Ο Ντόναλντ Τραμπ περιμένει ότι το Ιράν θα λυγίσει κάτω από το βάρος της αμερικανικής οικονομικής πίεσης. Η Τεχεράνη, όμως, ίσως είναι διατεθειμένη να περιμένει ακόμη περισσότερο.
Από τους Megan Messely και Sam Sutton | Politico.eu
Απόδοση – δημοσιογραφική επιμέλεια: Δ.Α. | Greece2Day
Παρά τις διαβεβαιώσεις του υπουργού Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, ότι η Ουάσιγκτον ετοιμάζει ένα επίπεδο οικονομικής απομόνωσης "που δεν έχει ξαναδεί ο κόσμος", πρώην αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ, Αμερικανοί διπλωμάτες και ειδικοί στη Μέση Ανατολή εμφανίζονται ιδιαίτερα επιφυλακτικοί.
Το βασικό τους ερώτημα είναι απλό: μπορούν πραγματικά ακόμη περισσότερες κυρώσεις να αναγκάσουν το Ιράν να εγκαταλείψει την απαίτησή του να επιβάλλει τέλη στα πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ και να δεχθεί τις υπόλοιπες αμερικανικές απαιτήσεις για τον τερματισμό του πολέμου;
Η απάντηση κάθε άλλο παρά δεδομένη είναι.
"Πρόκειται για μια εκστρατεία φθοράς", σχολιάζει ο Τζέιμς Τζέφρι, πρώην πρεσβευτής των ΗΠΑ που υπηρέτησε στη Μέση Ανατολή επί τριών διαφορετικών προεδρικών κυβερνήσεων, μεταξύ αυτών και της πρώτης θητείας Τραμπ.
Όπως επισημαίνει, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών μπορεί να κλείσει κενά, να επεκτείνει το εύρος των κυρώσεων και να αυξήσει την πίεση. Ωστόσο, μετά από δύο δεκαετίες αμερικανικών κυρώσεων και αντίστοιχα δύο δεκαετίες ιρανικής εμπειρίας στην παράκαμψή τους, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ένα μέτρο που θα αποδειχθεί από μόνο του αποφασιστικό.
Η μεγάλη ασυμμετρία του πολέμου
Εδώ βρίσκεται ίσως και το βασικό πρόβλημα για την Ουάσιγκτον.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται αντιμέτωπες με μια κρίσιμη ενδιάμεση εκλογική αναμέτρηση, ενώ ο πόλεμος παραμένει αντιδημοφιλής στο εσωτερικό, οι τιμές του πετρελαίου έχουν επιστρέψει κοντά στα $90 το βαρέλι και το κόστος μακροπρόθεσμου δανεισμού έχει φτάσει στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων σχεδόν δύο δεκαετιών.
Οι ελπίδες για μια γρήγορη ειρηνευτική συμφωνία, την ίδια ώρα, εξασθενούν. Η ιρανική ηγεσία, αντίθετα, αντιμετωπίζει τη σύγκρουση ως υπαρξιακή.
Για την Τεχεράνη, το διακύβευμα δεν είναι απλώς η οικονομική ευημερία ή η δημοτικότητα μιας κυβέρνησης. Είναι η ίδια η επιβίωση του καθεστώτος.
Αυτό δημιουργεί ένα εντελώς διαφορετικό επίπεδο αντοχής στον οικονομικό πόνο.
Η ιρανική ηγεσία μπορεί να κρίνει ότι είναι προτιμότερο να μεταφέρει το κόστος στην κοινωνία, ακόμη και σε εξαιρετικά μεγάλες δόσεις, παρά να αποδεχθεί μια συμφωνία που θεωρεί ότι απειλεί τη μακροπρόθεσμη επιβίωσή της.
Το 30ετές αμερικανικό ομόλογο στέλνει προειδοποίηση
Η πίεση δεν περιορίζεται στο Ιράν.
Η απόδοση του 30ετούς αμερικανικού κρατικού ομολόγου εκτινάχθηκε την Τρίτη στο υψηλότερο επίπεδο από την περίοδο λίγο πριν από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση.
Το γεγονός έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς ο ίδιος ο Τραμπ έχει επανειλημμένα δείξει ότι παρακολουθεί στενά τις μακροπρόθεσμες αποδόσεις. Η άνοδος δεν οφείλεται αποκλειστικά στον πόλεμο με το Ιράν.
Οι παγκόσμιες ελλείψεις καυσίμων, οι γεωπολιτικές αναταράξεις και το ακριβότερο ενεργειακό κόστος έχουν αυξήσει τον κίνδυνο επίμονου πληθωρισμού. Ταυτόχρονα, οι διεθνείς αγορές ομολόγων παραμένουν εξαιρετικά ευαίσθητες σε πολιτικές και δημοσιονομικές αναταράξεις που συνδέονται με την κυβέρνηση Τραμπ.
"Βρισκόμαστε σε μια κατάσταση όπου ξοδεύουμε ολοένα και περισσότερα για να χρηματοδοτήσουμε ολοένα και περισσότερα", σημειώνει η Τζούλια Κορονάντο, ιδρύτρια της MacroPolicy Perspectives.
Ο πόλεμος, προσθέτει, έχει δημιουργήσει έναν κόσμο με περισσότερους κινδύνους, περισσότερες τριβές και περισσότερα σοκ στην προσφορά.
Γιατί το Ιράν μπορεί να αντέξει περισσότερο από όσο περιμένει η Ουάσιγκτον
Ακριβώς αυτή η ασυμμετρία κάνει ορισμένους πρώην αξιωματούχους της κυβέρνησης Τραμπ να αμφιβάλλουν ότι ακόμη και ένας εξαιρετικά εκτεταμένος ναυτικός αποκλεισμός θα αλλάξει τον στρατηγικό υπολογισμό της Τεχεράνης.
Ένας πρώην αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ εκτιμά ότι η οικονομική πίεση θα πρέπει να πλήξει το Ιράν με τρόπους που δεν έχουν χρησιμοποιηθεί έως σήμερα, προκειμένου να μεταβληθεί πραγματικά η στάση του καθεστώτος.
Οι ΗΠΑ δεν έχουν ακόμη αποκαλύψει το επόμενο στάδιο της στρατηγικής τους. Στο τραπέζι, όμως, υπάρχουν ιδιαίτερα επιθετικές επιλογές. Μεταξύ αυτών:
- η επιβολή κυρώσεων σε μεγάλες κινεζικές τράπεζες που διευκολύνουν το ιρανικό εμπόριο πετρελαίου,
- η δραστική επέκταση των δευτερογενών κυρώσεων σε χώρες και επιχειρήσεις που συναλλάσσονται με το Ιράν,
- και ακόμη η κατάσχεση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που βρίσκονται υπό αμερικανική δικαιοδοσία, αντί για το σημερινό καθεστώς απλού παγώματος.
Διαβάστε ακόμα: Γιατί το Ιράν έχει το πάνω χέρι στα στενά του Ορμούζ
Η Τεχεράνη χλευάζει τον Μπέσεντ και τον Χέγκσεθ
Η ιρανική ηγεσία, τουλάχιστον δημοσίως, δείχνει ότι δεν φοβάται την κλιμάκωση. Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, χλεύασε ανοιχτά τις αμερικανικές προσπάθειες να εξαναγκάσουν την Τεχεράνη σε υποχώρηση μέσω κυρώσεων.
Υποστήριξε ότι οι Αμερικανοί θεωρούν λανθασμένα πως ακόμη μεγαλύτερη πίεση θα οδηγήσει σε παραχωρήσεις που δεν αποτελούσαν ποτέ μέρος μιας συμφωνίας.
Παράλληλα, εξαπέλυσε προσωπική επίθεση κατά του Σκοτ Μπέσεντ και του υπουργού Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ, υπονοώντας ότι η αμερικανική κυβέρνηση αναμένει μια "μαγική λύση" σε μια κρίση που η ίδια δημιούργησε.
Ο Λευκός Οίκος πιστεύει ότι κρατά τους μοχλούς πίεσης
Η Ουάσιγκτον παρουσιάζει μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Αξιωματούχος της κυβέρνησης υποστήριξε ότι οι σκληρές κυρώσεις και ο ναυτικός αποκλεισμός έχουν ήδη παραλύσει την ιρανική οικονομία.
Σύμφωνα με την αμερικανική πλευρά, το Ιράν βρίσκεται ουσιαστικά χωρίς οικονομικές αντοχές και ο πρόεδρος διαθέτει ακόμη πολλούς μοχλούς που μπορεί να πιέσει περισσότερο τις επόμενες εβδομάδες και μήνες.
Έξι μήνες μετά την έναρξη του πολέμου, η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη αναπτύξει ένα εντυπωσιακό φάσμα οικονομικών μέτρων.
Ο στόχος είναι ένας: να στερήσει από το Ιράν το βασικότερο εξαγωγικό του προϊόν, το πετρέλαιο. Ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός εμποδίζει φυσικά τις εξαγωγές από ιρανικά λιμάνια.
Παράλληλα, έχουν επιβληθεί κυρώσεις σε ξένους αγοραστές ιρανικού πετρελαίου, έχουν στοχοποιηθεί πλοία του λεγόμενου "σκιώδους στόλου" και έχουν αυξηθεί οι προσπάθειες αποκοπής της χώρας από τα διεθνή χρηματοπιστωτικά δίκτυα που χρησιμοποιεί για να μεταφέρει χρήματα.
Πληθωρισμός 88% και τρόφιμα που έχουν υπερδιπλασιαστεί
Τα αποτελέσματα για την ιρανική οικονομία είναι ήδη εξαιρετικά επώδυνα. Η οικονομία βρισκόταν σε δύσκολη κατάσταση ακόμη και πριν από τον πόλεμο. Τώρα έχει εισέλθει σε ακόμη βαθύτερη κρίση.
- Ο ετήσιος πληθωρισμός έχει φτάσει στο 88%.
- Στα πρατήρια καυσίμων υπάρχουν ουρές και δελτίο.
- Οι τιμές των τροφίμων έχουν υπερδιπλασιαστεί.
Αυτό, όμως, σύμφωνα με ανθρώπους που έχουν συμμετάσχει σε προηγούμενες διαπραγματεύσεις με το Ιράν, δεν σημαίνει ότι το καθεστώς πλησιάζει στο σημείο κατάρρευσης.
Ο Αλί Βαέζ, επικεφαλής του Iran Project του International Crisis Group και άνθρωπος που είχε συμμετάσχει στις προσπάθειες γεφύρωσης των διαφορών μεταξύ Ιράν και διεθνών δυνάμεων πριν από τη συμφωνία για τα πυρηνικά του 2015, θεωρεί ότι το πραγματικό ερώτημα είναι αν υπάρχει καν "σημείο θραύσης".
Η δική του απάντηση είναι απαισιόδοξη.
Ένα καθεστώς που θεωρεί ότι παλεύει για την επιβίωσή του και έχει επανειλημμένα αποδείξει ότι είναι πρόθυμο να μεταφέρει το οικονομικό κόστος στον πληθυσμό του μπορεί απλώς να μην διαθέτει το σημείο κατάρρευσης που περιμένει η Ουάσιγκτον.
Και όλα αυτά έρχονται ύστερα από έξι μήνες αμερικανικών βομβαρδισμών, οι οποίοι, σύμφωνα με την ίδια την Τεχεράνη, έχουν στοιχίσει τη ζωή σε περισσότερους από 3.000 Ιρανούς.
Ο Τραμπ δείχνει υπομονή
Παρά την αβεβαιότητα, ο Αμερικανός πρόεδρος επιμένει ότι έχει χρόνο. Σε ανάρτησή του στο Truth Social επανέλαβε ότι αυτή τη στιγμή δεν πραγματοποιούνται ούτε έχουν προγραμματιστεί συνομιλίες με την Ισλαμική Δημοκρατία.
Τόνισε ακόμη ότι ο ναυτικός αποκλεισμός παραμένει πλήρως ενεργός, ενώ υποστήριξε ότι τα Στενά του Ορμούζ είναι ανοιχτά και ότι όλες οι θαλάσσιες νάρκες έχουν απομακρυνθεί ή καταστραφεί.
Το μήνυμα είναι σαφές: η Ουάσιγκτον δεν δείχνει βιασύνη να διαπραγματευθεί.
Σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο του Λευκού Οίκου, η κυβέρνηση εκτιμά ότι το Ιράν θα υποχωρήσει πολύ πριν το οικονομικό κόστος γίνει πολιτικά ανυπόφορο για τις Ηνωμένες Πολιτείες ή τις διεθνείς αγορές.
Η ίδια πηγή περιγράφει την ιρανική οικονομία ως οικονομία σε ελεύθερη πτώση, με πολίτες να περιμένουν σε ουρές ακόμη και για ελάχιστες ποσότητες βενζίνης και με αυξανόμενη κοινωνική αναταραχή στο εσωτερικό.
Η αμερικανική θέση συνοψίζεται περίπου ως εξής: αν η Τεχεράνη θέλει να επιλέξει τον δρόμο της οικονομικής εξάντλησης, η Ουάσιγκτον είναι διατεθειμένη να περιμένει.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος ίσως βρίσκεται στις ΗΠΑ
Ωστόσο, στο εσωτερικό του Λευκού Οίκου υπάρχουν πλέον σαφείς ενδείξεις ότι οι οικονομικές συνέπειες του πολέμου προκαλούν όλο και μεγαλύτερη ανησυχία.
Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δήλωσε πρόσφατα ότι βασικός στόχος της αμερικανικής κυβέρνησης είναι να διατηρήσει το πετρέλαιο και τη βενζίνη φθηνά για τους Αμερικανούς καταναλωτές.
Ο ίδιος ο Τραμπ προσπαθεί να πείσει τους ψηφοφόρους ότι αξίζει να υποστούν προσωρινά υψηλότερες τιμές στα καύσιμα, εφόσον αυτό οδηγήσει στο τέλος των πυρηνικών φιλοδοξιών του Ιράν.
Οι ψηφοφόροι, όμως, δεν φαίνεται να συμμερίζονται αυτή την αισιοδοξία. Σε πρόσφατη δημοσκόπηση Reuters/Ipsos, η αποδοχή του Τραμπ υποχώρησε στο 33%, το χαμηλότερο επίπεδο της προεδρίας του.
Περίπου οκτώ στους δέκα Αμερικανούς πιστεύουν πλέον ότι η εμπλοκή των ΗΠΑ στο Ιράν θα διαρκέσει για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Η εκτίμηση αυτή μάλιστα διαπερνά τα κομματικά σύνορα. Την συμμερίζεται το 87% των Δημοκρατικών αλλά και το 71% των Ρεπουμπλικανών.
Η πολιτική χρονική πίεση δεν είναι ίδια για Ουάσιγκτον και Τεχεράνη
Και εδώ επανέρχεται η μεγάλη ασυμμετρία. Ο Τραμπ πρέπει να σκέφτεται τις ενδιάμεσες εκλογές. Πρέπει να σκέφτεται τις τιμές της βενζίνης.
- Τον πληθωρισμό.
- Το 30ετές ομόλογο.
- Το κόστος στεγαστικών δανείων.
- Τη Wall Street.
Και τη διάθεση μιας κοινής γνώμης που φοβάται ότι η χώρα οδηγείται σε ακόμη έναν μακροχρόνιο πόλεμο στη Μέση Ανατολή.
Η ιρανική ηγεσία δεν αντιμετωπίζει αντίστοιχο εκλογικό χρονοδιάγραμμα. Μπορεί να θεωρήσει ότι ο χρόνος λειτουργεί τελικά υπέρ της.
Αν μπορέσει να αντέξει περισσότερο από την πολιτική υπομονή της αμερικανικής κοινωνίας, τότε η οικονομική πίεση της Ουάσιγκτον μπορεί να αρχίσει να λειτουργεί και προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Το σενάριο των 30 έως 60 ημερών
Δεν συμμερίζονται όλοι αυτή την απαισιοδοξία.
Ο Φρεντ Φλάιτζ, πρώην προσωπάρχης του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας του Τραμπ και σήμερα αντιπρόεδρος του America First Policy Institute, θεωρεί ότι η υπομονή μπορεί πράγματι να αποδώσει.
Εκτιμά ότι μέσα στις επόμενες 30 έως 60 ημέρες οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορεί να βρεθούν αντιμέτωπες με "ένα διαφορετικό Ιράν".
Κατά την άποψή του, η συνέχιση της οικονομικής πίεσης είναι προτιμότερη από μια νέα μεγάλη στρατιωτική επιχείρηση. Αντιτίθεται μάλιστα ανοιχτά τόσο στην κατάληψη της στρατηγικής νήσου Kharg όσο και στην αποστολή αμερικανικών χερσαίων δυνάμεων στο Ιράν.
Μια τέτοια επιλογή, προειδοποιεί, θα μπορούσε να εγκλωβίσει τις Ηνωμένες Πολιτείες σε έναν νέο βάλτο στη Μέση Ανατολή - ακριβώς αυτό που η αμερικανική κοινή γνώμη δεν θέλει.
Ποιος θα λυγίσει πρώτος;
Αυτό είναι τελικά το πραγματικό ερώτημα του πολέμου. Η στρατηγική του Τραμπ βασίζεται στην πεποίθηση ότι η οικονομική πίεση θα γίνει για την Τεχεράνη αφόρητη πριν γίνει πολιτικά αφόρητο το κόστος για την Ουάσιγκτον.
Η ιρανική στρατηγική φαίνεται να βασίζεται στην ακριβώς αντίθετη υπόθεση.
Ότι ένα αυταρχικό καθεστώς που θεωρεί ότι παλεύει για την επιβίωσή του μπορεί να ανεχθεί πολύ μεγαλύτερο κοινωνικό και οικονομικό πόνο από όσο μπορεί να αντέξει μια δημοκρατική κυβέρνηση πριν από κρίσιμες εκλογές.
Και όσο το πετρέλαιο παραμένει κοντά στα $90, ο πληθωρισμός στις ΗΠΑ δεν υποχωρεί αποφασιστικά και οι μακροπρόθεσμες αποδόσεις των Treasury ανεβαίνουν, το κόστος αυτής της αναμέτρησης δεν περιορίζεται πλέον στα σύνορα του Ιράν.
Μεταφέρεται στα αμερικανικά πρατήρια καυσίμων, στις αγορές ομολόγων, στα στεγαστικά δάνεια και τελικά στην κάλπη.
- Η Ουάσιγκτον πιστεύει ότι έχει περισσότερο οικονομικό βάρος.
- Η Τεχεράνη στοιχηματίζει ότι έχει περισσότερο χρόνο.
Και ίσως αυτό, περισσότερο ακόμη και από τις κυρώσεις ή τους βομβαρδισμούς, να είναι το στοιχείο που θα κρίνει ποιος θα υποχωρήσει πρώτος.
Add comment
Comments