Για σχεδόν τρεις δεκαετίες, όταν στη Δύση μιλούσαν για τις χαμένες θέσεις εργασίας της παγκοσμιοποίησης, είχαν συνήθως στο μυαλό τους ένα κινεζικό εργοστάσιο.
| The Financial Times
Απόδοση – δημοσιογραφική επιμέλεια: Αργώ | Greece2Day
Η είσοδος της Κίνας στην παγκόσμια οικονομία πρόσθεσε εκατοντάδες εκατομμύρια εργαζομένους στο διεθνές παραγωγικό σύστημα. Ρούχα, ηλεκτρονικά, μηχανήματα, έπιπλα και αργότερα πολύ πιο σύνθετα βιομηχανικά προϊόντα μπορούσαν να κατασκευάζονται φθηνότερα στην Ασία και να πωλούνται στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ.
Οι οικονομολόγοι ονόμασαν αργότερα αυτή τη διαδικασία "China shock". Τώρα ίσως αρχίζει ένα διαφορετικό σοκ. Και αυτή τη φορά δεν αφορά τόσο τον εργάτη του εργοστασίου.
Αφορά τον λογιστή, τον μηχανικό, τον προγραμματιστή, τον αναλυτή, τον αρχιτέκτονα, τον εργαζόμενο στο χρηματοοικονομικό τμήμα και, γενικότερα, ένα μεγάλο κομμάτι της μορφωμένης δυτικής μεσαίας τάξης.
Αυτο το φαινόμενο περιγράφεται ως το νέο "India shock": αντί η Ινδία να επαναλάβει απλώς το κινεζικό μοντέλο εξάγοντας τεράστιες ποσότητες βιομηχανικών προϊόντων, μπορεί να εξάγει κάτι διαφορετικό - την εργασία των ανθρώπων της.
Και αυτό μπορεί να συμβαίνει με δύο τρόπους. Με τη μετακίνηση εκατομμυρίων Ινδών εργαζομένων προς χώρες που χρειάζονται προσωπικό. Και, ολοένα περισσότερο, χωρίς οι εργαζόμενοι να χρειάζεται να εγκαταλείψουν καθόλου την Ινδία.
Η Κίνα εξήγαγε προϊόντα. Η Ινδία μπορεί να εξάγει εργασία
Η διαφορά είναι θεμελιώδης. Ένας Κινέζος εργαζόμενος που κατασκεύαζε ένα smartphone στη Shenzhen συμμετείχε στην παγκόσμια αγορά εργασίας μέσω του προϊόντος που έφευγε από το εργοστάσιο.
Ένας Ινδός software engineer στο Bengaluru μπορεί πλέον να συμμετέχει απευθείας στην ίδια αγορά εργασίας με έναν προγραμματιστή στο Λονδίνο, στη Φρανκφούρτη ή στο Σαν Φρανσίσκο.
Δεν χρειάζεται να εξαχθεί κάποιο φυσικό προϊόν. Το προϊόν είναι η ίδια η υπηρεσία. Η ψηφιοποίηση, το cloud, οι τηλεδιασκέψεις, τα διεθνή εταιρικά δίκτυα και πλέον η τεχνητή νοημοσύνη έχουν μειώσει δραματικά τη σημασία της γεωγραφικής απόστασης για πολλές δουλειές γραφείου.
Και οι πολυεθνικές φαίνεται ότι το έχουν αντιληφθεί.
Σύμφωνα με στοιχεία της PwC, στην Ινδία λειτουργούν πλέον περισσότερα από 2.100 Global Capability Centres, τα λεγόμενα GCCs, τα οποία απασχολούν περίπου 2,36 εκατομμύρια εξειδικευμένους εργαζομένους και παρήγαγαν σχεδόν $98,4 δισ. εσόδων το οικονομικό έτος 2026.
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η αλλαγή της φύσης τους. Τα GCCs ξεκίνησαν σε μεγάλο βαθμό ως κέντρα χαμηλού κόστους: λογιστική υποστήριξη, call centres, processing και άλλες εργασίες back office.
Σήμερα αναλαμβάνουν ανάπτυξη λογισμικού, κυβερνοασφάλεια, χρηματοοικονομική ανάλυση, engineering, data analytics, έρευνα και ανάπτυξη και εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης.
Δεν μιλάμε πλέον μόνο για outsourcing των "εύκολων" εργασιών. Μιλάμε για μεταφορά ολοένα μεγαλύτερου μέρους της ίδιας της εταιρικής λειτουργίας.
Από το back office στο κέντρο της πολυεθνικής
Η εξέλιξη αυτή φαίνεται σχεδόν κάθε εβδομάδα. Η Starbucks, για παράδειγμα, ανακοίνωσε τη δημιουργία νέου Global Capability Centre στο Chennai, με περίπου 800 εργαζομένους. Και δεν πρόκειται για ένα γιγαντιαίο call centre που θα απαντά σε τηλεφωνήματα πελατών. Το νέο κέντρο θα υποστηρίζει λειτουργίες όπως software development, χρηματοοικονομικά και έρευνα και ανάπτυξη.
Ανάλογες μονάδες διαθέτουν ή δημιουργούν στην Ινδία τράπεζες, ασφαλιστικές, φαρμακευτικές εταιρείες, αυτοκινητοβιομηχανίες, retailers και τεχνολογικοί όμιλοι.
Η Ινδία εξελίσσεται έτσι από "back office του κόσμου" σε κάτι πολύ πιο σημαντικό: σε έναν από τους χώρους όπου εκτελείται η ίδια η πνευματική εργασία των πολυεθνικών. Και εδώ αρχίζει το πραγματικά ενδιαφέρον μέρος της ιστορίας για τη Δύση.
Το China shock χτύπησε τα εργοστάσια. Το India shock μπορεί να χτυπήσει τα γραφεία
Το πρώτο μεγάλο κύμα της παγκοσμιοποίησης δημιούργησε μια ιδιότυπη κοινωνική διαίρεση στις ανεπτυγμένες οικονομίες. Οι εργαζόμενοι της μεταποίησης βρέθηκαν εκτεθειμένοι στον παγκόσμιο ανταγωνισμό. Οι περισσότεροι εργαζόμενοι γραφείου όχι.
Ένας Αμερικανός εργάτης αυτοκινητοβιομηχανίας μπορούσε να ανταγωνίζεται έμμεσα έναν εργαζόμενο στην Κίνα. Ένας λογιστής στο Σικάγο, ένας οικονομικός αναλυτής στη Νέα Υόρκη ή ένας προγραμματιστής στο Λονδίνο παρέμεναν πολύ περισσότερο προστατευμένοι από τη γεωγραφία.
Αυτή η προστασία αρχίζει να εξαφανίζεται. Εάν μια εργασία μπορεί να γίνει μπροστά σε μια οθόνη, υπάρχει αυξανόμενη πιθανότητα να μπορεί να γίνει και από άλλη χώρα. Και η Ινδία διαθέτει κάτι που ελάχιστες χώρες μπορούν να προσφέρουν στην ίδια κλίμακα: τεράστιο πληθυσμό, εκατομμύρια αποφοίτους, εκτεταμένη χρήση των αγγλικών και ήδη ανεπτυγμένο οικοσύστημα τεχνολογίας και υπηρεσιών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι "όλες οι δουλειές θα πάνε στην Ινδία". Σημαίνει όμως ότι η αγορά στην οποία καθορίζεται η αξία πολλών επαγγελμάτων μπορεί να γίνει πολύ περισσότερο παγκόσμια.
Και υπάρχει ένας δεύτερος δρόμος: η μετανάστευση
Υπάρχει και μια δεύτερη πλευρά του "India shock" που συχνά παραβλέπουμε. Η Ινδία δεν εξάγει μόνο υπηρεσίες. Εξάγει και εργαζομένους. Οι δημογραφικές εξελίξεις δημιουργούν εδώ μια σχεδόν τέλεια αντιστοίχιση.
Η Ευρώπη, η Ιαπωνία και άλλες ανεπτυγμένες οικονομίες γερνούν και αντιμετωπίζουν αυξανόμενες ελλείψεις εργατικού δυναμικού. Η Ινδία διαθέτει έναν τεράστιο και πολύ νεότερο πληθυσμό που χρειάζεται εκατομμύρια νέες θέσεις εργασίας κάθε χρόνο.
Η μετανάστευση επομένως λειτουργεί ταυτόχρονα ως βαλβίδα εκτόνωσης για την ινδική αγορά εργασίας και ως πηγή εργατικού δυναμικού για τις χώρες που γερνούν.
Όμως και αυτή η στρατηγική έχει όρια. Οι πολιτικές αντιδράσεις στη μετανάστευση εντείνονται σε πολλές δυτικές χώρες, ενώ οι κυβερνήσεις προσπαθούν να ισορροπήσουν μεταξύ δύο συχνά αντιφατικών απαιτήσεων: οι επιχειρήσεις ζητούν εργαζομένους, αλλά σημαντικό μέρος των εκλογικών σωμάτων ζητά αυστηρότερο έλεγχο της μετανάστευσης.
Το παράδοξο της AI
Και τότε εμφανίζεται η τεχνητή νοημοσύνη. Θεωρητικά, η AI θα μπορούσε να περιορίσει την ανάγκη των δυτικών επιχειρήσεων να μεταφέρουν εργασίες στην Ινδία. Εάν ένα σύστημα AI μπορεί να εκτελέσει μεγάλο μέρος της εργασίας ενός junior προγραμματιστή, ενός λογιστή ή ενός αναλυτή, γιατί να μεταφερθεί η θέση στην Ινδία;
Υπάρχει όμως και το αντίθετο ενδεχόμενο. Η AI μπορεί να κάνει ακόμη ευκολότερη τη διεθνή κατανομή της εργασίας. Η αυτόματη μετάφραση μειώνει τα γλωσσικά εμπόδια. Τα AI εργαλεία αυξάνουν την παραγωγικότητα των προγραμματιστών. Τα εταιρικά συστήματα επιτρέπουν σε ομάδες διαφορετικών ηπείρων να εργάζονται πάνω στο ίδιο project.
Και ένας Ινδός εργαζόμενος που χρησιμοποιεί τα ίδια AI εργαλεία με έναν Ευρωπαίο ή Αμερικανό μπορεί να προσφέρει ακόμη μεγαλύτερη παραγωγικότητα σε χαμηλότερο κόστος. Δεν είναι τυχαίο ότι η PwC διαπιστώνει πως περίπου το 72% των ινδικών GCCs θεωρεί ότι πρέπει να επανεκπαιδεύσει ή να αναβαθμίσει τις δεξιότητες άνω του 40% του προσωπικού του.
Η AI δεν έρχεται μετά το offshoring. Αρχίζει να συγχωνεύεται μαζί του.
Διαβάστε ακόμα: Ινδία και ΕΕ ολοκληρώνουν τη «μητέρα όλων των συμφωνιών» |
Το μεγάλο ερώτημα για τη δυτική μεσαία τάξη
Για δεκαετίες υπήρχε μια άτυπη συμβουλή προς τους εργαζομένους των ανεπτυγμένων οικονομιών. Η μεταποίηση φεύγει; Σπουδάστε. Αποκτήστε δεξιότητες. Πηγαίνετε στις υπηρεσίες. Μπείτε στην οικονομία της γνώσης. Το πρόβλημα είναι ότι η οικονομία της γνώσης γίνεται τώρα και αυτή διεθνώς εμπορεύσιμη. Ο προγραμματισμός είναι υπηρεσία. Η λογιστική είναι υπηρεσία. Η χρηματοοικονομική ανάλυση είναι υπηρεσία. Το engineering design είναι υπηρεσία. Η επεξεργασία δεδομένων είναι υπηρεσία.
Και ένα αυξανόμενο μέρος αυτών των υπηρεσιών μπορεί να παραχθεί οπουδήποτε υπάρχει ταλέντο, σύνδεση στο internet και πρόσβαση στα κατάλληλα εταιρικά συστήματα.
Αυτό είναι ίσως το βαθύτερο νόημα του "India shock". Δεν σημαίνει ότι η Ινδία θα αντικαταστήσει τη Δύση. Σημαίνει ότι εκατομμύρια εργαζόμενοι που μέχρι σήμερα πίστευαν ότι η δουλειά τους ήταν προστατευμένη από την παγκοσμιοποίηση μπορεί να ανακαλύψουν ότι δεν είναι.
Υπάρχει όμως και ένα όριο στο ινδικό μοντέλο
Η ιστορία δεν είναι μονόδρομος. Η ίδια η Ινδία αντιμετωπίζει ένα τεράστιο πρόβλημα: πρέπει να δημιουργεί αρκετές παραγωγικές θέσεις εργασίας για έναν πληθυσμό άνω του 1,4 δισ. ανθρώπων.
Τα GCCs των 2,36 εκατομμυρίων εργαζομένων είναι εντυπωσιακά ως επιχειρηματικό οικοσύστημα, αλλά παραμένουν μικρά σε σχέση με το μέγεθος της συνολικής ινδικής αγοράς εργασίας. Η εξαγωγή υπηρεσιών και η μετανάστευση μπορούν να απορροφήσουν μέρος του εργατικού δυναμικού.
Δεν μπορούν από μόνες τους να λύσουν το πρόβλημα απασχόλησης μιας χώρας του μεγέθους της Ινδίας. Γι’ αυτό και το Νέο Δελχί εξακολουθεί να επιδιώκει παράλληλα κάτι που έκανε η Κίνα πολύ αποτελεσματικότερα: τη δημιουργία μιας πολύ μεγαλύτερης μεταποιητικής βάσης.
Το πιθανότερο επομένως δεν είναι η Ινδία να ακολουθήσει απλώς τον κινεζικό δρόμο. Μπορεί να δημιουργήσει έναν διαφορετικό.
Η δεύτερη εποχή της παγκοσμιοποίησης
Το πρώτο μεγάλο κύμα της παγκοσμιοποίησης μετακίνησε την παραγωγή. Το επόμενο μπορεί να μετακινήσει την εργασία χωρίς να μετακινήσει ούτε εργοστάσια ούτε ανθρώπους. Και αυτή είναι μια πολύ μεγαλύτερη αλλαγή απ’ όσο φαίνεται.
Η παγκοσμιοποίηση του 1990 και του 2000 έθετε στον δυτικό εργαζόμενο ένα σχετικά απλό ερώτημα: "Μπορεί το προϊόν που κατασκευάζεις να παραχθεί φθηνότερα στην Κίνα;"
Η παγκοσμιοποίηση της επόμενης δεκαετίας μπορεί να θέσει σε εκατομμύρια εργαζομένους ένα πολύ πιο προσωπικό ερώτημα: "Μπορεί αυτό που κάνεις μπροστά στον υπολογιστή σου να το κάνει κάποιος εξίσου καλά από το Bengaluru, το Hyderabad ή το Chennai;"
Και εάν η απάντηση είναι ναι, η απόσταση των 7.000 χιλιομέτρων ίσως έχει πλέον πολύ μικρότερη σημασία. Το "China shock" άλλαξε την παγκόσμια βιομηχανία.
Το "India shock", εάν πράγματι βρίσκεται στην αρχή του, μπορεί να αλλάξει την παγκόσμια αγορά εργασίας.
Add comment
Comments