Το ιρανικό κοινοβούλιο ενέκρινε νομοσχέδιο που προβλέπει νέους και εκτεταμένους περιορισμούς στις επαφές πολιτών, πανεπιστημίων, οργανώσεων και φορέων με ξένα ιδρύματα και μέσα ενημέρωσης.
Από τον Niloofar Gholami | Deutsche Welle
Απόδοση – δημοσιογραφική επιμέλεια: Μ.Κ. | Greece2Day
Η κυβέρνηση παρουσιάζει τη νομοθετική πρωτοβουλία ως αναγκαίο μέτρο απέναντι στην κατασκοπεία και την ξένη παρέμβαση. Νομικοί, δημοσιογράφοι και υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων προειδοποιούν, ωστόσο, ότι οι ασαφείς διατυπώσεις της θα μπορούσαν να μετατρέψουν ακόμη και συνηθισμένες διεθνείς επαφές σε αδίκημα. Το νομοσχέδιο, το οποίο βρίσκεται ακόμη στη νομοθετική διαδικασία και περιλαμβάνει 19 άρθρα, επικεντρώνεται στη δράση ξένων υπηρεσιών πληροφοριών, κυβερνήσεων και οργανισμών στο εσωτερικό του Ιράν.
Οι υποστηρικτές του επισημαίνουν ότι η κατασκοπεία ήδη διώκεται ποινικά, αλλά θεωρούν πως μέχρι σήμερα δεν υπήρχε επαρκώς σαφές νομικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση ευρύτερων μορφών "ξένης επιρροής". Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι ακριβώς θα θεωρείται ξένη επιρροή - και ποιος θα αποφασίζει πότε μια νόμιμη διεθνής επαφή μετατρέπεται σε απειλή για την εθνική ασφάλεια.
Η γκρίζα ζώνη μεταξύ νόμιμης επαφής και εγκλήματος
Ο Sina Yousefi, Ιρανός δικηγόρος που ζει στη Γερμανία, επισημαίνει ότι το νομοσχέδιο δεν καθορίζει με σαφήνεια τα όρια ανάμεσα στις νόμιμες και τις απαγορευμένες επαφές. Η ερμηνεία τους θα βρίσκεται, επομένως, σε μεγάλο βαθμό στα χέρια των υπηρεσιών ασφαλείας και των δικαστηρίων. Και αυτό, κατά τον ίδιο, δημιουργεί ένα σοβαρό πρόβλημα ασφάλειας δικαίου.
Εάν ένας πολίτης δεν γνωρίζει αν μια συνομιλία με ξένο δημοσιογράφο, μια συνεργασία με πανεπιστήμιο του εξωτερικού ή ακόμη και η ανταλλαγή πληροφοριών μπορεί αργότερα να χαρακτηριστεί ποινικό αδίκημα, τότε δημιουργείται ένα "κλίμα φόβου και αβεβαιότητας". Η αβεβαιότητα μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός αυτολογοκρισίας: οι πολίτες αποφεύγουν ακόμη και νόμιμες δραστηριότητες επειδή δεν γνωρίζουν πώς μπορεί να ερμηνευθούν στο μέλλον.
Φόβοι για νέο εργαλείο καταστολής
Ακόμη πιο αυστηρή είναι η εκτίμηση του Moein Khazaeli, Ιρανού νομικού που ζει στη Σουηδία. Προειδοποιεί ότι το νομοσχέδιο θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ένα ακόμη εργαλείο καταστολής πολιτικών αντιπάλων και ακτιβιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Κατά την εκτίμησή του, η συντριπτική πλειονότητα των πράξεων που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν αδικήματα βάσει του νέου πλαισίου δεν αποτελούν εγκλήματα υπό τη συνήθη έννοια του ποινικού δικαίου και δεν δικαιολογούν ποινική δίωξη.
Το πρόβλημα, σύμφωνα με τους επικριτές, δεν βρίσκεται μόνο στις προβλεπόμενες ποινές. Βρίσκεται κυρίως στο εύρος των δραστηριοτήτων που μπορούν να υπαχθούν στην έννοια της συνεργασίας με ξένους φορείς.
Στο στόχαστρο η ελευθερία της ενημέρωσης
Εάν το νομοσχέδιο τεθεί τελικά σε ισχύ, ενδέχεται να δυσκολέψει ακόμη περισσότερο την πρόσβαση ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης και διεθνών οργανισμών σε πληροφορίες από το εσωτερικό του Ιράν. Ο Parviz Yari, δημοσιογράφος που ζει στη Γερμανία και συνεργάζεται με την οργάνωση Defending Free Flow of Information (DeFFI), θεωρεί ότι ένας από τους στόχους είναι η ενίσχυση της εμβέλειας του κρατικού μηχανισμού ενημέρωσης.
Όπως υποστηρίζει, η Ισλαμική Δημοκρατία χρησιμοποιεί ήδη διαφορετικά εργαλεία για τον περιορισμό της ελευθερίας της έκφρασης. Παρά τους περιορισμούς, όμως, τα κοινωνικά δίκτυα, τα μέσα ενημέρωσης του εξωτερικού και οι διεθνείς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν περιορίσει την ικανότητα των επίσημων μέσων να ελέγχουν την πληροφόρηση. Το νέο νομοθετικό πλαίσιο θα μπορούσε να δυσκολέψει αυτή την παράλληλη ροή πληροφοριών.
Διαβάστε ακόμα: Ιράν: Καταπίεση στη σκιά του πολέμου
Δημοσιογράφοι και ερευνητές στο επίκεντρο
Ιδιαίτερα σοβαρές μπορεί να είναι οι επιπτώσεις για δημοσιογράφους, πανεπιστημιακούς και ερευνητές. Σύμφωνα με τον Yari, εφόσον το νομοσχέδιο εγκριθεί οριστικά, ένα πρωτοφανώς μεγάλο φάσμα επαφών με αντιπολιτευόμενα μέσα ενημέρωσης και διεθνείς οργανισμούς θα μπορούσε να ποινικοποιηθεί. Αυτό θα μπορούσε να περιορίσει την επικοινωνία ανθρώπων μέσα στο Ιράν με ξένους δημοσιογράφους και ερευνητές, καθιστώντας δυσκολότερη την ανεξάρτητη καταγραφή όσων συμβαίνουν στη χώρα.
Οι επικριτές φοβούνται ότι το αποτέλεσμα θα είναι η περαιτέρω ενίσχυση του κρατικού μονοπωλίου στην πληροφόρηση.
Το υπουργείο Πληροφοριών θα ελέγχει τις πανεπιστημιακές συνεργασίες
Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στη δημοσιογραφία. Το νομοσχέδιο αγγίζει άμεσα και τη διεθνή ακαδημαϊκή συνεργασία. Το άρθρο 5 προβλέπει ότι το αρμόδιο υπουργείο Πληροφοριών θα δημοσιεύει κάθε χρόνο κατάλογο ξένων πανεπιστημίων και ιδρυμάτων με τα οποία θα επιτρέπεται η συνεργασία. Αυτό σημαίνει ότι οι επαφές με πανεπιστήμια ή οργανισμούς που δεν βρίσκονται στον εγκεκριμένο κατάλογο θα μπορούσαν να έχουν ποινικές συνέπειες, ακόμη και να οδηγήσουν σε φυλάκιση.
Πρόκειται για μια σημαντική αλλαγή, καθώς στην πράξη δίνει στις υπηρεσίες ασφαλείας αποφασιστικό ρόλο στον καθορισμό των διεθνών συνεργασιών της ιρανικής ακαδημαϊκής κοινότητας.
Υπό έλεγχο και η ξένη χρηματοδότηση
Νέοι περιορισμοί προβλέπονται και για τη χρηματοδότηση της κοινωνίας των πολιτών. Δωρεές από το εξωτερικό προς ιρανικές μη κυβερνητικές οργανώσεις, συλλόγους και πολιτικά κόμματα θα απαιτούν έγκριση ειδικής επιτροπής στην οποία θα συμμετέχουν υπουργεία και υπηρεσίες ασφαλείας.
Η διάταξη αυτή μπορεί να περιορίσει σημαντικά τη δυνατότητα οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών να συνεργάζονται με διεθνείς φορείς ή να χρηματοδοτούν δραστηριότητές τους από το εξωτερικό. Ο Yousefi προειδοποιεί ότι ακόμη και η αβεβαιότητα γύρω από την εφαρμογή του νόμου μπορεί να είναι αρκετή για να περιορίσει τη διεθνή συνεργασία. Εάν μια κοινή έρευνα με ξένο πανεπιστήμιο, η συμμετοχή σε ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα ή η συνεργασία με διεθνή οργάνωση μπορεί δυνητικά να θεωρηθεί κίνδυνος για την ασφάλεια, πολλοί θα επιλέξουν απλώς να μην εμπλακούν.
Από την καταστολή στην αυτολογοκρισία
Αυτό ίσως αποτελεί και μία από τις σημαντικότερες συνέπειες του νομοσχεδίου. Ένα αυστηρό νομικό πλαίσιο δεν χρειάζεται να οδηγήσει σε χιλιάδες διώξεις για να επηρεάσει τη συμπεριφορά των πολιτών. Αρκεί να δημιουργήσει αβεβαιότητα. Ερευνητής → φοβάται τη συνεργασία με ξένο πανεπιστήμιο → δημοσιογράφος αποφεύγει ξένα ΜΜΕ → ΜΚΟ αποφεύγει διεθνείς οργανώσεις → η ροή πληροφοριών προς το εξωτερικό περιορίζεται.
Με αυτόν τον τρόπο, η ίδια η πιθανότητα δίωξης μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά.
Ένα εργαλείο διεύρυνσης του κρατικού ελέγχου;
Ο Khazaeli υποστηρίζει ότι το νομοσχέδιο θα μπορούσε να ποινικοποιήσει συμπεριφορές που στις περισσότερες χώρες θεωρούνται απολύτως φυσιολογικές. Η κυβέρνηση, από την άλλη πλευρά, αντιμετωπίζει το ζήτημα μέσα από το πρίσμα της εθνικής ασφάλειας. Το περιβάλλον ασφαλείας στο Ιράν έχει γίνει ιδιαίτερα τεταμένο και οι αρχές φοβούνται ενίσχυση των επιχειρήσεων ξένων υπηρεσιών πληροφοριών στο εσωτερικό της χώρας.
Οι φόβοι αυτοί έχουν ενισχυθεί από τις πρόσφατες συγκρούσεις και τις καταγγελίες της Τεχεράνης για ξένες επιχειρήσεις κατασκοπείας.
Εκτέλεση για κατασκοπεία
Το κλίμα αποτυπώνεται και σε πρόσφατη υπόθεση εκτέλεσης άνδρα που κατηγορήθηκε για κατασκοπεία υπέρ του Ισραήλ και των ΗΠΑ. Σύμφωνα με τις ιρανικές αρχές, ο άνδρας είχε επίσης οδηγήσει το όχημά του εναντίον ομάδας αστυνομικών κατά τη διάρκεια των πανεθνικών διαδηλώσεων που είχαν ξεσπάσει νωρίτερα μέσα στο έτος λόγω του πληθωρισμού, τραυματίζοντας επτά αστυνομικούς. Η κυβέρνηση της Τεχεράνης έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι οι κινητοποιήσεις στο εσωτερικό της χώρας υποκινούνται ή καθοδηγούνται από ξένες δυνάμεις.
Αυτό ακριβώς το επιχείρημα βρίσκεται πλέον στον πυρήνα της νέας νομοθετικής πρωτοβουλίας.
Ασφάλεια ή περιορισμός των πολιτικών ελευθεριών;
Εδώ βρίσκεται και η ουσία της αντιπαράθεσης. Η ιρανική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι βρίσκεται αντιμέτωπη με πραγματικές επιχειρήσεις ξένων υπηρεσιών και χρειάζεται αποτελεσματικότερα εργαλεία για την προστασία της εθνικής ασφάλειας. Οι επικριτές δεν αρνούνται κατ' ανάγκην ότι υπάρχει κίνδυνος κατασκοπείας. Υποστηρίζουν όμως ότι οι διατάξεις είναι τόσο ευρείες και ασαφείς ώστε μπορούν να χρησιμοποιηθούν πολύ πέρα από την αντιμετώπιση πραγματικών κατασκόπων.
Ο Yousefi θεωρεί ότι το νομοσχέδιο δεν αποτελεί τόσο απάντηση σε μια συγκεκριμένη απειλή όσο προσπάθεια της κυβέρνησης να αντισταθμίσει τις αδυναμίες της στον τομέα της ασφάλειας μέσω μεγαλύτερου ελέγχου και περιορισμού των πολιτικών ελευθεριών. Και αυτό είναι τελικά το μεγάλο ερώτημα που θα κρίνει τη σημασία του νέου νόμου.
Εάν χρησιμοποιηθεί αποκλειστικά εναντίον πραγματικών επιχειρήσεων κατασκοπείας, θα αποτελέσει ένα ακόμη εργαλείο εθνικής ασφάλειας. Εάν όμως η έννοια της "ξένης επιρροής" επεκταθεί σε δημοσιογράφους, πανεπιστημιακούς, ερευνητές, οργανώσεις και απλούς πολίτες που επικοινωνούν με τον έξω κόσμο, τότε η νομοθεσία θα έχει πολύ ευρύτερες συνέπειες.
Το διακύβευμα δεν θα είναι πλέον μόνο ποιος μπορεί να συνεργάζεται με το εξωτερικό. Θα είναι ποιος μπορεί να μιλά με το εξωτερικό - και ποιος αποφασίζει πότε μια συνομιλία μετατρέπεται σε έγκλημα.
Add comment
Comments