Κίνα: Ο Σι Τζινπίνγκ εκκαθαρίζει την κομματική ελίτ – Οι 33 αποπομπές και οι άδειες καρέκλες της εξουσίας

Η συμμετοχή στην ολομέλεια ήταν η χαμηλότερη που έχει καταγραφεί στη μεταμαοϊκή περίοδο, σε σχέση με την αρχική σύνθεση της επιτροπής. Το 2024 είχαν συμμετάσχει 364 στελέχη σε αντίστοιχη συνεδρίαση. Το 2025 ο αριθμός είχε περιοριστεί στα 315. Φέτος υποχώρησε στα 279.

Η διαφορά των 97 προσώπων ανάμεσα στην αρχική σύνθεση και στους παρόντες δεν σημαίνει ότι όλοι έχουν αποπεμφθεί. Ορισμένοι μπορεί να απουσίαζαν για άλλους λόγους, ενώ υπάρχουν και περιπτώσεις θανάτων, αντικαταστάσεων ή μεταβολών στην υπηρεσιακή κατάσταση. Ωστόσο, η έκταση των επιβεβαιωμένων αποπομπών και των ερευνών δείχνει ότι το κόμμα βρίσκεται σε μια βαθιά διαδικασία εσωτερικής αναδιάρθρωσης.

Η μεγαλύτερη ανατροπή βρίσκεται στον κινεζικό στρατό

Η πιο εντυπωσιακή διάσταση των εκκαθαρίσεων αφορά τις ένοπλες δυνάμεις. Η Κεντρική Στρατιωτική Επιτροπή, το ανώτατο όργανο διοίκησης του κινεζικού στρατού, είχε συγκροτηθεί το 2022 με επτά μέλη. Σήμερα έχουν απομείνει μόλις δύο: ο ίδιος ο Σι Τζινπίνγκ και ο στρατηγός Ζανγκ Σενγκμίν.

Ο τελευταίος δεν προέρχεται από την παραδοσιακή επιχειρησιακή ηγεσία του στρατού. Είναι ο αξιωματούχος που είχε αναλάβει την εποπτεία της στρατιωτικής πειθαρχίας και την καταπολέμηση της διαφθοράς. Η αναβάθμισή του στο Πολιτικό Γραφείο αποτελεί μια από τις σημαντικότερες πολιτικές αποφάσεις της ολομέλειας.

Οι Financial Times σημειώνουν ότι πρόκειται για την πρώτη προαγωγή στελέχους στο Πολιτικό Γραφείο εκτός κομματικού συνεδρίου από το 1994. Το γεγονός έχει ιδιαίτερη συμβολική σημασία: ο άνθρωπος που επέβλεψε τις εκκαθαρίσεις στον στρατό γίνεται πλέον ο μοναδικός στρατιωτικός εκπρόσωπος στο ανώτατο πολιτικό όργανο του κόμματος.

Ανάμεσα στους στρατηγούς που απομακρύνθηκαν βρίσκεται ο Ζανγκ Γιουσιά, ο οποίος κατείχε μία από τις ισχυρότερες θέσεις στη στρατιωτική ιεραρχία και θεωρούνταν επί χρόνια στενός συνεργάτης του Σι. Η αποπομπή του είναι ιδιαίτερα σημαντική, επειδή καταδεικνύει ότι ούτε τα στελέχη του στενού κύκλου του Κινέζου προέδρου προστατεύονται από την εκστρατεία.

Απομακρύνθηκε επίσης ο Λιου Τζενλί, ο οποίος είχε αναλάβει κρίσιμες αρμοδιότητες στον επιχειρησιακό σχεδιασμό των ενόπλων δυνάμεων. Οι επίσημες ανακοινώσεις κάνουν λόγο για σοβαρές παραβιάσεις της κομματικής πειθαρχίας και της νομοθεσίας, χωρίς να δημοσιοποιούν πλήρη στοιχεία για κάθε υπόθεση.

Καταπολέμηση της διαφθοράς ή εξουδετέρωση πιθανών αντιπάλων;

Η εκστρατεία κατά της διαφθοράς αποτελεί κεντρικό χαρακτηριστικό της διακυβέρνησης Σι από το 2012. Εκατομμύρια κομματικά στελέχη έχουν υποστεί πειθαρχικές κυρώσεις, ενώ έχουν απομακρυνθεί υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι του κράτους, των ενόπλων δυνάμεων και των κρατικών επιχειρήσεων.

Το Πεκίνο παρουσιάζει αυτή την πολιτική ως αναγκαία προϋπόθεση για την επιβίωση του κομματικού συστήματος. Το επιχείρημα είναι ότι ένα κόμμα που κυβερνά χωρίς εκλογικό ανταγωνισμό οφείλει να διαθέτει ιδιαίτερα αυστηρούς μηχανισμούς εσωτερικού ελέγχου, διαφορετικά κινδυνεύει να διαβρωθεί από πελατειακές σχέσεις, προσωπικά συμφέροντα και κατάχρηση εξουσίας.

Αυτή η διάσταση δεν μπορεί να αγνοηθεί. Η διαφθορά στην κινεζική δημόσια διοίκηση και στις κρατικές επιχειρήσεις έχει αποτελέσει διαχρονικό πρόβλημα.

Υπάρχει, όμως, και η αντίθετη ερμηνεία. Όταν η ίδια πολιτική ηγεσία ελέγχει τους μηχανισμούς έρευνας, την κομματική πειθαρχία και τις διαδικασίες απομάκρυνσης στελεχών, η καταπολέμηση της διαφθοράς μπορεί να λειτουργήσει και ως μέσο συγκέντρωσης εξουσίας.

Το πρόβλημα είναι ότι οι δύο ερμηνείες δεν αλληλοαποκλείονται. Μια εκστρατεία μπορεί να αποκαλύπτει πραγματικές περιπτώσεις διαφθοράς και ταυτόχρονα να ενισχύει τον πολιτικό έλεγχο της ηγεσίας.

Ο Τζόναθαν Τσιν, ερευνητής του Brookings Institution και πρώην ειδικός των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών για τον Σι, επισημαίνει στο Christian Science Monitor ότι η συνεχής εσωτερική κάθαρση έχει εξελιχθεί σε δομικό χαρακτηριστικό του κινεζικού πολιτικού συστήματος.

Ο φόβος ως μηχανισμός διοίκησης: Το πρόβλημα της γραφειοκρατικής παράλυσης

Η πολιτική συγκέντρωση εξουσίας έχει μια σημαντική οικονομική διάσταση. Η Κίνα διαθέτει έναν τεράστιο διοικητικό μηχανισμό, στον οποίο οι αποφάσεις για δημόσιες επενδύσεις, βιομηχανικές επιδοτήσεις, υποδομές και χρηματοδότηση επηρεάζονται άμεσα από τις κομματικές προτεραιότητες.

Η αποτελεσματικότητα αυτού του συστήματος προϋποθέτει ότι τα στελέχη του μπορούν να λαμβάνουν αποφάσεις, να αξιολογούν κινδύνους και να αναλαμβάνουν ευθύνη. Όταν όμως οι κυρώσεις γίνονται αυστηρότερες και τα κριτήρια πολιτικής αξιολόγησης λιγότερο προβλέψιμα, εμφανίζεται ο κίνδυνος της διοικητικής αδράνειας.

Ένας αξιωματούχος μπορεί να θεωρήσει ασφαλέστερο να καθυστερήσει μια επενδυτική απόφαση παρά να εγκρίνει ένα έργο που ενδέχεται αργότερα να αμφισβητηθεί. Αντίστοιχα, ένας διευθυντής κρατικής επιχείρησης μπορεί να προτιμήσει τη συμμόρφωση με την επίσημη πολιτική γραμμή αντί για μια οικονομικά αποδοτικότερη αλλά πολιτικά πιο αβέβαιη επιλογή.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι εκκαθαρίσεις οδηγούν αναγκαστικά σε οικονομική επιβράδυνση. Μπορούν επίσης να περιορίσουν τη διαφθορά και τη σπατάλη. Η πραγματική επίδραση εξαρτάται από το κατά πόσο οι έλεγχοι συνοδεύονται από σαφείς κανόνες, αξιοκρατικές διαδικασίες και προβλέψιμη διοίκηση.

Η επίσημη κινεζική επιχειρηματολογία δίνει έμφαση στην πειθαρχία και στην αποτελεσματικότητα. Η κριτική ανάλυση επισημαίνει τον κίνδυνο να υποκατασταθεί η διοικητική πρωτοβουλία από την πολιτική συμμόρφωση. Η διάκριση έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια οικονομία που επιδιώκει να μεταβεί από την ανάπτυξη μέσω κατασκευών και υποδομών σε ένα μοντέλο υψηλότερης παραγωγικότητας και τεχνολογικής καινοτομίας.

Το παράδοξο του Σι: Περισσότερη προσωπική εξουσία, λιγότερη θεσμική ασφάλεια

Η ιστορία των αυταρχικών πολιτικών συστημάτων αναδεικνύει ένα επαναλαμβανόμενο πρόβλημα. Όσο περισσότερες αποφάσεις συγκεντρώνονται σε ένα πρόσωπο, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η εξάρτηση ολόκληρου του συστήματος από την κρίση και τις επιλογές του.

Η συγκέντρωση εξουσίας μπορεί να επιταχύνει την εφαρμογή στρατηγικών αποφάσεων. Ταυτόχρονα, όμως, μπορεί να περιορίσει την ανεξάρτητη πληροφόρηση που φτάνει στην κορυφή της πολιτικής ιεραρχίας. Οι υφιστάμενοι έχουν κίνητρο να μεταφέρουν πληροφορίες που θεωρούν ότι επιθυμεί να ακούσει η ηγεσία και να αποφεύγουν εκτιμήσεις που θα μπορούσαν να εκληφθούν ως αμφισβήτηση.

Αυτό δημιουργεί έναν κίνδυνο που οι πολιτικοί επιστήμονες συνδέουν με τα ιδιαίτερα συγκεντρωτικά καθεστώτα: τη δυσκολία διόρθωσης λανθασμένων αποφάσεων. Η περίπτωση της Κίνας είναι ακόμη πιο σύνθετη, επειδή η χώρα διαθέτει ταυτόχρονα ισχυρή τεχνοκρατική παράδοση και ένα πολιτικό σύστημα που απαιτεί αυξημένη ιδεολογική πειθαρχία.

Το ερώτημα είναι εάν οι δύο αυτές λογικές μπορούν να συνυπάρξουν χωρίς να περιοριστεί η διοικητική αποτελεσματικότητα.

Ο Τσιν περιγράφει στο Christian Science Monitor ένα επιπλέον πρόβλημα: οι εκκαθαρίσεις αγγίζουν πλέον πρόσωπα που είχαν επιλεγεί από τον ίδιο τον Σι. Η αντικατάστασή τους δεν εγγυάται ότι η νέα γενιά στελεχών θα απολαμβάνει μεγαλύτερη εμπιστοσύνη.

Η Ταϊβάν και η στρατιωτική ετοιμότητα: Ένα δύσκολο δίλημμα

Οι αλλαγές στην ανώτατη στρατιωτική ηγεσία έχουν και άμεσες γεωπολιτικές προεκτάσεις. Η Κίνα έχει αναγάγει τον εκσυγχρονισμό των ενόπλων δυνάμεων σε βασικό στρατηγικό στόχο. Η επιχειρησιακή ετοιμότητα του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού είναι κρίσιμη για τη στρατηγική του Πεκίνου απέναντι στην Ταϊβάν, για την παρουσία του στη Νότια Σινική Θάλασσα και για τον ανταγωνισμό με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η απομάκρυνση έμπειρων στρατιωτικών διοικητών μπορεί βραχυπρόθεσμα να δημιουργήσει κενά στην ηγεσία και προβλήματα συντονισμού. Από την άλλη πλευρά, εάν οι εκκαθαρίσεις απομακρύνουν πραγματικά διεφθαρμένα ή ανεπαρκή στελέχη, θα μπορούσαν μακροπρόθεσμα να βελτιώσουν τη λειτουργία του στρατεύματος.

Επομένως, δεν είναι ασφαλές να συμπεράνουμε ότι οι εκκαθαρίσεις καθιστούν αναπόφευκτη μια στρατιωτική σύγκρουση ή, αντιστρόφως, ότι αποκλείουν μια τέτοια εξέλιξη. Το Associated Press σημειώνει ότι η έκταση των στρατιωτικών απομακρύνσεων είναι εξαιρετικά μεγάλη, ενώ οι αναλυτές αναμένουν ότι ορισμένες κρίσιμες τοποθετήσεις θα πραγματοποιηθούν στο συνέδριο του 2027.

Για την Ταϊβάν και τους συμμάχους της, το σημαντικότερο ερώτημα είναι πώς επηρεάζονται η ποιότητα της στρατιωτικής διοίκησης, η διαδικασία λήψης αποφάσεων και η αξιοπιστία των εκτιμήσεων που λαμβάνει ο Σι.

Το 2027 και η τέταρτη θητεία: Ποιος θα διαδεχθεί τον Σι;

Η πέμπτη ολομέλεια δεν αφορούσε αποκλειστικά την εσωτερική πειθαρχία. Το κόμμα επιβεβαίωσε ότι το 21ο Συνέδριό του θα πραγματοποιηθεί το δεύτερο εξάμηνο του 2027. Οι περισσότεροι διεθνείς αναλυτές εκτιμούν ότι ο Σι Τζινπίνγκ θα επιδιώξει να παραμείνει στην ηγεσία για ακόμη μία πενταετία.

Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν έχει αναδειχθεί σαφής διάδοχος. Αυτό αποτελεί σημαντική διαφοροποίηση από την περίοδο κατά την οποία η κινεζική ηγεσία επιδίωκε περισσότερο προβλέψιμες μεταβιβάσεις εξουσίας. Η απουσία διαδόχου ενισχύει τη θέση του Σι στο παρόν, αλλά δημιουργεί αβεβαιότητα για το μέλλον.

Σε σημερινή ανάλυση του ταϊβανέζικου πρακτορείου CNA, ακαδημαϊκοί εκτιμούν ότι η ανανέωση της κομματικής ηγεσίας μπορεί να προχωρήσει χωρίς να συνοδευτεί από ανάδειξη προσώπου που θα αναλάβει μελλοντικά την κορυφή της εξουσίας. Αυτό θα μπορούσε να επιτρέψει στον Σι να παρατείνει την κυριαρχία του, διατηρώντας παράλληλα τη διαδικασία διαδοχής υπό τον προσωπικό του έλεγχο.