Για πρώτη φορά εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία, η Ρωσία φέρεται να μην διαθέτει μόνιμη ναυτική παρουσία στη Μεσόγειο, μια εξέλιξη που αποκαλύπτει τις ολοένα μεγαλύτερες πιέσεις που δέχεται το ρωσικό Πολεμικό Ναυτικό.
Από τον Tom Cotterill | The Telegraph Απόδοση – δημοσιογραφική επιμέλεια: Γ.Π. | Greece2Day
Δυτικοί και νατοϊκοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι ο ρωσικός στόλος βρίσκεται πλέον αντιμέτωπος με σοβαρό πρόβλημα διαθεσιμότητας πλοίων και υποστήριξης.
Η Μόσχα αναγκάζεται να μεταφέρει πολύτιμες ναυτικές μονάδες σε άλλες περιοχές, προκειμένου να προστατεύσει τα δεξαμενόπλοια του λεγόμενου "σκιώδους στόλου", μέσω του οποίου συνεχίζει τις εξαγωγές πετρελαίου παρακάμπτοντας τις δυτικές κυρώσεις.
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία. Η Ρωσία είχε δημιουργήσει μόνιμη ναυτική δύναμη στη Μεσόγειο το 2013, χρησιμοποιώντας την ως εργαλείο προβολής ισχύος στη Μέση Ανατολή, στη Βόρεια Αφρική και στη νότια πτέρυγα του ΝΑΤΟ.
Τώρα, αυτή η παρουσία έχει ουσιαστικά εξαφανιστεί.
«Δεν υπάρχει τίποτα εκεί από τον Ιούνιο»
Νατοϊκός αξιωματούχος που μίλησε στην Telegraph περιέγραψε την κατάσταση με ασυνήθιστα κατηγορηματικό τρόπο.
Όπως ανέφερε, από τον Ιούνιο δεν υπάρχει ουσιαστική ρωσική ναυτική παρουσία στη Μεσόγειο, κάτι που συμβαίνει για πρώτη φορά εδώ και περισσότερο από δέκα χρόνια.
Για το ΝΑΤΟ, η εξέλιξη αυτή έχει σημασία πολύ μεγαλύτερη από την απλή μετακίνηση ορισμένων πολεμικών πλοίων. Μια ναυτική δύναμη που φιλοδοξεί να θεωρείται παγκόσμια πρέπει να έχει τη δυνατότητα να διατηρεί μονάδες μακριά από τις βάσεις της, να τις ανεφοδιάζει, να τις επισκευάζει και να τις αντικαθιστά.
Και ακριβώς εκεί φαίνεται ότι βρίσκεται σήμερα μία από τις μεγαλύτερες αδυναμίες της Ρωσίας.
Ο «σκιώδης στόλος» έγινε στρατηγικό βάρος
Μετά την εισβολή στην Ουκρανία και την επιβολή δυτικών κυρώσεων στη ρωσική ενέργεια, η Μόσχα δημιούργησε ένα τεράστιο δίκτυο δεξαμενόπλοιων για τη μεταφορά πετρελαίου.
Πρόκειται για τον περίφημο shadow fleet, έναν στόλο εκατοντάδων πλοίων, πολλά από τα οποία είναι μεγάλης ηλικίας, έχουν περίπλοκες ή αδιαφανείς δομές ιδιοκτησίας, αλλάζουν σημαίες και συχνά λειτουργούν εκτός των συνηθισμένων δυτικών ασφαλιστικών και χρηματοπιστωτικών μηχανισμών.
Για χρόνια, το σύστημα λειτούργησε ως ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία της Μόσχας για να περιορίζει την αποτελεσματικότητα των δυτικών κυρώσεων.
Όμως η κατάσταση αλλάζει. Οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν αρχίσει να αντιμετωπίζουν πολύ πιο επιθετικά αυτά τα πλοία, πραγματοποιώντας ελέγχους και, σε ορισμένες περιπτώσεις, κατασχέσεις.
Και αυτό υποχρεώνει τη Ρωσία να χρησιμοποιεί το ίδιο το Πολεμικό Ναυτικό της για την προστασία τους. Έτσι, ένα εργαλείο που δημιουργήθηκε για να προστατεύσει τα ενεργειακά έσοδα του Κρεμλίνου εξελίσσεται σταδιακά σε στρατηγικό βάρος για τον ρωσικό στόλο.
Η κατάσχεση του Smyrtos άλλαξε τα δεδομένα
Καθοριστική στιγμή αποτέλεσε η βρετανική επιχείρηση εναντίον του δεξαμενόπλοιου Smyrtos στη Μάγχη τον Ιούνιο.
Βρετανοί Royal Marines, μαζί με στελέχη της National Crime Agency, επιβιβάστηκαν στο υπό κυρώσεις δεξαμενόπλοιο σε επιχείρηση έξι ωρών, με την υποστήριξη πολεμικών πλοίων, ελικοπτέρων και αεροσκάφους ναυτικής επιτήρησης.
Η επιχείρηση έστειλε ένα σαφές μήνυμα στη Μόσχα: τα πλοία του σκιώδους στόλου δεν μπορούσαν πλέον να θεωρούν δεδομένο ότι θα περνούν ανενόχλητα από τις ευρωπαϊκές θάλασσες.
Και η Βρετανία δεν είναι μόνη. Γαλλία, Βέλγιο, Γερμανία, Εσθονία και Φινλανδία έχουν επίσης προχωρήσει σε επιχειρήσεις εναντίον ύποπτων πλοίων του ρωσικού δικτύου.
13 πλοία είχαν τεθεί υπό κράτηση μέσα σε διάστημα έξι μηνών.
Διαβάστε ακόμα: Θα χάσει ο Πούτιν και την Υπερδνειστερία;
Η Ρωσία αναγκάζεται να κρατά φρεγάτα στη Μάγχη
Η απάντηση της Μόσχας ήταν να αυξήσει τις στρατιωτικές συνοδείες. Η Ρωσία έχει αναγκαστεί να διαθέτει πολεμικά πλοία για την προστασία δεξαμενόπλοιων κατά τη διέλευσή τους από κρίσιμα ευρωπαϊκά περάσματα.
Η φρεγάτα Admiral Grigorovich χρησιμοποιήθηκε επανειλημμένα την άνοιξη και στις αρχές του καλοκαιριού για αποστολές στη Μάγχη. Τον Ιούλιο τη θέση της ανέλαβε η Neustrashimy, η οποία επίσης χρησιμοποιείται για συνοδείες ρωσικών πλοίων.
Το βρετανικό Βασιλικό Ναυτικό επιβεβαιώνει ότι η Neustrashimy έχει πραγματοποιήσει επανειλημμένες διελεύσεις από τη βρετανική περιοχή ευθύνης συνοδεύοντας δεξαμενόπλοια του σκιώδους στόλου.
Η συνέπεια είναι προφανής: κάθε φρεγάτα που βρίσκεται στη Μάγχη προστατεύοντας ένα εμπορικό δεξαμενόπλοιο είναι μία φρεγάτα λιγότερη διαθέσιμη για επιχειρήσεις στη Μεσόγειο, στον Ατλαντικό ή αλλού.
Το επεισόδιο με το βρετανικό ιστιοπλοϊκό
Η ένταση έγινε ακόμη πιο εμφανής όταν η Admiral Grigorovich έριξε προειδοποιητικά πυρά κοντά σε ιστιοπλοϊκό σκάφος με Βρετανούς επιβαίνοντες, νότια της νήσου Wight. Το περιστατικό συνέβη λίγες ημέρες μετά την κατάσχεση του Smyrtos και παρουσιάστηκε από δυτικούς αξιωματούχους ως ένδειξη της νευρικότητας που επικρατεί στις ρωσικές ναυτικές δυνάμεις.
Σύμφωνα με εκτίμηση νατοϊκού αξιωματούχου, η συμπεριφορά αυτή αποκαλύπτει τη νοοτροπία ενός στόλου που αισθάνεται πλέον ότι βρίσκεται υπό συνεχή πίεση.
Το δεύτερο μεγάλο πρόβλημα: Δεν υπάρχουν αρκετά πλοία ανεφοδιασμού
Το ζήτημα δεν περιορίζεται στον αριθμό των πολεμικών πλοίων. Η Ρωσία αντιμετωπίζει σοβαρές δυσκολίες και στη ναυτική εφοδιαστική υποστήριξη.
Χωρίς επαρκή αριθμό δεξαμενόπλοιων ανεφοδιασμού, η επιχειρησιακή ακτίνα των πολεμικών πλοίων περιορίζεται δραστικά.
Σύμφωνα με δυτικές πηγές, η κατάσταση έχει οδηγήσει ακόμη και σε ασυνήθιστες επιχειρήσεις ανεφοδιασμού στη Βόρεια Θάλασσα, με τη χρησιμοποίηση πλοίου επισκευών κλάσης Amur για μεταφορά καυσίμων από πλοίο σε πλοίο.
Για ένα πολεμικό ναυτικό που θέλει να διατηρεί παγκόσμια παρουσία, η δυνατότητα ανεφοδιασμού εν πλω είναι κρίσιμη. Χωρίς αυτήν, ακόμη και ένα ισχυρό πολεμικό πλοίο παραμένει επιχειρησιακά δεμένο στις βάσεις και στις διαθέσιμες υποδομές του.
Το ΝΑΤΟ δημιούργησε ένα δίλημμα για τον Πούτιν
Αυτό ακριβώς φαίνεται να αποτελεί τη νέα δυτική στρατηγική. Το ΝΑΤΟ δεν χρειάζεται απαραίτητα να συγκρουστεί άμεσα με το ρωσικό Πολεμικό Ναυτικό. Αρκεί να αυξήσει τόσο πολύ το κόστος προστασίας του shadow fleet ώστε η Μόσχα να αναγκάζεται να διασπείρει τις περιορισμένες ναυτικές δυνάμεις της.
Έτσι δημιουργείται ένα στρατηγικό δίλημμα: είτε η Ρωσία αφήνει απροστάτευτα τα δεξαμενόπλοια που χρηματοδοτούν σε σημαντικό βαθμό την πολεμική της οικονομία είτε χρησιμοποιεί πολύτιμες ναυτικές μονάδες για να τα προστατεύει, εγκαταλείποντας άλλες περιοχές.
Σύμφωνα με διπλωματική πηγή, αυτή ακριβώς η πίεση έχει δημιουργήσει πλέον ένα "κενό" στη Μεσόγειο.
Η Ουκρανία έχει αλλάξει τις ισορροπίες στη Μαύρη Θάλασσα
Πίσω από το πρόβλημα βρίσκεται φυσικά και ο πόλεμος στην Ουκρανία. Το ρωσικό Πολεμικό Ναυτικό - και ιδιαίτερα ο Στόλος της Μαύρης Θάλασσας - έχει υποστεί σημαντικές απώλειες από ουκρανικούς πυραύλους, drones και μη επανδρωμένα θαλάσσια σκάφη.
Το Κίεβο υποστηρίζει ότι έχει καταστρέψει ή προκαλέσει ζημιές σε δεκάδες ρωσικά πολεμικά πλοία και βοηθητικά σκάφη από τον Φεβρουάριο του 2022, μεταξύ των οποίων και υποβρύχια.
Η Ουκρανία, παρότι δεν διαθέτει συμβατικό πολεμικό ναυτικό συγκρίσιμο με το ρωσικό, κατάφερε με drones και πυραυλικά συστήματα να περιορίσει σημαντικά την ελευθερία κινήσεων της Μόσχας στη Μαύρη Θάλασσα.
Αυτό σημαίνει ότι οι πιέσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η Ρωσία στη Μεσόγειο δεν αποτελούν μεμονωμένο φαινόμενο. Είναι μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης αναδιάταξης της ρωσικής ναυτικής ισχύος.
Η Βαλτική μετατράπηκε σε «θάλασσα του ΝΑΤΟ»
Παράλληλα, η στρατηγική θέση της Ρωσίας στη Βαλτική έχει επιδεινωθεί μετά την ένταξη της Φινλανδίας και της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ. Ο ρωσικός Στόλος της Βαλτικής εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικές δυνατότητες, όμως δρα πλέον μέσα σε μια γεωγραφική περιοχή που περιβάλλεται σχεδόν ολοκληρωτικά από χώρες της Συμμαχίας.
Έτσι, μεγάλο μέρος της δραστηριότητάς του επικεντρώνεται στην παράκτια άμυνα και στην προστασία εμπορικών πλοίων που συνδέονται με τις ρωσικές ενεργειακές εξαγωγές.
Αντίθετα, ο πανίσχυρος Βόρειος Στόλος, με βάσεις στο Σεβερομόρσκ και στη χερσόνησο Κόλα, εξακολουθεί να αποτελεί τον βασικό πυλώνα της ρωσικής ναυτικής ισχύος και να λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό κανονικά.
Και τώρα η Συρία
Υπάρχει όμως ακόμη ένας παράγοντας που επιβαρύνει τη θέση της Μόσχας: η Συρία. Για χρόνια, η ρωσική ναυτική εγκατάσταση στην Ταρτούς αποτελούσε τον σημαντικότερο κόμβο υποστήριξης της Μόσχας στη Μεσόγειο.
Η δυνατότητα πρόσβασης σε λιμάνι για ανεφοδιασμό, επισκευές και υποστήριξη επέτρεπε στη Ρωσία να διατηρεί πολεμικά πλοία στην περιοχή χωρίς να χρειάζεται να επιστρέφουν συνεχώς στις βάσεις της Μαύρης Θάλασσας ή της βόρειας Ρωσίας.
Οι πολιτικές αλλαγές στη Συρία έχουν όμως αποδυναμώσει αυτή τη θέση. Οι διαπραγματεύσεις ανάμεσα στη Μόσχα και τη νέα συριακή ηγεσία για το μέλλον των ρωσικών εγκαταστάσεων έχουν δημιουργήσει πρόσθετη αβεβαιότητα για τη δυνατότητα του Κρεμλίνου να διατηρήσει την παλιά στρατηγική του παρουσία στη χώρα.
Η απώλεια ή ο δραστικός περιορισμός της πρόσβασης στην Ταρτούς θα καθιστούσε ακόμη δυσκολότερη μια μόνιμη ρωσική ναυτική παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο.
Από την επιστροφή στη Μεσόγειο στη στρατηγική υποχώρηση
Η εικόνα έχει ιδιαίτερο συμβολισμό για τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Η επιστροφή του ρωσικού στόλου στη Μεσόγειο αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες εκφράσεις της προσπάθειάς του να επαναφέρει τη Ρωσία στον ρόλο της παγκόσμιας στρατιωτικής δύναμης.
Η επέμβαση στη Συρία, η παρουσία στην Ταρτούς και οι συνεχείς αναπτύξεις πολεμικών πλοίων στην Ανατολική Μεσόγειο έστελναν ένα σαφές μήνυμα: η Ρωσία είχε επιστρέψει στις θερμές θάλασσες.
Δέκα και πλέον χρόνια αργότερα, η εικόνα είναι διαφορετική. Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει απορροφήσει τεράστιους στρατιωτικούς πόρους. Ο Στόλος της Μαύρης Θάλασσας έχει υποστεί σημαντικές απώλειες. Η Βαλτική έχει γίνει πολύ δυσκολότερο επιχειρησιακό περιβάλλον. Η Συρία δεν αποτελεί πλέον το ασφαλές στρατηγικό προγεφύρωμα του παρελθόντος.
Και τώρα η Μόσχα αναγκάζεται να χρησιμοποιεί πολύτιμες φρεγάτες για να συνοδεύει δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν ρωσικό πετρέλαιο.
Το παράδοξο είναι εντυπωσιακό. Ο "σκιώδης στόλος" δημιουργήθηκε για να επιτρέψει στη Ρωσία να παρακάμψει τις δυτικές κυρώσεις και να διατηρήσει τα έσοδα που χρηματοδοτούν την πολεμική της μηχανή.
Τώρα, όμως, η ανάγκη προστασίας του αρχίζει να δεσμεύει την ίδια τη στρατιωτική μηχανή που υποτίθεται ότι χρηματοδοτεί.
Και για πρώτη φορά εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία, το αποτέλεσμα φαίνεται καθαρά στη Μεσόγειο: εκεί όπου ο Πούτιν επιχείρησε να αποδείξει την επιστροφή της Ρωσίας ως παγκόσμιας ναυτικής δύναμης, σήμερα έχει δημιουργηθεί ένα εντυπωσιακό στρατηγικό κενό.
Add comment
Comments