Η τηλεργασία θεωρείται μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που έφερε η ψηφιακή εποχή στην αγορά εργασίας. Για εκατομμύρια εργαζομένους σημαίνει λιγότερες μετακινήσεις, μεγαλύτερη ευελιξία, περισσότερο χρόνο με την οικογένεια και τη δυνατότητα να ζουν μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα χωρίς να εγκαταλείπουν την καριέρα τους.
Ωστόσο, νέα ακαδημαϊκή έρευνα ανοίγει ξανά τη συζήτηση για το κατά πόσο η εργασία από το σπίτι έχει και μια λιγότερο ορατή πλευρά: την επιδείνωση της ψυχικής υγείας.
Η μελέτη που προκάλεσε αντιδράσεις
Οι οικονομολόγοι της εργασίας Emma Harrington και Natalia Emanuel, σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science, υποστηρίζουν ότι η εξ αποστάσεως εργασία μπορεί να εξηγεί περίπου το ένα τρίτο της επιδείνωσης της ψυχικής υγείας που καταγράφηκε μεταξύ 2011 και 2024.
Η διαπίστωση αυτή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, καθώς αμφισβητεί μια από τις πιο δημοφιλείς εργασιακές πρακτικές της τελευταίας δεκαετίας.
Ωστόσο, αρκετοί αναλυτές επισημαίνουν ότι τα συμπεράσματα της μελέτης ίσως είναι πολύ πιο περιορισμένα από όσο παρουσιάζονται.
Δεν συγκρίθηκαν εργαζόμενοι που δούλευαν από το σπίτι
Το βασικό σημείο κριτικής αφορά τη μεθοδολογία της έρευνας.
Οι ερευνητές δεν συνέκριναν εργαζόμενους που εργάζονταν πραγματικά από το σπίτι με όσους εργάζονταν αποκλειστικά σε γραφεία. Αντίθετα, χώρισαν τους συμμετέχοντες σε δύο διαφορετικές κατηγορίες:
- όσους είχαν επαγγέλματα που θα μπορούσαν να εκτελούνται εξ αποστάσεως,
- και όσους εργάζονταν σε επαγγέλματα όπου αυτό δεν ήταν εφικτό.
Με άλλα λόγια, πολλοί από όσους χαρακτηρίστηκαν ως “τηλεργάσιμοι” μπορεί να μην εργάζονταν ποτέ από το σπίτι, ενώ αρκετοί από την άλλη ομάδα ίσως εργάζονταν περιστασιακά εξ αποστάσεως.
Αυτό σημαίνει ότι η μελέτη ενδέχεται να καταγράφει διαφορές ανάμεσα σε διαφορετικά επαγγελματικά περιβάλλοντα και όχι την ίδια την επίδραση της τηλεργασίας.
Μήπως η πραγματική αιτία ήταν η πανδημία;
Ένα ακόμη στοιχείο που προκαλεί ερωτήματα είναι το χρονικό πλαίσιο της έρευνας.
Παρότι εξετάζονται δεδομένα από το 2011 έως το 2024, η μεγαλύτερη επιδείνωση της ψυχικής υγείας καταγράφεται κυρίως την περίοδο 2022-2024, δηλαδή αμέσως μετά την πανδημία.
Πολλοί ειδικοί επισημαίνουν ότι είναι δύσκολο να απομονωθεί η επίδραση της τηλεργασίας από τις συνέπειες της COVID-19.
Η κοινωνική απομόνωση, η αβεβαιότητα, οι περιορισμοί στις μετακινήσεις και οι αλλαγές στην καθημερινότητα ενδέχεται να επηρέασαν περισσότερο όσους είχαν τη δυνατότητα να εργάζονται αποκλειστικά από το σπίτι.
Παράλληλα, οι εργαζόμενοι σε επαγγέλματα πρώτης γραμμής συνέχισαν να διατηρούν καθημερινή κοινωνική επαφή, γεγονός που ίσως λειτούργησε προστατευτικά για την ψυχική τους υγεία.
Οι διαφορές ήταν σχετικά μικρές
Η ίδια η μελέτη δείχνει ότι η διαφορά στα επίπεδα ψυχολογικής επιβάρυνσης μεταξύ των δύο ομάδων ήταν περιορισμένη.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν την κλίμακα Kessler Psychological Distress Scale (K-6) για τη μέτρηση άγχους και καταθλιπτικών συμπτωμάτων.
Παρότι οι εργαζόμενοι σε “τηλεργάσιμα” επαγγέλματα εμφάνισαν μεγαλύτερη επιδείνωση, η διαφορά αντιστοιχούσε σε λιγότερο από 0,1 τυπική απόκλιση, μέγεθος που θεωρείται σχετικά μικρό στη στατιστική ανάλυση.
Επιπλέον, πριν από την πανδημία οι εργαζόμενοι σε επαγγέλματα που δεν μπορούσαν να γίνουν εξ αποστάσεως εμφάνιζαν ήδη υψηλότερα επίπεδα ψυχολογικής επιβάρυνσης.
Η μοναξιά φαίνεται να παίζει μεγαλύτερο ρόλο από την τηλεργασία
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της μελέτης αφορά τις συνθήκες διαβίωσης των εργαζομένων. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι δεν υπήρχε στατιστικά σημαντική διαφορά στην ψυχική υγεία μεταξύ τηλεργάσιμων και μη τηλεργάσιμων επαγγελμάτων όταν οι εργαζόμενοι ζούσαν με σύντροφο ή οικογένεια.
Αντίθετα, η μεγαλύτερη επιδείνωση εμφανίστηκε σε όσους ζούσαν μόνοι.
Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι η κοινωνική απομόνωση ενδέχεται να αποτελεί σημαντικότερο παράγοντα κινδύνου από την ίδια την τηλεργασία.
Η τηλεργασία δεν βιώνεται με τον ίδιο τρόπο από όλους
Η εμπειρία της εργασίας από το σπίτι διαφέρει σημαντικά ανάλογα με τον τρόπο ζωής κάθε εργαζομένου. Για κάποιους, η απουσία καθημερινής επαφής με συναδέλφους μπορεί να ενισχύσει το αίσθημα μοναξιάς.
Για άλλους, όμως, η τηλεργασία σημαίνει περισσότερο χρόνο με την οικογένεια, καλύτερη ισορροπία μεταξύ προσωπικής και επαγγελματικής ζωής και σημαντική μείωση του άγχους που προκαλούν οι καθημερινές μετακινήσεις.
Ιδιαίτερα για γονείς μικρών παιδιών, η ευελιξία της τηλεργασίας μπορεί να διευκολύνει σημαντικά τη φροντίδα της οικογένειας χωρίς να απαιτείται αποχώρηση από την αγορά εργασίας.
Υπάρχει κίνδυνος λανθασμένων πολιτικών αποφάσεων
Οι επικριτές της μελέτης προειδοποιούν ότι τα συμπεράσματά της ενδέχεται να χρησιμοποιηθούν από επιχειρήσεις ως επιχείρημα για την κατάργηση των ευέλικτων μορφών εργασίας.
Τα τελευταία χρόνια αρκετές μεγάλες εταιρείες ζητούν την επιστροφή των εργαζομένων στα γραφεία, θεωρώντας ότι η φυσική παρουσία ενισχύει τη συνεργασία και την παραγωγικότητα.
Ωστόσο, η καθολική εγκατάλειψη της τηλεργασίας θα μπορούσε να επιβαρύνει ιδιαίτερα εργαζομένους που έχουν οργανώσει τη ζωή τους γύρω από το υβριδικό ή πλήρως εξ αποστάσεως μοντέλο εργασίας.
Δεν υπάρχει μία λύση για όλους
Η έρευνα δεν αποδεικνύει ότι η τηλεργασία είναι εγγενώς επιβλαβής για την ψυχική υγεία.
Αντίθετα, αναδεικνύει ότι η επίδρασή της εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως η οικογενειακή κατάσταση, το κοινωνικό περιβάλλον, το είδος της εργασίας και οι προσωπικές συνήθειες κάθε εργαζομένου.
Για εκατομμύρια ανθρώπους η εργασία από το σπίτι εξακολουθεί να αποτελεί έναν τρόπο ζωής που προσφέρει μεγαλύτερη αυτονομία, καλύτερη ισορροπία και υψηλότερη ποιότητα ζωής.
Για άλλους, η καθημερινή παρουσία στο γραφείο παραμένει απαραίτητη για την κοινωνική επαφή και την ψυχολογική τους ευεξία.
Η συζήτηση, όπως δείχνει και η νέα μελέτη, απέχει ακόμη από το να έχει οριστική απάντηση.
Add comment
Comments