Το Κομμουνιστικό Κόμμα έχει χαρακτηρίσει την Πολιτιστική Επανάσταση καταστροφικό λάθος, αλλά αποφεύγει να επιτρέψει μια ουσιαστική δημόσια συζήτηση για τα αίτια και τις ευθύνες. Για τον Σι Τζινπίνγκ, η σιωπή γύρω από εκείνη τη δεκαετία είναι και τρόπος προστασίας της σημερινής εξουσίας.
|The Economist
Απόδοση – δημοσιογραφική επιμέλεια: Αληκτώ | Greece2Day
Η Πολιτιστική Επανάσταση ξεκίνησε το 1966 με πρωτοβουλία του Μάο Τσετούνγκ και διήρκεσε έως τον θάνατό του, τον Σεπτέμβριο του 1976. Πενήντα χρόνια αργότερα, η Κίνα δεν αντιμετωπίζει αυτή την επέτειο ως αφορμή για εθνικό απολογισμό.
Το επίσημο κόμμα έχει ήδη εκδώσει την ετυμηγορία του: η περίοδος ήταν σοβαρό σφάλμα και ο Μάο έφερε την κύρια ευθύνη. Παράλληλα, όμως, επιμένει ότι η συνολική προσφορά του ιδρυτή της Λαϊκής Δημοκρατίας υπερτερεί των λαθών του.
Η εκστρατεία του Μάο κινητοποίησε νέους, ιδίως τους Ερυθροφρουρούς, εναντίον όσων χαρακτηρίζονταν "ταξικοί εχθροί" ή υποστηρικτές του καπιταλιστικού δρόμου. Στελέχη του κόμματος, εκπαιδευτικοί και διανοούμενοι διώχθηκαν, ενώ η βία και οι πολιτικές εκκαθαρίσεις παρέλυσαν θεσμούς και οικονομική δραστηριότητα.
Οι νεκροί υπολογίζονται σε περισσότερους από ένα εκατομμύριο, αν και οι εκτιμήσεις διαφέρουν. Η αναταραχή σημάδεψε ολόκληρες γενιές, ανάμεσά τους και τον σημερινό πρόεδρο Σι: ο πατέρας του εκκαθαρίστηκε και ο έφηβος τότε Σι στάλθηκε στην ύπαιθρο, όπου έζησε και εργάστηκε για χρόνια.
Η σιωπή δεν ήταν πάντοτε τόσο απόλυτη. Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, υπό τον Ντενγκ Σιαοπίνγκ, υπήρξε περιορισμένος χώρος για προσωπικές μαρτυρίες και λογοτεχνία που αποτύπωνε τα τραύματα της περιόδου.
Το 1981, όμως, το κόμμα υιοθέτησε μια επίσημη ιστορική αποτίμηση που αναγνώριζε την καταστροφή, ενώ ταυτόχρονα διαφύλασσε τον κεντρικό ρόλο του Μάο και τη νομιμοποίηση του ίδιου του κόμματος. Το μήνυμα ήταν να αναγνωριστούν ορισμένα λάθη, χωρίς η συζήτηση να μετατραπεί σε αμφισβήτηση της εξουσίας.
Για χρόνια, παρά τους περιορισμούς, άνθρωποι συνέχιζαν να μιλούν για όσα είχαν ζήσει: μέσα από βιβλία, περιοδικά, κινηματογραφικές ταινίες και τοπικά μνημεία.Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια αυτά τα περιθώρια έχουν στενέψει αισθητά. Περιοδικά έκλεισαν, βιβλία αποσύρθηκαν ή απαγορεύτηκαν και κινηματογραφιστές που ασχολούνται με την περίοδο τελούν υπό επιτήρηση.
Ακόμη και όταν πανεπιστημιακοί αναφέρονται στην Πολιτιστική Επανάσταση, το επίσημο συμπέρασμα δύσκολα τίθεται υπό αμφισβήτηση.
Διαβάστε ακόμα: Η παρωχημένη φύση του κομμουνισμού
Η αλλαγή αποτυπώθηκε και στην επίσημη κομματική ιστοριογραφία. Το ψήφισμα του 2021 για την ιστορία του κόμματος περιόρισε την εξέταση της Πολιτιστικής Επανάστασης σε μια σύντομη παράγραφο, σε αντίθεση με την εκτενέστερη αποτίμηση του 1981.
Η γραμμή είναι σαφής: το κόμμα μπορεί να παραδεχθεί ότι έγινε ένα ιστορικό λάθος, αλλά δεν θέλει να ανοίξει ξανά τη συζήτηση για το πώς γεννήθηκε, ποιοι το υπηρέτησαν και τι αποκαλύπτει για τη συγκέντρωση της εξουσίας.
Το θέμα είναι ευαίσθητο και για τον Σι προσωπικά. Η οικογένειά του υπέστη διώξεις, ενώ ο ίδιος έζησε την πολιτική εκστρατεία ως έφηβος. Αυτό δεν τον οδήγησε, ωστόσο, σε δημόσια αποστασιοποίηση από τον Μάο.
Αντίθετα, η σημερινή ηγεσία διατηρεί τα σύμβολα και τη γλώσσα του μαοϊκού παρελθόντος, συνδέοντάς τα με τον εθνικισμό και την ισχύ του κράτους. Η επίσημη αφήγηση καταδικάζει την αναρχία της Πολιτιστικής Επανάστασης, αλλά ταυτόχρονα τιμά τον ηγέτη που την εξαπέλυσε και θεμελίωσε το καθεστώς.
Γι’ αυτό η σιωπή δεν αφορά μόνο τη μνήμη των θυμάτων. Μια πραγματική δημόσια συζήτηση θα έθετε ερωτήματα για την ανεξέλεγκτη εξουσία, την προσωπολατρία και την ευθύνη των θεσμών - ζητήματα που παραμένουν επίκαιρα σε ένα σύστημα όπου το ίδιο κόμμα ελέγχει την πολιτική ζωή και την επίσημη καταγραφή της ιστορίας.
Η λογοκρισία επιβάλλει ένα όριο: η Πολιτιστική Επανάσταση μπορεί να περιγράφεται ως «δεκαετία καταστροφής», αλλά όχι να μετατρέπεται σε ανοιχτή δίκη του κομματικού μονοπωλίου.
Το 2016, στην εξηκοστή επέτειο από την έναρξη της περιόδου, υπήρξαν δημόσιες αντιπαραθέσεις ανάμεσα σε όσους ζητούσαν πληρέστερο απολογισμό και σε εκείνους που ήθελαν να επανεκτιμήσουν τον Μάο ως επαναστάτη που συγκρούστηκε με μια παγιωμένη κομματική γραφειοκρατία.
Σήμερα, ούτε η καταδίκη ούτε η εξιδανίκευση της περιόδου γίνονται εύκολα ανεκτές. Η σιωπή λειτουργεί ως νίκη της σημερινής ηγεσίας: η ιστορία παραμένει κλειστό κεφάλαιο, με το κόμμα να διατηρεί τον έλεγχο τόσο της κρίσης όσο και των ορίων της συζήτησης.
Add comment
Comments