Ο δημοσιογράφος Άντριου Χίγκινς επιστρέφει στην Κίνα, όπου είχε βρεθεί και το 1989, την εποχή της εξέγερσης στην πλατεία Τιενανμέν. Συναντά μια χώρα μεταμορφωμένη από τα τρένα υψηλής ταχύτητας και τους σύγχρονους ουρανοξύστες - αλλά και μια κοινωνία όπου η επιτήρηση και η ανησυχία για κάθε πιθανή απειλή έχουν γίνει πολύ πιο έντονες.
Από τον Andrew Higgins | The New York Times
Απόδοση – δημοσιογραφική επιμέλεια: Κίρκη | Greece2Day
Η Κίνα απέχει πολύ από τη χώρα που γνώρισα πριν από δεκαετίες. Οι μεγαλουπόλεις έχουν αλλάξει, οι υποδομές εκσυγχρονίστηκαν και τα τρένα υψηλής ταχύτητας συνδέουν περιοχές της χώρας με ταχύτητες που κάποτε έμοιαζαν αδιανόητες. Η οικονομική ανάπτυξη αποτυπώνεται στο τοπίο: νέοι ορίζοντες από γυαλί και χάλυβα, μεγάλες μεταφορικές αρτηρίες και μια εντυπωσιακή εικόνα τεχνολογικής προόδου.
Όμως το ταξίδι δεν είναι απλώς μια καταγραφή της ανόδου της Κίνας. Έχοντας βρεθεί στην πλατεία Τιενανμέν τον Ιούνιο του 1989, επιστρέφω σε μια χώρα πλουσιότερη και ισχυρότερη, αλλά και περισσότερο καχύποπτη. Είναι περισότερο από έντονη η αντίθεση ανάμεσα στην υλική πρόοδο και στην εξάπλωση ενός κράτους επιτήρησης που αντιμετωπίζει όλο και περισσότερες εξελίξεις μέσα από το πρίσμα της ασφάλειας.
Από την ανάπτυξη στην εμμονή με την ασφάλεια
Η οικονομική επιτυχία δεν συνοδεύτηκε από πολιτικό άνοιγμα. Αντίθετα, η ενίσχυση της κρατικής ισχύος και της τεχνολογικής δυνατότητας παρακολούθησης συμβαδίζει με μια βαθύτερη ανησυχία για την κοινωνική αστάθεια, τις διαφωνίες και τις απειλές που μπορεί να αμφισβητήσουν την εξουσία του Κομμουνιστικού Κόμματος. Η Τιενανμέν αποτελεί κεντρικό σημείο αυτής της αντίφασης. Δεν είναι μόνο ένα μνημείο ή ένας τεράστιος δημόσιος χώρος, αλλά και τόπος προσωπικής μνήμης: εκεί βρισκόμουν όταν ο στρατός κατέστειλε τις διαδηλώσεις του 1989. Η επιστροφή ύστερα από δεκαετίες, αναδεικνύει πόσο διαφορετική είναι η χώρα - και πόσο έντονα παραμένει το αποτύπωμα εκείνης της καταστολής στη λειτουργία του κράτους.
Σήμερα, η επιτήρηση δεν περιορίζεται στην παρουσία αστυνομικών ή σε ελέγχους σε πολιτικά ευαίσθητες στιγμές. Δημόσιες κάμερες και ψηφιακά συστήματα εντάσσονται σε ένα ευρύτερο περιβάλλον ελέγχου της πληροφορίας και της δημόσιας δράσης. Η Διεθνής Αμνηστία, στην έκθεσή της για την Κίνα το 2025–26, αναφέρει ότι οι αρχές ενίσχυσαν τον έλεγχο του δημόσιου λόγου και συνέχισαν να καταστέλλουν ειρηνικές μορφές διαφωνίας, ενώ η διαδικτυακή επιτήρηση και η λογοκρισία παρέμειναν σε ισχύ.
Η καχυποψία ως τρόπος διακυβέρνησης
Ο τίτλος "Όπου κάθε δέντρο κρύβει έναν εχθρό", συμπυκνώνει την εικόνα μιας εξουσίας που αναζητά διαρκώς πιθανούς κινδύνους. Η καχυποψία δεν παρουσιάζεται απλώς ως προσωπικό γνώρισμα της ηγεσίας, αλλά ως πολιτική λογική: η δημόσια διαφωνία, η ανεξάρτητη οργάνωση και η ανεξέλεγκτη πληροφορία αντιμετωπίζονται ως πιθανά προβλήματα ασφαλείας. Από αυτή τη σκοπιά, η τεχνολογία αποκτά διπλό ρόλο. Υποστηρίζει την οικονομική ανάπτυξη και την καθημερινή λειτουργία μιας σύγχρονης χώρας, αλλά παράλληλα διευρύνει τις δυνατότητες του κράτους να παρακολουθεί, να ταξινομεί και να ελέγχει. Η Αμνηστία επισημαίνει ότι στην Κίνα η παρακολούθηση μέσω κάμερας και η ψηφιακή επιτήρηση μπορούν να επηρεάσουν την ιδιωτικότητα και την ελευθερία έκφρασης, ιδιαίτερα όταν στοχοποιούνται υπερασπιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συγγραφείς και άλλοι επικριτές της εξουσίας.
Εδώ βρίσκεται και η βαθύτερη αντίφαση της εικόνας της σύγχρονης Κίνας: μια κοινωνία μπορεί να προοδεύει θεαματικά στις μεταφορές, στην τεχνολογία και στις πόλεις, ενώ ο δημόσιος χώρος γίνεται πιο αυστηρά ελεγχόμενος. Η οικονομική ευημερία δεν συνεπάγεται από μόνη της μεγαλύτερη ελευθερία ή εμπιστοσύνη ανάμεσα στο κράτος και στους πολίτες.
Το τίμημα της διαρκούς επιτήρησης
Η συνεχής επιτήρηση μπορεί να περιορίζει ορισμένες μορφές δημόσιας αμφισβήτησης. Μπορεί όμως και να δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο: όσο περισσότερο το κράτος αντιμετωπίζει την κοινωνία ως πιθανή πηγή απειλής, τόσο περισσότερο ενισχύει τους μηχανισμούς ελέγχου· και όσο αυξάνεται ο έλεγχος, τόσο δυσκολότερο γίνεται να διακρίνει κανείς την πραγματική απειλή από την ειρηνική διαφωνία.
Η επιστροφή μου στην Τιενανμέν λειτουργεί έτσι ως μέτρο της αλλαγής. Η χώρα γύρω από την πλατεία είναι αγνώριστη. Η μνήμη του 1989, όμως, παραμένει παρούσα - και η σημερινή εξάπλωση της επιτήρησης δείχνει ότι η καχυποψία της εξουσίας όχι μόνο δεν υποχώρησε, αλλά απέκτησε νέα μέσα και μεγαλύτερη εμβέλεια.
Add comment
Comments