Η AfD δεν κέρδισε απλώς τις εκλογές στη Σαξονία-Άνχαλτ. Με 43,8% υπερδιπλασίασε τη δύναμή της, άφησε τη CDU στο 17,2% και κατέλαβε 39 από τις 83 έδρες του νέου κοινοβουλίου. Κι όμως, μπορεί να μη κυβερνήσει.
Από τον Holger Schwesinger | Tagesschau
Απόδοση – δημοσιογραφική επιμέλεια: Αργώ | Greece2Day
Το παράδοξο αυτό μετατρέπει ένα περιφερειακό εκλογικό αποτέλεσμα σε πολύ μεγαλύτερο ευρωπαϊκό πείραμα: μέχρι πότε μπορεί το πολιτικό σύστημα να αποκλείει από την εξουσία ένα κόμμα που πλησιάζει μόνο του την απόλυτη πλειοψηφία; Και τι συμβαίνει όταν το λεγόμενο "πολιτικό τείχος αποκλεισμού", αντί να περιορίζει την AfD, την κάνει ακόμη ισχυρότερη;
Το 43,8% αλλάζει τη συζήτηση
Ας ξεκινήσουμε από τα πραγματικά αποτελέσματα και όχι από τα exit polls.
Η AfD έλαβε 43,8% έναντι 17,2% της CDU, 9,3% του SPD, 8,9% των Πρασίνων, 8,6% της Αριστεράς και 5,3% του BSW. Η διαφορά πρώτου και δεύτερου κόμματος ξεπερνά επομένως τις 26 ποσοστιαίες μονάδες. Το σημαντικότερο όμως είναι η σύγκριση με το 2021. Τότε η AfD είχε πάρει 20,8%. Τώρα 43,8%. Περισσότερο από διπλάσια εκλογική δύναμη μέσα σε πέντε χρόνια. Και αυτό αλλάζει ποιοτικά το πολιτικό πρόβλημα.
Όταν ένα κόμμα βρίσκεται στο 10% ή στο 15%, τα υπόλοιπα κόμματα μπορούν σχετικά εύκολα να σχηματίσουν κυβέρνηση χωρίς αυτό. Όταν όμως φθάνει στο 44%, η αριθμητική αρχίζει να επαναστατεί εναντίον της πολιτικής.
39 από τις 83 έδρες
Το νέο Landtag αποτελείται από 83 βουλευτές.
Η κατανομή είναι:
Η απόλυτη πλειοψηφία απαιτεί 42 έδρες. Η AfD έχει 39. Της λείπουν μόλις 3 έδρες. Και εδώ αρχίζει το πραγματικά ενδιαφέρον.
Όλοι οι άλλοι εναντίον ενός
Η παραδοσιακή γερμανική πολιτική απέναντι στην AfD είναι η λεγόμενη Brandmauer - κυριολεκτικά "τείχος προστασίας από τη φωτιά". Πολιτικά αντιστοιχεί στο γαλλικό cordon sanitaire (υγειονομική ζώνη): τα υπόλοιπα δημοκρατικά κόμματα αρνούνται συνεργασία με την AfD. Μέχρι τώρα αυτό ήταν σχετικά εύκολο.Με 10%, 15% ή ακόμη και 20%, μπορούσαν να δημιουργηθούν εναλλακτικές πλειοψηφίες. Με 43,8%, όμως, προκύπτει μια πολύ διαφορετική αριθμητική. CDU + SPD + Πράσινοι έχουν συνολικά 31 έδρες. Ακόμη και αν προστεθεί η Die Linke: 39 έδρες. Ακριβώς όσες έχει μόνη της η AfD. Το παράδοξο είναι εντυπωσιακό:
- AfD = 39
- CDU + SPD + Πράσινοι + Αριστερά = 39.
Και στη μέση βρίσκεται ένα μικρό κόμμα με μόλις πέντε βουλευτές. Το BSW.
Οι πέντε βουλευτές που μπορεί να αποφασίσουν ποιος θα κυβερνήσει
Το Bündnis Sahra Wagenknecht πήρε 5,3% και εξέλεξε πέντε βουλευτές. Εκλογικά είναι μικρός παίκτης. Κοινοβουλευτικά όμως μπορεί να γίνει ο σημαντικότερος. Η Tagesschau το χαρακτηρίζει ευθέως: "Zünglein an der Waage" - τη γλώσσα της ζυγαριάς". Η επικεφαλής του BSW Claudia Wittig δήλωσε ότι δεν θέλει να ψηφίσει ούτε τον Ulrich Siegmund της AfD ούτε τον Sven Schulze της CDU. Ταυτόχρονα, όμως, το BSW δηλώνει διατεθειμένο να συνεργάζεται με την AfD σε συγκεκριμένα θέματα. Αυτό δημιουργεί ένα πολιτικό ναρκοπέδιο.
Και υπάρχει μια θεσμική λεπτομέρεια που μπορεί να αλλάξει τα πάντα
Στη Σαξονία-Άνχαλτ ο πρωθυπουργός δεν χρειάζεται υποχρεωτικά να συγκεντρώσει 42 ψήφους σε κάθε περίπτωση. Στην κρίσιμη διαδικασία μπορεί τελικά να αρκεί η απλή πλειοψηφία των ψήφων που κατατίθενται, με τις αποχές να μη μετρούν. Και εδώ η αριθμητική γίνεται εκπληκτική.
Αν έχουμε:
- Siegmund / AfD → 39
και
- Schulze / CDU + SPD + Πράσινοι + Linke → 39
τότε δημιουργείται ισοπαλία.
Αλλά: ένας μόνο βουλευτής μπορεί να αλλάξει το αποτέλεσμα. Ένας βουλευτής του BSW. Ή ακόμη ένας αποστάτης από άλλο κόμμα. Η Tagesschau σημειώνει ότι υπό συγκεκριμένο σενάριο ακόμη και ένας μόνο αποκλίνων βουλευτής θα μπορούσε να είναι αρκετός ώστε ο Siegmund να εκλεγεί πρωθυπουργός. Αυτό σημαίνει ότι η Brandmauer πλέον δεν εξαρτάται μόνο από κομματικές αποφάσεις.
Μπορεί να εξαρτηθεί από την ψήφο ενός ανθρώπου.
Το μεγάλο παράδοξο της Brandmauer
Ας αφήσουμε όμως για λίγο την κοινοβουλευτική αριθμητική. Το σημαντικότερο πολιτικό ερώτημα είναι άλλο. Η Brandmauer δημιουργήθηκε για να εμποδίσει την AfD να αποκτήσει πολιτική νομιμοποίηση και πρόσβαση στην εξουσία. Όμως από το 20,8% του 2021, και σε περιβάλλον πολιτικής απομόνωσης, ξεπετάχτηκε στο 43,8%. Αυτό δεν αποδεικνύει ότι η Brandmauer προκάλεσε την άνοδο της AfD. Θα ήταν σοβαρό αναλυτικό λάθος να το υποστηρίξουμε.
Η οικονομία, η ακρίβεια, η απογοήτευση από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση, το μεταναστευτικό, η Ουκρανία, η ιδιαίτερη πολιτική κουλτούρα της ανατολικής Γερμανίας και η αίσθηση εγκατάλειψης έχουν όλα παίξει ρόλο. Αποδεικνύει όμως κάτι άλλο: η Brandmauer δεν κατάφερε να εμποδίσει την εκλογική εκτόξευση της AfD.
Και τώρα πρέπει να λειτουργήσει σε συνθήκες για τις οποίες ουσιαστικά δεν σχεδιάστηκε.
Το 44% δεν είναι πλέον απλώς ψήφος διαμαρτυρίας
Υπάρχει ακόμη μία σημαντική μεταβολή. Για χρόνια η άνοδος της AfD ερμηνευόταν κυρίως ως Protestwahl - ψήφος διαμαρτυρίας. Τα σημερινά στοιχεία της Infratest dimap δείχνουν μια πιο σύνθετη εικόνα. Η Tagesschau σημειώνει ότι η AfD εξακολουθεί να επωφελείται έντονα από τη δυσαρέσκεια, αλλά πλέον πολλοί ψηφοφόροι την επιλέγουν και επειδή θεωρούν ότι προσφέρει καλύτερες λύσεις σε συγκεκριμένα πολιτικά ζητήματα. Αυτό είναι κρίσιμο. Γιατί υπάρχει τεράστια πολιτική διαφορά ανάμεσα στο: "ψηφίζω AfD για να τιμωρήσω τους άλλους" και στο: "θέλω να κυβερνήσει η AfD". Και έχουμε πλέον έναν πολύ ενδιαφέρον αριθμό.
Στην ερώτηση ποιο κόμμα θέλουν οι ψηφοφόροι να ηγηθεί της επόμενης κυβέρνησης:
- 41% απάντησε AfD
και
- 46% CDU.
Άρα η εκλογική δύναμη της AfD δεν είναι πια μόνο ένα τεράστιο "όχι". Για σημαντικό τμήμα της κοινωνίας έχει μετατραπεί σε θετική κυβερνητική επιλογή.
Και η AfD κέρδισε σε όλες τις ηλικίες
Ακόμη ένα στοιχείο δυσκολεύει την παραδοσιακή ερμηνεία. Η AfD αναδείχθηκε πρώτη σε όλες τις ηλικιακές ομάδες. Αυτό έχει σημασία γιατί περιορίζει την εξήγηση ότι πρόκειται απλώς για συγκεκριμένη δημογραφική "φούσκα". Παράλληλα, η ανάλυση της εκλογικής μετακίνησης δείχνει ότι κατάφερε να αντλήσει σημαντικό αριθμό ψήφων από τη CDU, αλλά και από ανθρώπους που το 2021 δεν είχαν ψηφίσει καθόλου. Αυτό το δεύτερο στοιχείο είναι ίσως σημαντικότερο.
Οι πρώην απόντες
Όταν ένα κόμμα απλώς παίρνει ψηφοφόρους από άλλο κόμμα, αλλάζει η κατανομή μιας δεδομένης εκλογικής πίτας. Όταν όμως κινητοποιεί ανθρώπους που προηγουμένως απείχαν, συμβαίνει κάτι διαφορετικό: μεγαλώνει τη δική του εκλογική αγορά. Η συμμετοχή έφθασε μάλιστα το 77,8%, σύμφωνα με τα τελικά στοιχεία που επικαλείται η Le Monde. Άρα το αποτέλεσμα δεν μπορεί εύκολα να αποδοθεί σε: "οι άλλοι δεν πήγαν να ψηφίσουν και κέρδισε η AfD". Συνέβη μάλλον το αντίθετο. Η εκλογή προκάλεσε τεράστια κινητοποίηση.
Και η AfD βγήκε από αυτή ακόμη ισχυρότερη.
Ένα κρατίδιο χωρισμένο στα δύο
Ίσως η καλύτερη περιγραφή της νέας πολιτικής πραγματικότητας προέρχεται από την Tagesschau: "Μία χώρα — δύο στρατόπεδα". Από τη μία βρίσκεται σχεδόν το 44% που ψηφίζει AfD. Από την άλλη ένα εξαιρετικά ετερογενές σύνολο:
- CDU,
- Σοσιαλδημοκράτες,
- Πράσινοι,
- Αριστερά,
- και ενδεχομένως BSW.
Κόμματα που σε φυσιολογικές πολιτικές συνθήκες διαφωνούν σχεδόν για τα πάντα μπορούν να αναγκαστούν να συνεργαστούν επειδή συμφωνούν σε ένα πράγμα: να μη κυβερνήσει η AfD. Αυτό όμως δημιουργεί ένα δεύτερο πρόβλημα.
Όταν η αντιπολίτευση γίνεται το μόνο καθαρό πολιτικό προϊόν
Φανταστείτε μια κυβέρνηση που εξαρτάται άμεσα ή έμμεσα από: CDU + SPD + Πράσινους + Linke + ίσως BSW. Η AfD θα βρίσκεται μόνη της απέναντι. Και τότε μπορεί να λέει: "Εμείς εναντίον όλων". Αυτό είναι εξαιρετικά ισχυρό πολιτικό μήνυμα για ένα αντισυστημικό κόμμα. Γιατί κάθε συμβιβασμός μιας τόσο ετερογενούς κυβέρνησης μπορεί να παρουσιάζεται ως απόδειξη ότι "όλα τα παλιά κόμματα είναι τελικά ένα κόμμα" και αυτό σαν αφήγημα να ενσχύσει έτι περαιτέρω τη δυναμικής της.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα υπόλοιπα κόμματα πρέπει να συνεργαστούν μαζί της. Σημαίνει ότι ο αποκλεισμός από μόνος του δεν αποτελεί εκλογική στρατηγική αντιμετώπισής της. Τα αποτελέσματα το αποδεικνύουν.
Το δίλημμα της CDU
Και εδώ φθάνουμε στον Friedrich Merz. Η CDU βρίσκεται εγκλωβισμένη ανάμεσα σε δύο στρατηγικούς κινδύνους.
Επιλογή Α: Διατήρηση της Brandmauer
Δεν συνεργάζεται ποτέ με την AfD. Τότε όμως, όσο η AfD μεγαλώνει, η CDU αναγκάζεται να συνεργάζεται προς τα αριστερά:
- SPD,
- Πράσινοι,
- ενδεχομένως Die Linke.
Και αυτό μπορεί να αποξενώσει ακόμη περισσότερο το συντηρητικό εκλογικό της ακροατήριο.
Επιλογή Β: Ρήγμα στην Brandmauer
Αρχίζει κάποια μορφή συνεργασίας με την AfD. Τότε όμως η CDU κινδυνεύει:
- να διχαστεί εσωτερικά,
- να χάσει κεντρώους ψηφοφόρους,
- να προκαλέσει ευρωπαϊκή πολιτική κρίση,
- και να νομιμοποιήσει πλήρως έναν ανταγωνιστή που ήδη της παίρνει ψηφοφόρους.
Δεν υπάρχει εύκολη επιλογή. Και γι' αυτό το αποτέλεσμα της Σαξονίας-Άνχαλτ αφορά ολόκληρη τη Γερμανία.
Το Παρίσι το κατάλαβε αμέσως
Η αντίδραση της Γαλλίας είναι αποκαλυπτική. Γάλλοι υπουργοί εξέφρασαν σήμερα ανοιχτά ανησυχία για τη νίκη της AfD και τις επιπτώσεις της στη Γερμανία και την Ευρώπη. Και δικαιολογημένα. Γιατί το ερώτημα της Brandmauer δεν είναι γερμανικό. Η Ευρώπη αντιμετωπίζει διαφορετικές παραλλαγές του ίδιου προβλήματος. Τι γίνεται όταν ένα κόμμα που το κατεστημένο θεωρεί μη αποδεκτό για κυβέρνηση παύει να είναι περιθωριακό και γίνεται:
- 20%,
- 25%,
- 30%,
- 40%;
Κάπου η αριθμητική αρχίζει να αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού.
Το ευρωπαϊκό πείραμα
Η Ιταλία ακολούθησε διαφορετική διαδρομή. Η Giorgia Meloni μπήκε στην κυβέρνηση και σταδιακά ενσωματώθηκε στο ευρωπαϊκό σύστημα. Η Γαλλία χρησιμοποιεί επανειλημμένα εκλογικά μέτωπα απέναντι στη Marine Le Pen. Η Γερμανία εξακολουθεί να εφαρμόζει την αυστηρότερη μορφή πολιτικής απομόνωσης. Τώρα έχουμε επομένως τρία διαφορετικά πολιτικά πειράματα:
- Ιταλία → ενσωμάτωση
- Γαλλία → εκλογικό ανάχωμα
- Γερμανία → πλήρης απομόνωση.
Και τα επόμενα χρόνια θα δείξουν ποια στρατηγική περιορίζει πραγματικά τη ριζοσπαστική Δεξιά - και ποια, αντιθέτως, την ενισχύει.
Το πραγματικό τεστ δεν έγινε ακόμη
Η AfD κέρδισε 43,8%. Αλλά η μεγαλύτερη πολιτική δοκιμασία αρχίζει τώρα. Εάν μείνει εκτός κυβέρνησης και η επόμενη κυβέρνηση καταφέρει να:
- αναπτύξει την οικονομία,
- αντιμετωπίσει την ακρίβεια,
- βελτιώσει τις δημόσιες υπηρεσίες,
- δώσει πειστικές απαντήσεις στο μεταναστευτικό,
- και αποκαταστήσει εμπιστοσύνη στους θεσμούς,
τότε η Brandmauer μπορεί να αποδειχθεί βιώσιμη. Εάν όμως δημιουργηθεί μια αδύναμη κυβέρνηση πολλών κομμάτων, η οποία δυσκολεύεται να κυβερνήσει, ενώ η AfD παραμένει μόνη απέναντι σε όλους, τότε υπάρχει ένα εντελώς διαφορετικό ενδεχόμενο.
Στις επόμενες εκλογές η συζήτηση μπορεί να μην είναι πλέον: "Πώς θα κρατήσουμε την AfD έξω από την κυβέρνηση;" Αλλά: "Μπορεί κανείς πλέον να σχηματίσει κυβέρνηση χωρίς την AfD;" Αυτό είναι το πραγματικό πολιτικό μήνυμα του 43,8%. Και γι' αυτό η Σαξονία-Άνχαλτ δεν είναι πια απλώς ένα μικρό κρατίδιο της ανατολικής Γερμανίας. Είναι το εργαστήριο στο οποίο δοκιμάζεται το μέλλον του ευρωπαϊκού cordon sanitaire.
Add comment
Comments