε όσο κανένας άλλος με την απόπειρα απόσχισης της Καταλονίας το 2017, μπορεί πλέον να επιστρέψει στην Ισπανία χωρίς να συλληφθεί. Στις 6 Οκτωβρίου, το Ανώτατο Δικαστήριο ήρε το ένταλμα σύλληψης που εκκρεμούσε εναντίον του από το 2017, μετά την απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου ότι η αμνηστία που ψηφίστηκε το 2024 καλύπτει και το αδίκημα της υπεξαίρεσης δημόσιων πόρων που συνδεόταν με το καταλανικό δημοψήφισμα.
Έπειτα από σχεδόν εννέα χρόνια στο Βέλγιο, ο Puigdemont μπορεί να γυρίσει. Και το timing δύσκολα θα μπορούσε να είναι πιο εκρηκτικό. Η Ισπανία πηγαίνει σε πρόωρες εκλογές στις 29 Νοεμβρίου. Η κυβέρνηση Sánchez έχει καταρρεύσει κοινοβουλευτικά. Οι δημοσκοπήσεις ευνοούν το δεξιό μπλοκ.
Και η επιστροφή του ανθρώπου που εξακολουθεί να αποτελεί για μεγάλο μέρος της ισπανικής Δεξιάς το σύμβολο του καταλανικού αποσχιστικού κινήματος μπορεί να μετατρέψει μια προεκλογική εκστρατεία για τα ενοίκια σε κάτι εντελώς διαφορετικό. Σε μια νέα αναμέτρηση για το ίδιο το μοντέλο της Ισπανίας.
Ο άνθρωπος που έφυγε το 2017
Για να αντιληφθούμε τη σημασία της επιστροφής πρέπει να επιστρέψουμε εννέα χρόνια πίσω. Την 1η Οκτωβρίου 2017 η καταλανική κυβέρνηση πραγματοποίησε δημοψήφισμα ανεξαρτησίας, παρά την απαγόρευσή του από το ισπανικό Συνταγματικό Δικαστήριο. Ο Puigdemont ήταν τότε πρόεδρος της Generalitat. Στο δημοψήφισμα επικράτησε συντριπτικά το "ναι" στην ανεξαρτησία, αλλά η συμμετοχή ήταν χαμηλή και μεγάλο μέρος των αντιπάλων της απόσχισης απείχε.
Ακολούθησε η μονομερής ανακήρυξη ανεξαρτησίας από το καταλανικό κοινοβούλιο. Η Μαδρίτη αντέδρασε ενεργοποιώντας για πρώτη φορά το άρθρο 155 του Συντάγματος. Η καταλανική αυτονομία ανεστάλη προσωρινά. Η περιφερειακή κυβέρνηση αποπέμφθηκε. Και ο Puigdemont έφυγε για το Βέλγιο.
Από εκεί ξεκίνησε μια δικαστική και πολιτική ιστορία που θα διαρκούσε σχεδόν μία δεκαετία. Ευρωπαϊκά εντάλματα. Δικαστικές αποφάσεις. Αποτυχημένες προσπάθειες έκδοσης. Καταδίκες άλλων στελεχών του κινήματος. Χάρες. Αλλαγές στον ποινικό κώδικα. Και τελικά αμνηστία.
Η μεγάλη συμφωνία του Sánchez
Η ειρωνεία είναι ότι ο άνθρωπος που σήμερα μπορεί να επιστρέψει στην Ισπανία είναι ένας από τους ανθρώπους χάρη στους οποίους ο Sánchez κατάφερε να παραμείνει πρωθυπουργός. Μετά τις εκλογές του 2023 κανένα από τα δύο μεγάλα πολιτικά μπλοκ δεν είχε καθαρή πλειοψηφία.
Οι επτά βουλευτές του Junts, του κόμματος του Puigdemont, έγιναν ξαφνικά καθοριστικοί. Ο Sánchez χρειαζόταν τις ψήφους τους. Και το Junts είχε ένα βασικό αίτημα: αμνηστία για τους εμπλεκομένους στο καταλανικό κίνημα ανεξαρτησίας.
Ο Sánchez αποδέχθηκε. Η συμφωνία προκάλεσε τεράστια πολιτική σύγκρουση στην Ισπανία. Η Δεξιά κατηγόρησε τον πρωθυπουργό ότι άλλαξε θέση όχι για λόγους εθνικής συμφιλίωσης αλλά επειδή χρειαζόταν τις ψήφους των Καταλανών για να παραμείνει στην εξουσία.
Ο Sánchez απάντησε ότι η αμνηστία ήταν αναγκαία για να κλείσει η πληγή του 2017 και να επανέλθει η καταλανική σύγκρουση από τα δικαστήρια στην πολιτική. Το νομοσχέδιο έγινε νόμος τον Ιούνιο του 2024. Αλλά η ιστορία δεν τελείωσε εκεί.
Το πρόβλημα της υπεξαίρεσης
Το Ανώτατο Δικαστήριο αρνήθηκε αρχικά να εφαρμόσει την αμνηστία στο αδίκημα της υπεξαίρεσης δημόσιων πόρων. Το επιχείρημα ήταν ότι η χρήση δημόσιου χρήματος για το αποσχιστικό εγχείρημα μπορούσε να θεωρηθεί προσωπικό όφελος και συνεπώς να εμπίπτει στις εξαιρέσεις του νόμου.
Αυτό ήταν κρίσιμο. Γιατί σήμαινε ότι, παρά την αμνηστία, ο Puigdemont εξακολουθούσε να κινδυνεύει με σύλληψη εάν επέστρεφε στην Ισπανία. Έτσι δημιουργήθηκε ένα παράδοξο. Η κυβέρνηση είχε ψηφίσει την αμνηστία. Αλλά ο πιο γνωστός άνθρωπος που υποτίθεται ότι θα επωφελούνταν από αυτήν εξακολουθούσε να μην μπορεί να επιστρέψει.
Σήμερα αυτό το εμπόδιο ουσιαστικά κατέρρευσε. Το Συνταγματικό Δικαστήριο έκρινε ότι η ερμηνεία που απέκλειε την υπεξαίρεση από την αμνηστία παραβίαζε θεμελιώδη δικαιώματα και δεν ανταποκρινόταν στον σκοπό του νόμου. Το Ανώτατο Δικαστήριο συμμορφώθηκε. Το ένταλμα σύλληψης ήρθη.
Και έτσι κλείνει ένα από τα σημαντικότερα δικαστικά κεφάλαια της κρίσης του 2017.
Μόνο που ανοίγει αμέσως ένα πολιτικό
Και εδώ αρχίζει το πραγματικά ενδιαφέρον μέρος. Γιατί ο Puigdemont δεν επιστρέφει στην ίδια Ισπανία που άφησε το 2017. Το καταλανικό αποσχιστικό κίνημα είναι σήμερα σαφώς ασθενέστερο. Οι αυτονομιστικές δυνάμεις έχασαν την κοινοβουλευτική πλειοψηφία τους στην Καταλονία. Η Generalitat βρίσκεται πλέον υπό τον σοσιαλιστή Salvador Illa.
Το ζήτημα της ανεξαρτησίας δεν κυριαρχεί στην καθημερινότητα της Καταλονίας όπως την περίοδο 2017-2019. Και η ισπανική κοινωνία αντιμετωπίζει διαφορετικά προβλήματα. Στέγη. Κόστος ζωής. Μετανάστευση. Δημόσιες υπηρεσίες. Μισθούς.
Ακριβώς γι’ αυτό ο Sánchez θα ήθελε οι εκλογές να γίνουν γι’ αυτά.
Οι εκλογές που γεννήθηκαν από ένα σπίτι
Η αφορμή για τις πρόωρες εκλογές ήταν εντυπωσιακά διαφορετική από την Καταλονία. Ήταν η στεγαστική κρίση. Η υπόθεση έξωσης μιας 87χρονης γυναίκας στη Μαδρίτη προκάλεσε έντονη κοινωνική αντίδραση και έγινε σύμβολο ενός πολύ ευρύτερου προβλήματος. Η κυβέρνηση απάντησε με δύο διατάγματα για τη στέγη.
Μεταξύ άλλων προβλέπονταν περιορισμοί στις εξώσεις, παρεμβάσεις στα ενοίκια και μέτρα περιορισμού των αγορών κατοικιών από μεγάλες εταιρείες. Ο Sánchez επιχείρησε ουσιαστικά να μετατρέψει την κρίση σε πολιτική αντεπίθεση.
Και τότε συνέβη κάτι που ίσως δεν περίμενε. Το Junts είπε όχι. Μαζί με το Λαϊκό κόμμα και το Vox καταψήφισε τα κυβερνητικά μέτρα. Η κυβέρνηση έχασε. Και στο περιβάλλον του Sánchez διαμορφώθηκε η πεποίθηση ότι η κοινοβουλευτική αριθμητική είχε πλέον φθάσει στο τέλος της.
Η φράση που, σύμφωνα με την El País, κυκλοφορούσε στον στενό κυβερνητικό πυρήνα ήταν απολύτως χαρακτηριστική: αυτό το Κοινοβούλιο δεν μας κάνει πλέον - πρέπει να πάμε σε εκλογές.
Ο Sánchez αποφάσισε να τα παίξει όλα για όλα. Οι εκλογές προκηρύχθηκαν για τις 29 Νοεμβρίου.
Και έτσι κλείνει ένας παράξενος πολιτικός κύκλος
Το 2023 ο Sánchez χρειαζόταν το Junts για να κυβερνήσει. Το Junts απαίτησε αμνηστία. Ο Sánchez έδωσε την αμνηστία. Η αμνηστία ανοίγει σήμερα τον δρόμο για την επιστροφή Puigdemont. Αλλά στο μεταξύ το Junts έπαψε να στηρίζει σταθερά την κυβέρνηση. Και η καταψήφιση των μέτρων για τη στέγη ήταν τελικά εκείνη που έσπρωξε τον Sánchez στις πρόωρες εκλογές.
Η πολιτική ειρωνεία είναι σχεδόν τέλεια. Ο σύμμαχος που του επέτρεψε να σχηματίσει κυβέρνηση είναι και εκείνος που συνέβαλε αποφασιστικά στο τέλος της.
Το σχέδιο Sánchez είναι αρκετά καθαρό
Ο Ισπανός πρωθυπουργός γνωρίζει ότι μπαίνει σε δύσκολη εκλογική μάχη. Οι περισσότερες δημοσκοπήσεις εμφανίζουν το Λαϊκό κόμμα πρώτο και δίνουν στο άθροισμα PP και Vox σημαντικό πλεονέκτημα. Ο Sánchez όμως έχει ξαναβρεθεί σε αυτή τη θέση.
Το 2023 οι δημοσκοπήσεις επίσης προεξοφλούσαν καθαρότερη νίκη της Δεξιάς. Δεν συνέβη. Το PSOE άντεξε πολύ καλύτερα από όσο αναμενόταν και ο Sánchez κατάφερε τελικά να σχηματίσει κυβέρνηση.
Η σημερινή στρατηγική μοιάζει να στηρίζεται σε μια παρόμοια λογική. Πόλωση. Κινητοποίηση της Αριστεράς. Και ένα κοινωνικό ζήτημα που μπορεί να ενεργοποιήσει νεότερους ψηφοφόρους και κατοίκους των μεγάλων πόλεων. Τη στέγη.
Γιατί η στέγη είναι ιδανικό πεδίο για τον Sánchez
Η Ισπανία παρουσιάζει ένα πολιτικό παράδοξο. Η μακροοικονομική εικόνα της χώρας είναι σχετικά ισχυρή. Η ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια υπήρξε καλύτερη από εκείνη πολλών μεγάλων οικονομιών της Ευρωζώνης. Η απασχόληση αυξήθηκε. Ο τουρισμός κινείται σε ιστορικά επίπεδα.
Και όμως μεγάλα τμήματα του πληθυσμού δεν αισθάνονται αυτή την επιτυχία στην καθημερινότητά τους. Ο λόγος είναι σε σημαντικό βαθμό η κατοικία. Μπορεί το ΑΕΠ να αυξάνεται. Αλλά εάν ένας εργαζόμενος βλέπει το μισό εισόδημά του να εξαφανίζεται στο ενοίκιο, η οικονομική ανάπτυξη είναι μια μάλλον αφηρημένη έννοια.
Ο Sánchez επομένως μπορεί να επιχειρήσει να μετατρέψει τις εκλογές σε μια απλή κοινωνική σύγκρουση: ποιος προστατεύει τον ενοικιαστή και ποιος προστατεύει την αγορά ακινήτων; Είναι πολιτικά ισχυρό μήνυμα.
Αλλά τώρα υπάρχει ο Puigdemont.
Η Δεξιά έχει κάθε λόγο να αλλάξει το θέμα
Για το Partido Popular και το Vox, η επιστροφή Puigdemont αποτελεί σχεδόν ιδανικό προεκλογικό γεγονός. Γιατί τους επιτρέπει να επαναφέρουν μια εντελώς διαφορετική συζήτηση. Όχι: πόσο είναι το ενοίκιο; Αλλά: τι παραχώρησε ο Sánchez στους Καταλανούς για να παραμείνει πρωθυπουργός;
Το επιχείρημα της Δεξιάς είναι ήδη γνωστό. Η αμνηστία, υποστηρίζει, δεν αποτέλεσε πράξη εθνικής συμφιλίωσης αλλά πολιτικό αντάλλαγμα. Χωρίς τις ψήφους του Junts, ο Sánchez δεν μπορούσε να κυβερνήσει. Χωρίς την αμνηστία, το Junts δεν θα τον στήριζε. Και χωρίς αυτή την αμνηστία, ο Puigdemont δεν θα μπορούσε σήμερα να επιστρέψει ελεύθερος στην Ισπανία.
Η ακολουθία είναι εξαιρετικά εύκολη να μετατραπεί σε προεκλογικό μήνυμα.
Για τον Feijóo η φωτογραφία αξίζει περισσότερο από χίλιες ομιλίες
Ο Alberto Núñez Feijóo δεν χρειάζεται περίπλοκη οικονομική επιχειρηματολογία. Η επιστροφή Puigdemont μπορεί από μόνη της να λειτουργήσει ως εικόνα της προεκλογικής εκστρατείας. Ο πρώην πρόεδρος της Καταλονίας περνά τα σύνορα. Επιστρέφει έπειτα από εννέα χρόνια. Και η αντιπολίτευση υπενθυμίζει: αυτό έγινε δυνατό χάρη στον νόμο που ψήφισε ο Sánchez για να εξασφαλίσει τις ψήφους του κόμματός του.
Πολιτικά, είναι ένα πολύ ισχυρό αφήγημα. Ιδίως εκτός Καταλονίας.
Αλλά ο Puigdemont δημιουργεί πρόβλημα και στους Καταλανούς
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη, λιγότερο προφανής πλευρά. Η επιστροφή του Puigdemont δεν είναι κατ’ ανάγκην μόνο καλή είδηση για το Junts. Για χρόνια ο Puigdemont μπορούσε να λειτουργεί ως σύμβολο από το εξωτερικό. Ο εξόριστος ηγέτης. Ο άνθρωπος που δεν μπορούσε να επιστρέψει. Το πρόσωπο μιας σύγκρουσης με το ισπανικό κράτος που παρέμενε ανολοκλήρωτη.
Τώρα πρέπει να επιστρέψει σε μια Καταλονία που έχει αλλάξει. Και να αντιμετωπίσει μια πολύ διαφορετική πολιτική αγορά.
Η Καταλονία του 2026 δεν είναι η Καταλονία του 2017
Αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο. Η ανεξαρτησία δεν έχει εξαφανιστεί. Αλλά το πολιτικό περιβάλλον έχει μεταβληθεί σημαντικά. Ο Salvador Illa και οι Σοσιαλιστές κυβερνούν την Generalitat. Η ERC έχει αποδυναμωθεί. Το Junts προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στον παραδοσιακό καταλανικό εθνικισμό και σε πιο συντηρητικές θέσεις για οικονομία, μετανάστευση και δημόσια τάξη.
Και στα δεξιά του καταλανικού εθνικισμού έχει εμφανιστεί η Aliança Catalana της Sílvia Orriols.
Αυτό σημαίνει ότι η παλιά εξίσωση: Καταλονία = αυτονομιστές εναντίον Μαδρίτης δεν αρκεί πλέον για να περιγράψει την πολιτική πραγματικότητα.
Υπάρχει και δεξιά-αριστερά. Υπάρχει μετανάστευση. Υπάρχει στέγη. Υπάρχει κόστος ζωής. Υπάρχει ασφάλεια. Και υπάρχει ανταγωνισμός μέσα στο ίδιο το εθνικιστικό στρατόπεδο.
Το Junts θέλει να χρησιμοποιήσει την επιστροφή
Η στρατηγική του κόμματος είναι σχετικά προφανής. Η επιστροφή Puigdemont μπορεί να παρουσιαστεί ως απόδειξη ότι η σκληρή διαπραγμάτευση με τη Μαδρίτη απέδωσε.
Το Junts στήριξε τον Sánchez. Απαίτησε αμνηστία. Και τελικά ο ηγέτης του μπορεί να επιστρέψει. Από αυτή την οπτική, το μήνυμα είναι: χωρίς τις ψήφους μας αυτό δεν θα είχε συμβεί. Υπάρχει όμως ένα πρόβλημα.
Το ίδιο Junts που διαπραγματεύθηκε με τον Sánchez είναι το κόμμα που τελικά συνέβαλε στην πτώση της κυβέρνησής του. Άρα πρέπει τώρα να πείσει τους Καταλανούς ψηφοφόρους ότι δεν έγινε απλώς συμπλήρωμα μιας κυβέρνησης στη Μαδρίτη.
Και ο Sánchez πρέπει να κάνει το ακριβώς αντίθετο
Για τον πρωθυπουργό η πολιτική εξίσωση είναι σχεδόν ανάποδη. Πρέπει να υποστηρίξει ότι η αμνηστία πέτυχε. Ότι η Καταλονία του 2026 είναι πολύ πιο ήρεμη από εκείνη του 2017. Ότι οι αυτονομιστές δεν διαθέτουν πλέον κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Ότι ένας σοσιαλιστής κυβερνά τη Generalitat.
Και ότι το καταλανικό πρόβλημα μεταφέρθηκε από τα δικαστήρια πίσω στην κανονική πολιτική. Με άλλα λόγια, ο Sánchez πρέπει να παρουσιάσει την επιστροφή Puigdemont όχι ως ήττα του ισπανικού κράτους αλλά ως απόδειξη ότι η στρατηγική αποκλιμάκωσης λειτούργησε.
Και αμέσως μετά πρέπει να αλλάξει θέμα. Πίσω στα ενοίκια. Πίσω στους μισθούς. Πίσω στις δημόσιες υπηρεσίες. Πίσω στην οικονομία.
Αυτή θα είναι ίσως η πραγματική μάχη των εκλογών. Ποιο θέμα θα αποφασίσει τις εκλογές. Εάν οι εκλογές γίνουν για τη στέγη, το κόστος ζωής και τις κοινωνικές πολιτικές, ο Sánchez έχει ένα πεδίο πάνω στο οποίο μπορεί να επιχειρήσει ξανά την κινητοποίηση της Αριστεράς. Εάν γίνουν για την αμνηστία, τον Puigdemont, την Καταλονία και τις παραχωρήσεις προς τους αυτονομιστές, το PP και το Vox αποκτούν πολύ ευνοϊκότερο έδαφος.
Και γι’ αυτό η ημερομηνία της επιστροφής του Puigdemont αποκτά τεράστια πολιτική σημασία.
Οι κάλπες ανοίγουν στις 29 Νοεμβρίου. Και έτσι ο Pedro Sánchez βρίσκεται μπροστά σε ένα παράξενο πρόβλημα. Η αμνηστία σχεδιάστηκε για να κλείσει το κεφάλαιο της Καταλονίας.
Η επιστροφή του ανθρώπου για τον οποίο συμβολικά γράφτηκε μπορεί τώρα να το ανοίξει ξανά - ακριβώς τη στιγμή που ο Sánchez χρειάζεται περισσότερο από ποτέ να μιλήσει για κάτι άλλο.
Add comment
Comments