Νερό, τρόφιμα, φάρμακα, φακοί, ραδιόφωνο και εναλλακτικές πηγές θέρμανσης. Σε όλο και περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, οι κυβερνήσεις ζητούν πλέον από τους πολίτες να είναι σε θέση να επιβιώσουν αυτόνομα για τουλάχιστον 72 ώρες σε περίπτωση μεγάλης κρίσης.
Από την Aliss Higham | Newsweek
Απόδοση – δημοσιογραφική επιμέλεια: Δαίδαλος | Greece2Day
Κάτι αλλάζει αθόρυβα στην Ευρώπη. Μετά από δεκαετίες κατά τις οποίες η πολιτική προστασία αντιμετωπιζόταν κυρίως ως υπόθεση του κράτους, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αρχίζουν να μεταφέρουν ένα μέρος της ευθύνης της προετοιμασίας στα ίδια τα νοικοκυριά. Το μήνυμα είναι απλό: σε μια μεγάλη κρίση, το κράτος μπορεί να μην είναι σε θέση να φτάσει αμέσως σε όλους. Γι' αυτό οι πολίτες πρέπει να μπορούν να λειτουργήσουν αυτόνομα για τις πρώτες κρίσιμες ημέρες.
Η Ιρλανδία είναι η τελευταία χώρα που κινείται προς αυτή την κατεύθυνση, με την κυβέρνηση να διανέμει περίπου 2,2 εκατομμύρια οδηγούς έκτακτης ανάγκης στα νοικοκυριά. Αλλά δεν είναι μόνη.
Από τη Σουηδία και τη Φινλανδία μέχρι τη Γερμανία, την Πολωνία, την Ολλανδία και τις χώρες της Βαλτικής, δημιουργείται σταδιακά μια νέα ευρωπαϊκή "κουλτούρα ετοιμότητας".
Για ποιες κρίσεις προετοιμάζεται η Ευρώπη;
Δεν υπάρχει ένα μοναδικό σενάριο. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις μιλούν για ένα ευρύ φάσμα πιθανών κρίσεων: ακραία καιρικά φαινόμενα, πλημμύρες, μεγάλες πυρκαγιές, παρατεταμένες διακοπές ηλεκτρικού ρεύματος ή νερού, κυβερνοεπιθέσεις, σαμποτάζ κρίσιμων υποδομών, πανδημίες, διακοπές εφοδιασμού και στρατιωτικές συγκρούσεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει υιοθετήσει ακριβώς αυτή τη λογική μέσω της Preparedness Union Strategy. Δεν σχεδιάζει δηλαδή διαφορετικό σύστημα αποκλειστικά για πόλεμο, άλλο για πανδημία και άλλο για φυσική καταστροφή.
Η προσέγγιση είναι all-hazards: η κοινωνία πρέπει να διαθέτει βασικές αντοχές που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ανεξάρτητα από το είδος της κρίσης.
Ο κανόνας των 72 ωρών
Στο επίκεντρο βρίσκεται ένας αριθμός: 72 ώρες. Η βασική ευρωπαϊκή κατεύθυνση είναι ότι ένα νοικοκυριό πρέπει να μπορεί να καλύψει μόνο του τις βασικές του ανάγκες για τουλάχιστον τρεις ημέρες. Στην πράξη αυτό σημαίνει αποθέματα όπως: νερό, τρόφιμα που διατηρούνται χωρίς ψυγείο, απαραίτητα φάρμακα, φακός, μπαταρίες, power banks, βασικά είδη πρώτων βοηθειών, ραδιόφωνο και δυνατότητα θέρμανσης ή μαγειρέματος χωρίς κανονική παροχή ηλεκτρικού ρεύματος.
Η λογική δεν είναι ότι οι δημόσιες αρχές αποσύρονται από τη διαχείριση της κρίσης. Είναι ότι κατά τις πρώτες ώρες μιας μεγάλης καταστροφής οι κρατικοί πόροι πιθανότατα θα κατευθυνθούν εκεί όπου υπάρχει η μεγαλύτερη ανάγκη. Ένα νοικοκυριό που μπορεί να λειτουργήσει αυτόνομα για τρεις ημέρες μειώνει την πίεση στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης. Το ευρωπαϊκό Citizens' Panel πρότεινε μάλιστα να παρέχονται συγκεκριμένες οδηγίες σε όλα τα νοικοκυριά για την αυτονομία των 72 ωρών, με ιδιαίτερη μέριμνα ώστε τα απαραίτητα kits να είναι προσβάσιμα και σε ευάλωτους πολίτες.
Η Σκανδιναβία πηγαίνει ακόμη μακρύτερα
Σε ορισμένες χώρες, οι τρεις ημέρες θεωρούνται ήδη λίγες. Η Νορβηγία αύξησε τη σύστασή της από τρεις ημέρες σε μία εβδομάδα αυτονομίας. Η χώρα απέστειλε επικαιροποιημένες οδηγίες στα νοικοκυριά, συνδέοντας την προετοιμασία όχι μόνο με φυσικές καταστροφές αλλά και με πόλεμο και ψηφιακές απειλές. Η Δανία έχει εκδώσει αντίστοιχες οδηγίες τριήμερης ετοιμότητας. Η Φινλανδία, χώρα με μακρά παράδοση πολιτικής άμυνας, έχει ενσωματώσει στις οδηγίες της σενάρια που περιλαμβάνουν στρατιωτική σύγκρουση, κυβερνοεπιθέσεις, blackout και ακραία καιρικά φαινόμενα.
Σουηδία: «Αν δεχθούμε επίθεση, δεν θα παραδοθούμε»
Ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Σουηδία. Το 2024 η χώρα μοίρασε στα νοικοκυριά νέα έκδοση του φυλλαδίου "If Crisis or War Comes" - "Αν έρθει κρίση ή πόλεμος". Οι οδηγίες δεν περιορίζονται σε τρόφιμα και νερό. Περιγράφουν τι πρέπει να κάνουν οι πολίτες σε περίπτωση πολέμου, πώς πρέπει να αντιδρούν σε προειδοποιήσεις και πώς μπορούν να συμβάλουν στη συνολική άμυνα της χώρας.
Το μήνυμα της σουηδικής πολιτείας είναι κατηγορηματικό: σε περίπτωση επίθεσης, η χώρα σκοπεύει να συνεχίσει να αντιστέκεται.
Οι χώρες της Βαλτικής: προετοιμασία ακόμη και για κατοχή
Όσο πλησιάζει κανείς γεωγραφικά προς τη Ρωσία, οι οδηγίες γίνονται περισσότερο στρατιωτικές. Η Εσθονία άρχισε από την άνοιξη του 2024 να αποστέλλει οδηγούς διαχείρισης κρίσεων σε σχεδόν 600.000 νοικοκυριά. Η Λετονία ανανέωσε το εγχειρίδιο "72 Ώρες". Και η Λιθουανία εξέδωσε τον οδηγό "If Crisis or War Comes". Οι λιθουανικές οδηγίες προχωρούν ακόμη περισσότερο: περιλαμβάνουν συμβουλές για το τι πρέπει να κάνει ένας πολίτης εάν εχθρικές δυνάμεις εισέλθουν στην πόλη ή το χωριό του, πώς να συμπεριφερθεί σε συνθήκες κατοχής και πώς μπορεί να συμμετάσχει στην αντίσταση.
Πολωνία, Γερμανία, Γαλλία και Ολλανδία
Η τάση δεν περιορίζεται στα κράτη που συνορεύουν με τη Ρωσία. Η Πολωνία παρουσίασε το 2025 έναν εθνικό οδηγό ασφαλείας που καλύπτει φυσικές καταστροφές, κυβερνοεπιθέσεις, σαμποτάζ και πόλεμο. Η Τσεχία δημιούργησε την καμπάνια "72 Ώρες" και διένειμε περίπου 5,2 εκατομμύρια οδηγούς.
Η Γερμανία επικαιροποίησε τον εθνικό οδηγό αντιμετώπισης κρίσεων τον Οκτώβριο του 2025. Έναν μήνα αργότερα, η Ολλανδία άρχισε να αποστέλλει οδηγούς ετοιμότητας σε περισσότερα από 8,5 εκατομμύρια νοικοκυριά, ενώ η Γαλλία δημοσίευσε επίσης νέες εθνικές οδηγίες. Το Βέλγιο διαθέτει αντίστοιχα σχέδια έκτακτης ανάγκης και προτείνει προμήθειες τριών ημερών.
Γιατί τώρα;
Η απάντηση δεν βρίσκεται σε έναν μόνο κίνδυνο. Η πανδημία αποκάλυψε πόσο γρήγορα μπορούν να διαταραχθούν οι αλυσίδες εφοδιασμού. Η ενεργειακή κρίση έδειξε την εξάρτηση της Ευρώπης από κρίσιμες εισαγωγές. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία επανέφερε τον συμβατικό πόλεμο στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Οι κυβερνοεπιθέσεις έδειξαν πόσο ευάλωτες είναι οι ψηφιακές υποδομές. Και τα ακραία καιρικά φαινόμενα αυξάνουν την πίεση στα συστήματα πολιτικής προστασίας. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι η Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με γεωπολιτικές συγκρούσεις, κυβερνοαπειλές, χειραγώγηση πληροφοριών και αυξανόμενους κινδύνους φυσικών καταστροφών.
Το μεγάλο ευρωπαϊκό πρόβλημα: οι πολίτες δεν αισθάνονται έτοιμοι
Υπάρχει όμως ένα εντυπωσιακό χάσμα ανάμεσα στον σχεδιασμό των κυβερνήσεων και στην πραγματική ετοιμότητα των κοινωνιών. Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής: 49% των Ευρωπαίων δηλώνουν ότι δεν αισθάνονται καλά ενημερωμένοι για τους κινδύνους καταστροφών.
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό: 68% δηλώνουν ότι δεν αισθάνονται προετοιμασμένοι να αντιμετωπίσουν μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης.
Αυτό εξηγεί γιατί οι Βρυξέλλες προσπαθούν πλέον να μετατρέψουν την ετοιμότητα από τεχνικό ζήτημα της πολιτικής προστασίας σε καθημερινή υπόθεση των πολιτών.
Από το «just in time» στο «just in case»
Υπάρχει όμως και μια βαθύτερη οικονομική διάσταση. Για δεκαετίες, οι ευρωπαϊκές οικονομίες κινούνταν προς τη μέγιστη αποτελεσματικότητα. Οι επιχειρήσεις περιόριζαν τα αποθέματα. Οι εφοδιαστικές αλυσίδες λειτουργούσαν με τη λογική just in time. Οι κυβερνήσεις θεωρούσαν συχνά τα μεγάλα στρατηγικά αποθέματα ακριβό πλεονασμό. Η μία κρίση μετά την άλλη αλλάζει αυτή τη φιλοσοφία. Η νέα λέξη είναι: resilience - ανθεκτικότητα.
Το κράτος διατηρεί στρατηγικά αποθέματα. Οι επιχειρήσεις διαφοροποιούν τις αλυσίδες εφοδιασμού. Οι κρίσιμες υποδομές αποκτούν εφεδρείες. Και τώρα τα νοικοκυριά καλούνται να κάνουν το ίδιο. Η ΕΕ έχει ήδη δημιουργήσει μέσω του rescEU στρατηγικά αποθέματα που περιλαμβάνουν ιατρικό εξοπλισμό, μέσα αντιμετώπισης χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών απειλών, προσωρινά καταλύματα, μεταφορικά μέσα και χιλιάδες ηλεκτρογεννήτριες.
Το πραγματικό μήνυμα των 72 ωρών
Θα ήταν εύκολο να διαβαστούν τα φυλλάδια ως ένδειξη ότι η Ευρώπη "περιμένει πόλεμο". Αυτό όμως θα ήταν υπεραπλούστευση. Οι επίσημες ευρωπαϊκές οδηγίες καλύπτουν ένα πολύ ευρύτερο φάσμα κινδύνων, από πλημμύρες και πυρκαγιές μέχρι πανδημίες, κυβερνοεπιθέσεις και στρατιωτικές κρίσεις. Η πολιτικά σημαντικότερη αλλαγή βρίσκεται αλλού: η Ευρώπη εγκαταλείπει σταδιακά την υπόθεση ότι οι μεγάλες κρίσεις είναι εξαιρετικά σπάνιες εξαιρέσεις.
Αρχίζει να σχεδιάζει συστήματα με την παραδοχή ότι κάποια μορφή σοβαρής διαταραχής θα συμβεί ξανά - χωρίς να γνωρίζει πότε και ποια θα είναι. Και έτσι η ετοιμότητα μετατρέπεται από υπόθεση στρατού, πυροσβεστικής και πολιτικής προστασίας σε υπόθεση ολόκληρης της κοινωνίας. Από τις Βρυξέλλες μέχρι το τελευταίο νοικοκυριό. Αυτό ίσως είναι και το σημαντικότερο μήνυμα πίσω από έναν φαινομενικά απλό σάκο με νερό, κονσέρβες, φάρμακα και έναν φακό.
Add comment
Comments