Όταν τα ελλείμματα πιέζουν τις κυβερνήσεις να αυξήσουν τη φορολογία, χώρες με αξιόπιστα δημόσια οικονομικά αποκτούν μεγαλύτερη ευχέρεια να διεκδικήσουν επενδυτές, επιχειρηματίες και εύπορους φορολογουμένους. Η υπόθεση της Βρετανίας δείχνει πόσο ακριβός μπορεί να αποδειχθεί αυτός ο ανταγωνισμός.
Από τον Κέλσο | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Για δεκαετίες, το Λονδίνο ήταν ένας από τους σημαντικότερους προορισμούς του διεθνούς πλούτου. Δεν προσέφερε μόνο ένα ευνοϊκό φορολογικό καθεστώς για τους αλλοδαπούς κατοίκους, αλλά και ένα ολοκληρωμένο οικοσύστημα: χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, νομική ασφάλεια, πρόσβαση σε αγορές, κορυφαία πανεπιστήμια και έναν τρόπο ζωής που δύσκολα αντιγράφεται.
Τώρα, όμως, η σχέση αυτή δοκιμάζεται. Η κατάργηση του καθεστώτος non-dom και η αλλαγή των κανόνων για τον φόρο κληρονομιάς έχουν αναζωπυρώσει τη συζήτηση για τη φορολόγηση του διεθνούς πλούτου και για το αν η Βρετανία παραμένει ελκυστική για τους ανθρώπους που μπορούν να επιλέξουν πού θα ζουν, πού θα επενδύουν και πού θα οργανώνουν τις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες.
Σύμφωνα με ανάλυση στοιχείων του Bloomberg Billionaires Index, η συνολική περιουσία δισεκατομμυριούχων που έφυγαν από τη Βρετανία ή περιόρισαν τους δεσμούς τους μαζί της τα τελευταία δύο χρόνια ανέρχεται σε περίπου $160 δισ., ή περίπου 121 δισ. λίρες.
Το ποσό αυτό αφορά την περιουσία των συγκεκριμένων προσώπων και οικογενειών· δεν σημαίνει ότι ισόποσα μετρητά ή επενδύσεις μεταφέρθηκαν εκτός χώρας. Αποτυπώνει, ωστόσο, την κλίμακα της κινητικότητας του πλούτου και την πολιτική συζήτηση που αυτή προκαλεί.
Η φορολογία ως παράγοντας μετακίνησης
Η Βρετανία δεν αύξησε απλώς έναν φόρο. Κατήργησε το καθεστώς non-dom, που επέτρεπε σε ορισμένους κατοίκους να φορολογούνται διαφορετικά για εισοδήματα και κέρδη που αποκτούσαν στο εξωτερικό.
Παράλληλα, το νέο πλαίσιο συνδέει την έκθεση σε βρετανικό φόρο κληρονομιάς για περιουσιακά στοιχεία του εξωτερικού με τη μακροχρόνια φορολογική κατοικία στη χώρα. Ο βασικός συντελεστής του φόρου κληρονομιάς είναι 40% πάνω από τα προβλεπόμενα αφορολόγητα όρια.
Για πολλούς φορολογουμένους, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο το ύψος της επιβάρυνσης. Είναι και η προβλεψιμότητά της: αν μπορούν να υπολογίσουν το κόστος της παραμονής τους, να σχεδιάσουν τη διαδοχή μιας οικογενειακής επιχείρησης και να γνωρίζουν ότι οι κανόνες δεν θα αλλάξουν απότομα. Όταν η φορολογική πολιτική γίνεται ασταθής, η αβεβαιότητα μπορεί να λειτουργήσει ως πρόσθετο κίνητρο για μετακίνηση.
Χρειάζεται, πάντως, προσοχή στους ισχυρισμούς περί μαζικής φυγής. Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν αποδεικνύουν ότι κάθε εύπορος φορολογούμενος που αποχωρεί το κάνει αποκλειστικά για φορολογικούς λόγους. Ούτε όλες οι εκτιμήσεις για τις μετακινήσεις εκατομμυριούχων μετρούν το ίδιο πράγμα.
Τα επίσημα στοιχεία της HMRC για το φορολογικό έτος που έληξε το 2025 έδειξαν μικρή μείωση στους φορολογουμένους που δήλωναν καθεστώς non-dom· όμως οι νέοι κανόνες τέθηκαν σε ισχύ τον Απρίλιο του 2025, επομένως τα στοιχεία εκείνης της χρονιάς δεν καταγράφουν πλήρως τις μεταγενέστερες επιπτώσεις τους.
Διαβάστε ακόμα: Γιατί οι βαθύπλουτοι εγκαταλείπουν τη Βρετανία
Οι εναλλακτικοί προορισμοί
Όταν ένας εύπορος κάτοικος φεύγει από το Ηνωμένο Βασίλειο, δεν μετακινεί κατ’ ανάγκην όλη την περιουσία του μαζί του. Μπορεί, όμως, να αλλάξει τη φορολογική του κατοικία, να μεταφέρει την έδρα μιας εταιρείας ή ενός επενδυτικού σχήματος, να προσλάβει προσωπικό και συμβούλους σε άλλη χώρα και να κατευθύνει εκεί μέρος της κατανάλωσης και των νέων επενδύσεών του.
Σε αυτόν τον ανταγωνισμό συμμετέχουν χώρες με διαφορετικά πλεονεκτήματα. Η Ιταλία έχει προσελκύσει εύπορους αλλοδαπούς με καθεστώς σταθερού φόρου για εισοδήματα του εξωτερικού. Η Ελβετία διαθέτει μακρά παράδοση χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και ειδικά φορολογικά καθεστώτα σε ορισμένα καντόνια. Η Σιγκαπούρη έχει εδραιωθεί ως διεθνές χρηματοοικονομικό κέντρο. Η Ελλάδα επιχειρεί να αξιοποιήσει τη δική της θέση, συνδυάζοντας φορολογικά κίνητρα για νέους φορολογικούς κατοίκους με προσπάθεια προσέλκυσης επενδυτικών κεφαλαίων.
Η μεταφορά της φορολογικής κατοικίας του διαχειριστή κεφαλαίων Chris Rokos στην Ελλάδα έδωσε διεθνή προβολή σε αυτή την προσπάθεια. Παράλληλα, το νέο ελληνικό πλαίσιο για επενδυτικά κεφάλαια προβλέπει ειδική φορολογική μεταχείριση για ορισμένες αμοιβές διαχειριστών, με προϋποθέσεις πραγματικής δραστηριότητας στη χώρα.
Αυτές οι κινήσεις δείχνουν ότι η Ελλάδα δεν διεκδικεί απλώς μεμονωμένους εύπορους κατοίκους· θέλει να προσελκύσει και επιχειρηματική δραστηριότητα γύρω από τη διαχείριση κεφαλαίων.
Τι προσφέρει η δημοσιονομική ισορροπία
Εδώ βρίσκεται η σύνδεση με τη δημοσιονομική ισορροπία. Μια χώρα που βρίσκεται υπό έντονη πίεση να χρηματοδοτήσει μεγάλα ελλείμματα και αυξανόμενες δαπάνες έχει ισχυρότερο κίνητρο να αναζητήσει νέα έσοδα.
Μια χώρα με πιο αξιόπιστη δημοσιονομική πορεία μπορεί να έχει μεγαλύτερη δυνατότητα να σχεδιάσει στοχευμένα κίνητρα, να διατηρήσει σταθερούς κανόνες και να προσελκύσει φορολογουμένους και επιχειρήσεις χωρίς να αλλάζει διαρκώς τη φορολογική της πολιτική.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η δημοσιονομική ισορροπία οδηγεί αυτόματα σε χαμηλούς φόρους ή ότι κάθε φορολογικό κίνητρο αποδίδει. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι οι γενικές μειώσεις εταιρικών φόρων μπορεί να έχουν υψηλό δημοσιονομικό κόστος, ενώ ακόμη και τα στοχευμένα κίνητρα δεν αντισταθμίζουν πάντοτε την απώλεια εσόδων.
Η προσέλκυση επενδύσεων εξαρτάται και από τη νομική ασφάλεια, τις υποδομές, το εξειδικευμένο προσωπικό και την ποιότητα της δημόσιας διοίκησης.
Η δημοσιονομική σταθερότητα λειτουργεί, συνεπώς, ως περιθώριο επιλογών. Επιτρέπει σε μια κυβέρνηση να ανταγωνιστεί με ένα συνεκτικό πακέτο - φορολογικούς κανόνες, υπηρεσίες, υποδομές και θεσμική αξιοπιστία - αντί να προσφεύγει σε σπασμωδικές αλλαγές υπό την πίεση των ελλειμμάτων.
Το κίνητρο πρέπει να είναι αρκετά ελκυστικό ώστε να φέρνει πραγματική δραστηριότητα, αλλά και αρκετά στοχευμένο ώστε να μην καταλήγει σε αδικαιολόγητη απώλεια δημόσιων εσόδων.
Ο διεθνής ανταγωνισμός δεν κρίνεται μόνο στον συντελεστή
Η μάχη για τα διεθνή κεφάλαια δεν θα κριθεί αποκλειστικά από το ποια χώρα προσφέρει τον χαμηλότερο φόρο. Οι πολύ εύποροι άνθρωποι και οι επιχειρήσεις τους επιλέγουν τόπο εγκατάστασης με βάση ένα σύνολο παραγόντων: σταθερότητα, πρόσβαση σε αγορές, δυνατότητα προσλήψεων, σχολεία, αεροπορικές συνδέσεις, ποιότητα ζωής και εμπιστοσύνη στους θεσμούς.
Αυτό έχει σημασία για χώρες όπως η Ελλάδα. Ένα φορολογικό κίνητρο μπορεί να ανοίξει την πόρτα, αλλά δύσκολα θα κρατήσει επενδυτές αν συνοδεύεται από γραφειοκρατία, αργή απονομή δικαιοσύνης ή διαρκείς αλλαγές στους κανόνες. Αντίστοιχα, ένα ισχυρό θεσμικό και επιχειρηματικό περιβάλλον μπορεί να διατηρήσει κεφάλαια ακόμη και όταν οι φόροι δεν είναι οι χαμηλότεροι.
Η Βρετανία δείχνει ότι ακόμη και ένα ώριμο διεθνές χρηματοοικονομικό κέντρο δεν είναι απρόσβλητο από τον ανταγωνισμό. Η Ελλάδα, η Ιταλία, η Ελβετία και η Σιγκαπούρη δείχνουν ότι οι εναλλακτικές δεν είναι όλες ίδιες: καθεμία προσπαθεί να συνδυάσει φορολογικούς όρους με διαφορετικά θεσμικά και οικονομικά πλεονεκτήματα.
Στον πόλεμο προσέλκυσης κεφαλαίων, λοιπόν, η δημοσιονομική ισορροπία δεν είναι αυτοσκοπός ούτε υπόσχεση χαμηλής φορολογίας. Είναι η δυνατότητα μιας χώρας να επιλέξει τους όρους του ανταγωνισμού — και να τους τηρήσει.
Add comment
Comments