Η προσπάθεια του Πεκίνου να ενισχύσει τη φορολόγηση των εισοδημάτων που διατηρούν οι εύποροι Κινέζοι στο εξωτερικό αναδεικνύει ένα από τα μεγαλύτερα οικονομικά διλήμματα της εποχής: όσο τα κράτη αναζητούν περισσότερα φορολογικά έσοδα, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτά η διεθνής κινητικότητα του κεφαλαίου. Και τόσο εντονότερος γίνεται ο ανταγωνισμός μεταξύ των χωρών που θέλουν να το προσελκύσουν.
Από τον Κέλσο | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Για δεκαετίες, η παγκοσμιοποίηση είχε μια σχετικά απλή κατεύθυνση. Τα εμπορεύματα περνούσαν ευκολότερα τα σύνορα, οι επιχειρήσεις μετέφεραν παραγωγικές δραστηριότητες εκεί όπου το κόστος ήταν χαμηλότερο και τα κεφάλαια αναζητούσαν τις υψηλότερες αποδόσεις στις διεθνείς αγορές. Σήμερα, η παγκοσμιοποίηση αποκτά μια νέα διάσταση. Δεν ανταγωνίζονται πλέον μόνο οι επιχειρήσεις μεταξύ τους. Ανταγωνίζονται και τα κράτη για το πού θα εγκατασταθούν οι επιχειρήσεις, οι επενδυτές και οι μεγάλες ιδιωτικές περιουσίες.
Η φορολογία βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της αντιπαράθεσης. Και η Κίνα προσφέρει ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον παράδειγμα. Οι κινεζικές φορολογικές αρχές εντείνουν την προσπάθεια εντοπισμού και φορολόγησης εισοδημάτων που αποκτούν εύποροι Κινέζοι μέσω περιουσιακών στοιχείων και επενδυτικών δομών στο εξωτερικό. Η συζήτηση αφορά, μεταξύ άλλων, φορολογική επιβάρυνση 20% σε συγκεκριμένες κατηγορίες εισοδημάτων από κεφάλαιο, όπως μερίσματα και τόκους.
Δεν πρόκειται, πάντως, για γενικό ετήσιο φόρο 20% επί της αξίας όλων των περιουσιακών στοιχείων του εξωτερικού. Η διάκριση είναι ουσιώδης: άλλο η φορολόγηση του εισοδήματος που παράγει μια περιουσία και άλλο η φορολόγηση της ίδιας της περιουσίας. Το σημαντικότερο όμως δεν είναι ο φορολογικός συντελεστής. Είναι το μήνυμα που στέλνει το Πεκίνο. Η μεταφορά χρημάτων εκτός συνόρων δεν συνεπάγεται ότι τα εισοδήματα που αυτά παράγουν παύουν να αποτελούν αντικείμενο φορολογίας στην Κίνα.
Και εδώ αρχίζει μια πολύ μεγαλύτερη ιστορία.
Η μεγάλη αλλαγή: Από τη φορολόγηση του εισοδήματος στη φορολόγηση του παγκόσμιου πλούτου
Η Κίνα δεν ανακάλυψε ξαφνικά τη φορολόγηση του εισοδήματος εξωτερικού. Η κινεζική νομοθεσία προβλέπει ήδη ότι οι φορολογικοί κάτοικοι της χώρας μπορούν να φορολογούνται για εισοδήματα που αποκτούν σε ολόκληρο τον κόσμο. Ο συντελεστής 20% για ορισμένες κατηγορίες εισοδημάτων από κεφάλαιο επίσης προϋπήρχε. Αυτό που αλλάζει είναι η ένταση της εφαρμογής των κανόνων και, κυρίως, η αντιμετώπιση των υπεράκτιων καταπιστευμάτων.
Με τους κανόνες που ανακοινώθηκαν τον Ιούλιο του 2026, οι κινεζικές αρχές αποσαφηνίζουν τη φορολογική μεταχείριση τόσο της μεταφοράς περιουσιακών στοιχείων σε καταπιστεύματα του εξωτερικού όσο και των εισοδημάτων που αυτά παράγουν. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η φορολογική υποχρέωση μπορεί να προκύπτει ακόμη και χωρίς διανομή των κερδών στον τελικό δικαιούχο. Από τις 22 Οκτωβρίου ξεκινά νέα φάση είσπραξης φόρων σε σχετικά εισοδήματα, προκαλώντας ανησυχία μεταξύ εύπορων κινεζικών οικογενειών και διαχειριστών περιουσίας.
Η σημασία της εξέλιξης είναι ευρύτερη από την ίδια την Κίνα. Για πολλά χρόνια, οι μεγάλες ιδιωτικές περιουσίες μπορούσαν να αποκτούν ολοένα πιο διεθνή διάρθρωση. Η κατοικία, η επιχείρηση, ο τραπεζικός λογαριασμός, το επενδυτικό χαρτοφυλάκιο και η εταιρεία συμμετοχών μπορούσαν να βρίσκονται σε πέντε διαφορετικές χώρες. Τα κράτη επιχειρούν τώρα να μειώσουν την απόσταση ανάμεσα στην παγκόσμια κινητικότητα των περιουσιών και στην εθνική τους φορολογική εξουσία.
Γιατί το Πεκίνο αναζητά περισσότερα έσοδα;
Η κινεζική οικονομία αντιμετωπίζει μια δύσκολη δημοσιονομική μετάβαση. Για χρόνια, οι τοπικές κυβερνήσεις αντλούσαν σημαντικά έσοδα από τη διάθεση δικαιωμάτων χρήσης γης. Η παρατεταμένη κρίση στην αγορά ακινήτων περιόρισε αυτή την πηγή χρηματοδότησης. Ταυτόχρονα, οι δημοσιονομικές ανάγκες παραμένουν μεγάλες: υποδομές, κοινωνικές υπηρεσίες, στήριξη της οικονομίας και εξυπηρέτηση υποχρεώσεων των τοπικών αρχών.
Η αυστηρότερη φορολογική αντιμετώπιση των εισοδημάτων που διατηρούνται στο εξωτερικό συνδέεται επίσης με την πολιτική της "κοινής ευημερίας" του Σι Τζινπίνγκ, η οποία δίνει έμφαση στον περιορισμό των οικονομικών ανισοτήτων. Από την πλευρά του Πεκίνου, το επιχείρημα είναι κατανοητό. Γιατί ένας μισθωτός να φορολογείται για το εισόδημά του, ενώ ένας πολύ εύπορος φορολογικός κάτοικος να μπορεί να αναβάλλει ή να αποφεύγει τη φορολόγηση χρησιμοποιώντας σύνθετες δομές του εξωτερικού;
Η απάντηση δεν είναι ότι πρέπει να εξαιρούνται οι μεγάλες περιουσίες. Το πραγματικό οικονομικό ερώτημα είναι διαφορετικό: Πώς μπορεί ένα κράτος να φορολογεί αποτελεσματικά το διεθνές κεφάλαιο χωρίς να υπονομεύει την εμπιστοσύνη, την αποταμίευση και τις παραγωγικές επενδύσεις;
Η κινητικότητα του κεφαλαίου αλλάζει την εξίσωση
Το κεφάλαιο διαφέρει από πολλούς άλλους φορολογικούς συντελεστές. Ένα ακίνητο δεν μπορεί να μεταφερθεί από τη Σαγκάη στη Σιγκαπούρη. Ένα διεθνές χαρτοφυλάκιο τίτλων, όμως, μπορεί να αναδιαρθρωθεί σχετικά εύκολα. Μια επιχειρηματική συμμετοχή μπορεί να μεταβιβαστεί, υπό προϋποθέσεις, σε διαφορετική εταιρική δομή. Και ένας επενδυτής μπορεί να εξετάσει αλλαγή φορολογικής κατοικίας, εφόσον πληροί πραγματικά τις προϋποθέσεις της νέας χώρας. Αυτό δεν σημαίνει ότι η μετακίνηση καταργεί αυτόματα προηγούμενες φορολογικές υποχρεώσεις. Η φορολογική κατοικία, οι κανόνες ελεγχόμενων εταιρειών, οι συμβάσεις αποφυγής διπλής φορολογίας και ενδεχόμενοι φόροι εξόδου μπορούν να περιορίζουν σημαντικά τις επιλογές.
Σημαίνει, ωστόσο, ότι η φορολογία αποτελεί έναν από τους παράγοντες που επηρεάζουν τη διεθνή κατανομή του κεφαλαίου. Και όσο μεγαλύτερη είναι η περιουσία, τόσο περισσότερο μπορεί να δικαιολογείται οικονομικά το κόστος αναδιάρθρωσής της.
Οι νέοι προορισμοί του διεθνούς πλούτου
Η αυστηρότερη κινεζική φορολογική πολιτική αναδεικνύει τον ανταγωνισμό ανάμεσα στα διεθνή χρηματοοικονομικά κέντρα. Η Σιγκαπούρη παραμένει σημαντικός κόμβος διαχείρισης ασιατικών περιουσιών. Το Χονγκ Κονγκ προσφέρει ισχυρή χρηματοοικονομική υποδομή και στενή σύνδεση με την κινεζική οικονομία. Η Ελβετία διαθέτει μακρά παράδοση στη διαχείριση ιδιωτικού πλούτου.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω του μεγέθους και της ρευστότητας των κεφαλαιαγορών τους, αλλά και επειδή δεν συμμετέχουν στο κοινό πρότυπο αυτόματης ανταλλαγής φορολογικών πληροφοριών του ΟΟΣΑ με τον ίδιο τρόπο που συμμετέχουν πολλές άλλες δικαιοδοσίες. Ορισμένοι εύποροι Κινέζοι εξετάζουν τη μεταφορά περιουσιακών στοιχείων στις ΗΠΑ. Αυτό αποτελεί ένδειξη ενδιαφέροντος, όχι απόδειξη μαζικής μετακίνησης κεφαλαίων.
Εδώ χρειάζεται να διαχωρίσουμε τρεις διαφορετικές αποφάσεις.
Οι τρεις αποφάσεις δεν είναι ταυτόσημες και δεν έχουν απαραίτητα το ίδιο φορολογικό αποτέλεσμα.
Ο διεθνής φορολογικός ανταγωνισμός έχει δύο όψεις
Η φορολογική πολιτική δημιουργεί δύο αντίθετες δυνάμεις. Από τη μία πλευρά, τα κράτη θέλουν να περιορίσουν τη φοροδιαφυγή, να αυξήσουν τα δημόσια έσοδα και να διασφαλίσουν δικαιότερη κατανομή των φορολογικών βαρών. Από την άλλη, επιδιώκουν να προσελκύσουν επενδύσεις, επιχειρηματίες και φορολογικούς κατοίκους υψηλής οικονομικής δραστηριότητας. Έτσι δημιουργείται μια ενδιαφέρουσα αντίφαση.
Το ίδιο κράτος μπορεί να επιβάλλει αυστηρότερους κανόνες στους υφιστάμενους φορολογουμένους του και ταυτόχρονα να προσφέρει κίνητρα σε νέους επενδυτές από το εξωτερικό. Δεν είναι απαραίτητα ασυνέπεια. Είναι αποτέλεσμα διαφορετικών δημοσιονομικών και αναπτυξιακών στόχων. Αλλά μπορεί να δημιουργεί στρεβλώσεις. Εάν δύο φορολογούμενοι με παρόμοια οικονομική δυνατότητα αντιμετωπίζονται πολύ διαφορετικά μόνο επειδή ο ένας μετακόμισε πρόσφατα στη χώρα, τίθεται ζήτημα οριζόντιας φορολογικής δικαιοσύνης.
Αντίστοιχα, εάν μια χώρα αυξάνει υπερβολικά τη φορολογική επιβάρυνση των υφιστάμενων επενδυτών, ενδέχεται να περιορίσει τη μελλοντική φορολογική της βάση. Η σωστή ισορροπία δεν είναι αυτονόητη.
Ελλάδα: Μπορεί η δημοσιονομική σταθερότητα να γίνει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα;
Η ελληνική διάσταση είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα. Η Ελλάδα διαθέτει ειδικά φορολογικά καθεστώτα για ορισμένες κατηγορίες φυσικών προσώπων που μεταφέρουν τη φορολογική τους κατοικία στη χώρα, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Η ύπαρξη αυτών των καθεστώτων δείχνει ότι η προσέλκυση διεθνούς πλούτου και οικονομικής δραστηριότητας αποτελεί ήδη μέρος της φορολογικής πολιτικής. Ωστόσο, το σημαντικότερο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα μιας χώρας δεν είναι απαραίτητα ο χαμηλότερος φορολογικός συντελεστής.
Για έναν διεθνή επενδυτή με μακροπρόθεσμο ορίζοντα, σημασία έχουν επίσης η σταθερότητα των κανόνων, η ταχύτητα της δικαιοσύνης, η αποτελεσματικότητα της διοίκησης, η ασφάλεια των περιουσιακών δικαιωμάτων και η δυνατότητα μεταφοράς και επανεπένδυσης κεφαλαίων. Και εδώ η δημοσιονομική ισορροπία μπορεί να προσφέρει ένα σημαντικό πλεονέκτημα. Μια χώρα που διατηρεί ελεγχόμενες τις δημόσιες δαπάνες και το χρέος της έχει, υπό προϋποθέσεις, μεγαλύτερη δυνατότητα να προσφέρει σταθερό και προβλέψιμο φορολογικό περιβάλλον.
Αντίθετα, μια χώρα με επίμονα μεγάλα ελλείμματα ενδέχεται να αντιμετωπίσει πίεση για μελλοντικές αυξήσεις φόρων. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε δημοσιονομικά ισορροπημένη χώρα θα προσελκύσει αυτομάτως κεφάλαια. Σημαίνει ότι η δημοσιονομική αξιοπιστία μπορεί να λειτουργήσει ως στοιχείο μιας ευρύτερης στρατηγικής προσέλκυσης επενδύσεων. Το ζητούμενο, πάντως, δεν πρέπει να περιορίζεται στη μεταφορά τραπεζικών υπολοίπων.
Η μεγαλύτερη οικονομική ωφέλεια προκύπτει όταν η εγκατάσταση διεθνούς πλούτου συνοδεύεται από πραγματικές επενδύσεις, νέες επιχειρήσεις, απασχόληση και φορολογικά έσοδα.
Η φορολογική βάση δεν είναι ανεξάντλητη
Η βασική οικονομική παγίδα είναι η υπόθεση ότι η αύξηση ενός φορολογικού συντελεστή θα αυξήσει αυτομάτως και αναλογικά τα φορολογικά έσοδα. Στην πραγματικότητα, τα φορολογικά έσοδα εξαρτώνται τόσο από τον συντελεστή όσο και από τη φορολογητέα βάση. Μια αύξηση της φορολογίας μπορεί να αυξήσει τα έσοδα, ιδίως όταν περιορίζει προηγούμενα κενά συμμόρφωσης. Μπορεί όμως και να επηρεάσει τις αποφάσεις για αποταμίευση, επένδυση, πραγματοποίηση κερδών ή φορολογική κατοικία.
Η τελική επίδραση εξαρτάται από το μέγεθος αυτών των αντιδράσεων. Δεν υπάρχει γενικός κανόνας ότι η υψηλότερη φορολογία του κεφαλαίου οδηγεί πάντα σε φυγή κεφαλαίων. Ούτε όμως είναι σωστό να θεωρούμε ότι η φορολογική βάση παραμένει απολύτως αμετάβλητη. Η περίπτωση της Κίνας αποτελεί ένα ενδιαφέρον πραγματικό πεδίο παρατήρησης. Εάν οι νέοι κανόνες αυξήσουν σημαντικά τη συμμόρφωση χωρίς ουσιαστική μείωση των εγχώριων επενδύσεων, το Πεκίνο θα έχει ενισχύσει τη δημοσιονομική του θέση.
Εάν, αντίθετα, προκαλέσουν παρατεταμένη αβεβαιότητα, απομάκρυνση επιχειρηματικών δραστηριοτήτων ή περιορισμό νέων επενδύσεων, μέρος του δημοσιονομικού οφέλους μπορεί να αντισταθμιστεί από ευρύτερο οικονομικό κόστος. Αυτό μένει να αποδειχθεί.
Από την παγκοσμιοποίηση των κεφαλαίων στην παγκοσμιοποίηση της φορολογίας
Η εξέλιξη έχει και μια βαθύτερη διάσταση. Η παγκοσμιοποίηση επέτρεψε στο κεφάλαιο να κινηθεί πολύ πιο εύκολα από ό,τι στο παρελθόν. Τώρα τα κράτη επιχειρούν να ακολουθήσουν αυτή την κινητικότητα με φορολογικούς κανόνες, διεθνείς συμφωνίες ανταλλαγής πληροφοριών και μεγαλύτερη διαφάνεια στην πραγματική ιδιοκτησία των περιουσιακών στοιχείων. Έτσι, η παγκόσμια οικονομία κινείται ταυτόχρονα προς δύο κατευθύνσεις.
Τα κεφάλαια αναζητούν μεγαλύτερη ελευθερία μετακίνησης. Οι φορολογικές αρχές αναζητούν μεγαλύτερη δυνατότητα παρακολούθησής τους.
Αυτή η αντιπαράθεση δεν πρόκειται να τελειώσει με έναν κινεζικό φορολογικό κανόνα. Θα αποτελέσει ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του διεθνούς οικονομικού ανταγωνισμού των επόμενων ετών.
Το συμπέρασμα: Δεν ανταγωνίζονται μόνο οι φορολογικοί συντελεστές, αλλά και η εμπιστοσύνη
Η φορολογική εκστρατεία του Πεκίνου δεν αποδεικνύει ότι η φορολόγηση των μεγάλων περιουσιών είναι αναποτελεσματική. Αναδεικνύει όμως το δύσκολο περιβάλλον μέσα στο οποίο ασκείται πλέον η φορολογική πολιτική. Τα κράτη χρειάζονται έσοδα για να χρηματοδοτούν δημόσιες υπηρεσίες, υποδομές και κοινωνική προστασία. Ταυτόχρονα, χρειάζονται ιδιωτικές επενδύσεις για να δημιουργούνται τα εισοδήματα που θα φορολογηθούν στο μέλλον. Η υπερβολική έμφαση στον πρώτο στόχο μπορεί να αποδυναμώσει τον δεύτερο.
Αλλά και ο ανεξέλεγκτος φορολογικός ανταγωνισμός μπορεί να περιορίσει τους πόρους που απαιτούνται για τη λειτουργία ενός σύγχρονου κράτους. Η επιτυχία δεν θα κριθεί αποκλειστικά από το ποια χώρα προσφέρει τον χαμηλότερο φόρο. Θα κριθεί από το ποια μπορεί να συνδυάσει δημοσιονομική σταθερότητα, φορολογική δικαιοσύνη, προβλέψιμους κανόνες και ένα περιβάλλον στο οποίο το κεφάλαιο έχει λόγους να παραμείνει και να επενδύσει.
Γιατί στον νέο παγκόσμιο ανταγωνισμό για τον πλούτο, το σημαντικότερο περιουσιακό στοιχείο μιας οικονομίας ίσως δεν είναι το χρήμα που ήδη διαθέτει. Είναι η εμπιστοσύνη ότι αξίζει να τοποθετηθεί εκεί και το επόμενο.
Add comment
Comments