Για περισσότερα από 25 χρόνια, η Κίνα χρησιμοποιεί έναν ιδιαίτερο μηχανισμό για να αντιμετωπίζει τις χρηματοπιστωτικές της κρίσεις. Όταν οι τράπεζες συσσωρεύουν προβληματικά δάνεια, ειδικές εταιρείες διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων – οι λεγόμενες Asset Management Companies (AMCs) – αναλαμβάνουν να τα αγοράσουν, να καθαρίσουν τους τραπεζικούς ισολογισμούς και να περιορίσουν τον κίνδυνο μετάδοσης της κρίσης στην υπόλοιπη οικονομία.
| The Economic Times
Απόδοση – δημοσιογραφική επιμέλεια: Δ.Α. | Greece2Day
Θα μπορούσε κανείς να τις περιγράψει ως την "ομάδα εξουδετέρωσης βομβών" του κινεζικού χρηματοπιστωτικού συστήματος. Μόνο που τώρα εμφανίζεται ένα πολύ πιο ανησυχητικό πρόβλημα: μερικοί από τους πυροτεχνουργούς χρειάζονται οι ίδιοι διάσωση. Η περίπτωση της Guohou Asset Management είναι η πρώτη μεγάλη προειδοποίηση. Και ενδέχεται να μην είναι η τελευταία.
Η πρώτη «bad bank» που χρειάζεται η ίδια διάσωση
Στα τέλη Ιουλίου, δικαστήριο στην ανατολική επαρχία Anhui ενέκρινε ένα ασυνήθιστο σχέδιο αναδιάρθρωσης. Αφορούσε την Guohou Asset Management, μια εταιρεία που είχε δημιουργηθεί ακριβώς για να αγοράζει προβληματικά δάνεια από χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και να συμβάλλει στην αντιμετώπιση πιστωτικών κρίσεων. Μόνο που η Guohou κατέληξε να αντιμετωπίζει η ίδια οικονομική ασφυξία. Η εταιρεία είχε συσσωρεύσει περίπου 13 δισ. γουάν χρέους, ενώ επί σειρά ετών εμφάνιζε λειτουργικές ζημιές και τελικά αδυνατούσε να εξυπηρετήσει τις υποχρεώσεις της.
Το παράδοξο είναι προφανές: μια εταιρεία που δημιουργήθηκε για να διαχειρίζεται προβληματικά χρέη έγινε η ίδια προβληματικός οφειλέτης.
Η μεγάλη εκκαθάριση του 1999
Για να καταλάβει κανείς τη σημασία της εξέλιξης, πρέπει να επιστρέψει στο 1999. Τότε το Πεκίνο δημιούργησε τέσσερις μεγάλες κρατικές AMCs υπό την εποπτεία του υπουργείου Οικονομικών. Η αποστολή τους ήταν συγκεκριμένη. Οι τέσσερις μεγαλύτερες κρατικές εμπορικές τράπεζες της χώρας θα μετέφεραν σε αυτές τα χειρότερα μη εξυπηρετούμενα δάνειά τους. Οι "bad banks" θα αναλάμβαναν στη συνέχεια να αναδιαρθρώσουν ή να ρευστοποιήσουν αυτά τα προβληματικά περιουσιακά στοιχεία.
Και όταν η δουλειά ολοκληρωνόταν, θεωρητικά θα έκλειναν. Δεν συνέβη τίποτε τέτοιο.
Αντί να εξαφανιστούν, έγιναν γίγαντες
Οι AMCs όχι μόνο δεν έκλεισαν, αλλά μεγάλωσαν εντυπωσιακά. Μέχρι το 2018, οι τέσσερις μεγάλες εταιρείες διέθεταν συνολικό ενεργητικό περίπου 5 τρισ. γουάν, ποσό που τότε αντιστοιχούσε σε περίπου $755 δισ. Είχαν πλέον εξελιχθεί σε μερικά από τα μεγαλύτερα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα της Κίνας. Και καθώς τα προβληματικά δάνεια αυξάνονταν στις αρχές της δεκαετίας του 2010, το μοντέλο επεκτάθηκε. Οι κινεζικές αρχές επέτρεψαν τη δημιουργία περιφερειακών AMCs, συνήθως με δραστηριότητα περιορισμένη σε μία επαρχία.
Σήμερα έχουν δημιουργηθεί περισσότερες από 60 τέτοιες τοπικές εταιρείες. Οι περισσότερες ελέγχονται από τοπικές κυβερνήσεις και κρατικούς επενδυτικούς φορείς. Μερικές όμως, όπως η Guohou, βρίσκονται σε ιδιωτικά χέρια.
Από «bad banks» σε επενδυτικές τράπεζες υψηλού κινδύνου
Εδώ άρχισε να αλλάζει η φύση του συστήματος. Οι AMCs είχαν δημιουργηθεί για να χρησιμοποιούν το κεφάλαιό τους ώστε να αγοράζουν προβληματικά δάνεια και να καθαρίζουν τους ισολογισμούς των τραπεζών. Σταδιακά όμως ανακάλυψαν μια πιο κερδοφόρα δραστηριότητα. Μπορούσαν να δανείζονται από τις τράπεζες με σχετικά χαμηλό κόστος – επωφελούμενες σε μεγάλο βαθμό από την αντίληψη ότι βρίσκονται κοντά στο κράτος – και στη συνέχεια να δανείζουν τα χρήματα με πολύ υψηλότερα επιτόκια σε επιχειρήσεις που δυσκολεύονταν να εξασφαλίσουν κανονική χρηματοδότηση.
Στην πράξη, πολλές μετατράπηκαν σε κάτι που έμοιαζε με χαλαρά εποπτευόμενες επενδυτικές τράπεζες υψηλού κινδύνου. Και ένας από τους σημαντικότερους πελάτες τους ήταν ο κινεζικός κλάδος ακινήτων. Όσο οι τιμές των ακινήτων αυξάνονταν, το μοντέλο φαινόταν να λειτουργεί. Όταν όμως η κινεζική στεγαστική αγορά κατέρρευσε, η κατάσταση άλλαξε δραματικά.
Οι «σωτήρες» είχαν δανείσει στους developers
Οι εταιρείες ανάπτυξης ακινήτων που κάποτε φαίνονταν ισχυρές άρχισαν να καταρρέουν υπό το βάρος τεράστιων χρεών. Η αξία των ακινήτων υποχώρησε. Οι πωλήσεις κατοικιών μειώθηκαν. Και τα περιουσιακά στοιχεία που χρησιμοποιούνταν ως εγγυήσεις για πολλά από τα δάνεια έχασαν σημαντικό μέρος της αξίας τους. Οι AMCs βρέθηκαν επομένως αντιμέτωπες με το ίδιο πρόβλημα που υποτίθεται ότι είχαν δημιουργηθεί για να αντιμετωπίζουν: δάνεια αμφίβολης ποιότητας και εξασφαλίσεις που άξιζαν πολύ λιγότερο από όσο υπολογιζόταν.
Το ακόμη μεγαλύτερο πρόβλημα: έκρυβαν τα κόκκινα δάνεια
Υπάρχει όμως μια ακόμη πιο ανησυχητική διάσταση. Σύμφωνα με ακαδημαϊκές εκτιμήσεις, οι AMCs δεν περιορίζονταν στην πραγματική εκκαθάριση προβληματικών δανείων. Σε ορισμένες περιπτώσεις βοηθούσαν τις τράπεζες να κρύβουν τα μη εξυπηρετούμενα δάνειά τους από τις εποπτικές αρχές. Η πρακτική φαίνεται ότι είχε λάβει τέτοια έκταση ώστε, σύμφωνα με σχετικές εκτιμήσεις, έως το 2020 μπορούσε να αποκρύπτει τουλάχιστον το μισό – και ενδεχομένως πολύ περισσότερο – από το πραγματικό απόθεμα προβληματικών δανείων του κινεζικού τραπεζικού συστήματος.
Αν αυτή η εκτίμηση βρίσκεται κοντά στην πραγματικότητα, τότε τα επίσημα στοιχεία για τα κινεζικά "κόκκινα" δάνεια μπορεί να παρουσιάζουν μόνο ένα μέρος του προβλήματος.
Το κόλπο των «drawer agreements»
Η Guohou αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των πρακτικών που αναπτύχθηκαν. Εκτός από την αγορά προβληματικών περιουσιακών στοιχείων, άρχισε να χορηγεί δάνεια με υψηλά επιτόκια. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, αυτά τα δάνεια δομούνταν ώστε να εμφανίζονται ως επενδύσεις σε μετοχικό κεφάλαιο. Γιατί; Επειδή έτσι προκαλούσαν λιγότερες ανησυχίες στις εποπτικές αρχές που παρακολουθούσαν τη συγκέντρωση πιστωτικού κινδύνου.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική ήταν η χρήση των λεγόμενων "drawer agreements" – συμφωνιών του συρταριού. Ο μηχανισμός λειτουργούσε περίπου ως εξής: Μια τράπεζα πλησίαζε την ημερομηνία κατά την οποία έπρεπε να αναφέρει τα μη εξυπηρετούμενα δάνειά της στις αρχές.
- Λίγο πριν, η AMC αγόραζε τα προβληματικά δάνεια.
- Ο ισολογισμός της τράπεζας εμφανιζόταν προσωρινά καθαρότερος.
- Μετά την υποβολή των στοιχείων, τα δάνεια μπορούσαν να επιστρέψουν στην τράπεζα.
- Η AMC εισέπραττε την αμοιβή της.
Ο πιστωτικός κίνδυνος όμως δεν είχε εξαφανιστεί. Είχε απλώς κρυφτεί για λίγο από το οπτικό πεδίο των εποπτικών αρχών.
Το προηγούμενο της Huarong
Η Guohou δεν είναι η πρώτη προειδοποίηση ότι το σύστημα των AMCs μπορεί να δημιουργήσει τους δικούς του κινδύνους. Το 2020 η Huarong, η μεγαλύτερη και πιο επιθετική από τις μεγάλες κρατικές εταιρείες διαχείρισης προβληματικών στοιχείων, βρέθηκε σε βαθιά κρίση. Χρειάστηκε τελικά κρατική διάσωση ύψους περίπου $6,6 δισ. Η υπόθεση συνοδεύτηκε και από ένα από τα μεγαλύτερα σκάνδαλα διαφθοράς στην ιστορία του κινεζικού χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Ο πρώην πρόεδρός της, Lai Xiaomin, καταδικάστηκε για σειρά εγκλημάτων και εκτελέστηκε. Θα μπορούσε κανείς να περιμένει ότι το σοκ θα οδηγούσε σε ριζική αλλαγή συμπεριφοράς στον κλάδο. Οι ενδείξεις δείχνουν ότι αυτό δεν συνέβη πλήρως.
Τα επίσημα κόκκινα δάνεια πλησιάζουν τα 3,7 τρισ. γουάν
Στα επίσημα στοιχεία, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια των κινεζικών εμπορικών τραπεζών έχουν ήδη αυξηθεί σημαντικά. Από περίπου 3 τρισ. γουάν το 2022, πλησίασαν τα 3,7 τρισ. γουάν στο πρώτο τρίμηνο του 2026. Ως ποσοστό του συνολικού ενεργητικού των τραπεζών, το μέγεθος εξακολουθεί να φαίνεται σχετικά περιορισμένο – περίπου 1,5%. Αλλά εδώ βρίσκεται ακριβώς το κρίσιμο ερώτημα: Πόσο αξιόπιστο είναι το 1,5%;
Εάν οι AMCs χρησιμοποιούνταν επί χρόνια για τη μεταφορά ή προσωρινή απόκρυψη προβληματικών δανείων, τότε το πραγματικό επίπεδο πιστωτικού κινδύνου μπορεί να είναι σημαντικά υψηλότερο.
Η κρίση ακινήτων συνεχίζει να πιέζει
Η κινεζική κρίση ακινήτων κάνει το πρόβλημα ακόμη δυσκολότερο. Πολλές επιχειρήσεις έχουν χρησιμοποιήσει ακίνητα ως εγγύηση για τον δανεισμό τους. Όταν όμως οι τιμές των ακινήτων υποχωρούν, μειώνεται ταυτόχρονα η αξία των εξασφαλίσεων. Ένα δάνειο που φαινόταν επαρκώς καλυμμένο όταν ένα ακίνητο άξιζε 100 μπορεί να γίνει πολύ πιο επικίνδυνο όταν η αξία της ίδιας εξασφάλισης πέσει στα 70 ή στα 60. Έτσι η κρίση των ακινήτων μεταδίδεται σταδιακά:
Αυτός είναι ο μηχανισμός που ανησυχεί πλέον τις αγορές.
Η Cinda βλέπει τα κέρδη της να καταρρέουν
Οι πιέσεις δεν περιορίζονται στις μικρότερες εταιρείες. Η Cinda, μία από τις μεγάλες κεντρικά ελεγχόμενες AMCs, προειδοποίησε ότι τα καθαρά κέρδη της για το πρώτο εξάμηνο του έτους αναμένεται να μειωθούν έως και 70%. Μία πιθανή αιτία είναι ακριβώς η πτώση της αξίας των περιουσιακών στοιχείων που βρίσκονται πίσω από τα χαρτοφυλάκια προβληματικών δανείων της. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία.
Όταν πιέζεται ένας μικρός περιφερειακός παίκτης, μπορεί να θεωρηθεί μεμονωμένο περιστατικό. Όταν όμως αρχίζουν να εμφανίζονται σοβαρές πιέσεις και στις μεγάλες κρατικές εταιρείες του συστήματος, το πρόβλημα αποκτά διαφορετική διάσταση.
Οι μικρότερες AMCs μπορεί να είναι ο επόμενος κρίκος
Η Guohou ενδέχεται επομένως να αποτελέσει απλώς την αρχή. Ορισμένες περιφερειακές AMCs έχουν ήδη υποστεί υποβαθμίσεις από κινεζικούς οίκους αξιολόγησης, ενώ άλλες αντιμετωπίζουν σοβαρές οικονομικές πιέσεις. Υπήρξε μάλιστα περίπτωση εταιρείας στη βορειοανατολική βιομηχανική ζώνη της Κίνας που διαλύθηκε αιφνιδίως το 2020, αφού είχε χορηγήσει προβληματικό δάνειο σε ποδοσφαιρικό σύλλογο. Το πρόβλημα είναι ότι πολλές από αυτές τις εταιρείες δημιουργήθηκαν σε μια εποχή κατά την οποία η κινεζική οικονομία αναπτυσσόταν γρήγορα και οι τιμές των ακινήτων αυξάνονταν.
Σήμερα λειτουργούν σε ένα εντελώς διαφορετικό περιβάλλον.
Η άδεια λειτουργίας αξίζει περισσότερο από την εταιρεία;
Υπάρχει μία ιδιαίτερα αποκαλυπτική λεπτομέρεια στην περίπτωση της Guohou. Η εταιρεία δεν οδηγείται σε εκκαθάριση αλλά σε αναδιάρθρωση, εν μέρει επειδή υπάρχουν επενδυτές που ενδιαφέρονται για την άδεια λειτουργίας της ως AMC. Οι κινεζικές αρχές σταμάτησαν πέρυσι να εκδίδουν νέες τέτοιες άδειες. Έτσι, ακόμη και μια προβληματική εταιρεία μπορεί να διαθέτει ένα εξαιρετικά πολύτιμο περιουσιακό στοιχείο: το δικαίωμα να δραστηριοποιείται στην αγορά διαχείρισης προβληματικών χρεών.
Οι επενδυτές που ενδιαφέρονται για την Guohou δεν έχουν δημοσιοποιηθεί. Όποιοι κι αν είναι, αναλαμβάνουν ένα έργο που πράγματι απαιτεί νεύρα πυροτεχνουργού.
Το πραγματικό πρόβλημα της Κίνας: Πού βρίσκεται τελικά το χρέος;
Η ιστορία των AMCs αποκαλύπτει ένα βαθύτερο χαρακτηριστικό του κινεζικού χρηματοπιστωτικού μοντέλου. Το Πεκίνο έχει αποδειχθεί εξαιρετικά ικανό στο να μετακινεί τον πιστωτικό κίνδυνο από ένα σημείο του συστήματος σε άλλο:
- Ένα προβληματικό δάνειο μπορεί να φύγει από τον ισολογισμό μιας τράπεζας και να περάσει σε μια AMC.
- Ένα πρόβλημα τοπικής κυβέρνησης μπορεί να μεταφερθεί σε κάποιο χρηματοδοτικό όχημα.
- Ένα χρέος developer μπορεί να αναδιαρθρωθεί και να εμφανιστεί με διαφορετική μορφή.
Αυτό μπορεί να κερδίζει χρόνο. Δεν σημαίνει όμως απαραίτητα ότι το χρέος εξαφανίζεται. Και εδώ βρίσκεται η ουσία του προβλήματος: άλλο η μεταφορά του κινδύνου και άλλο η εξάλειψή του.
Όταν ο πυροτεχνουργός κάθεται πάνω στη βόμβα
Για χρόνια, το κινεζικό μοντέλο διαχείρισης χρέους στηρίχθηκε στην πεποίθηση ότι το κράτος διαθέτει πάντοτε έναν ακόμη μηχανισμό για να εμποδίσει μια κρίση.
- Οι τράπεζες έχουν προβληματικά δάνεια; Υπάρχουν οι AMCs.
- Οι AMCs έχουν πρόβλημα; Υπάρχουν οι κρατικοί επενδυτές.
- Οι τοπικές κυβερνήσεις δυσκολεύονται; Υπάρχουν νέες αναδιαρθρώσεις και χρηματοδοτικά εργαλεία.
Κάθε παρέμβαση μπορεί πράγματι να αποτρέψει μια άμεση έκρηξη. Αλλά κάθε μεταφορά προβληματικού χρέους μπορεί επίσης να κάνει δυσκολότερο να γνωρίζει κανείς πού βρίσκεται τελικά ο κίνδυνος και ποιος θα επωμιστεί την τελική ζημιά. Η Guohou είναι γι' αυτό πολύ περισσότερο από μια προβληματική χρηματοπιστωτική εταιρεία.
Είναι μια προειδοποίηση. Η Κίνα δημιούργησε τις AMCs για να εξουδετερώνουν τις βόμβες χρέους του χρηματοπιστωτικού της συστήματος.
Τώρα, για πρώτη φορά, μία από αυτές χρειάζεται η ίδια εξουδετέρωση.
Και αν ακολουθήσουν κι άλλες, το ερώτημα δεν θα είναι πλέον μόνο πόσα προβληματικά δάνεια διαθέτουν οι κινεζικές τράπεζες.
Θα είναι πολύ πιο δύσκολο: ποιος διασώζει τους διασώστες;
Add comment
Comments