Μια παράξενη οικονομία δύο κόσμων διαμορφώνεται στις ΗΠΑ. Στον έναν υπάρχουν ταξίδια, ακριβά αυτοκίνητα, εστιατόρια και εικόνες μιας ζωής χωρίς οικονομικούς περιορισμούς. Στον άλλο υπάρχουν πιστωτικές κάρτες, δόσεις και χρέος. Και πολλές φορές πρόκειται για τους ίδιους ανθρώπους.
Από τον John Mac Ghlionn | The Hill
Απόδοση – δημοσιογραφική επιμέλεια: Δαίδαλος | Greece2Day
Η Αμερική μοιάζει να έχει χωριστεί σε δύο παράλληλες οικονομίες. Υπάρχει η φυσική οικονομία: εκεί όπου πληρώνονται οι λογαριασμοί, οι δόσεις του αυτοκινήτου και του στεγαστικού, όπου φτάνει το statement της πιστωτικής κάρτας και όπου κάθε αγορά πρέπει κάποια στιγμή να εξοφληθεί.
Και υπάρχει η ψηφιακή οικονομία. Εκεί τα πράγματα φαίνονται πολύ διαφορετικά.
Instagram, TikTok και άλλες πλατφόρμες είναι γεμάτες ταξίδια, ακριβά εστιατόρια, καινούργια αυτοκίνητα, επώνυμα ρούχα και εικόνες ανθρώπων που μοιάζουν να ζουν χωρίς κανέναν οικονομικό περιορισμό.
Το πρόβλημα είναι ότι η δεύτερη πραγματικότητα μπορεί να αποκρύπτει την πρώτη.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει δημιουργηθεί μια κουλτούρα στην οποία η εικόνα της οικονομικής επιτυχίας μπορεί να έχει γίνει σχεδόν εξίσου σημαντική με την ίδια την οικονομική επιτυχία. Και για ορισμένους καταναλωτές, η απόσταση ανάμεσα στις δύο πληρώνεται με χρέος.
Η οικονομία του «φαίνεσθαι»
Τα στοιχεία είναι ενδεικτικά.
Σε έρευνα της Empower, το 41% των Αμερικανών δήλωσε ότι δεν αισθάνεται οικονομικά εύπορο.
Την ίδια στιγμή, σχεδόν ένας στους τέσσερις νέους της Gen Z - 24% - ανέφερε ότι έχει αισθανθεί πίεση να επιδεικνύει πλούτο στα social media. Ακόμη περισσότερο, το 47% των Αμερικανών δήλωσε ότι η έκθεση σε αναρτήσεις με ταξίδια ή ακριβές αγορές τού προκαλεί αρνητικά συναισθήματα.
Το αποτέλεσμα είναι μια ιδιότυπη κοινωνική σύγκριση. Δεν συγκρίνουμε πλέον το εισόδημά μας μόνο με εκείνο του γείτονα ή του συναδέλφου μας. Το συγκρίνουμε καθημερινά με εκατοντάδες ανθρώπους που βλέπουμε στις οθόνες μας - χωρίς όμως να γνωρίζουμε σχεδόν τίποτα για τον πραγματικό ισολογισμό τους.
Βλέπουμε το ταξίδι. Δεν βλέπουμε την πιστωτική κάρτα.
Βλέπουμε το αυτοκίνητο. Δεν βλέπουμε τη μηνιαία δόση.
Βλέπουμε το δείπνο. Δεν βλέπουμε το υπόλοιπο του τραπεζικού λογαριασμού.
Και κάπως έτσι η κατανάλωση μετατρέπεται σε κοινωνικό σήμα.
Το οικονομικό FOMO
Το φαινόμενο φαίνεται ακόμη καθαρότερα σε νεότερη έρευνα της Empower. Περίπου το 51% των Αμερικανών δήλωσε ότι έχει πραγματοποιήσει κάποια αγορά ή επένδυση εξαιτίας αυτού που η εταιρεία αποκαλεί financial FOMO - του φόβου δηλαδή ότι χάνει μια οικονομική ευκαιρία ή μια εμπειρία που απολαμβάνουν οι άλλοι.
Στη Gen Z το ποσοστό όσων αισθάνονται τέτοιο FOMO όταν χρησιμοποιούν social media πλησιάζει το 70%. Και το 57% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι έχει λάβει κάποια οικονομική απόφαση αφού είδε τον τρόπο ζωής άλλων ανθρώπων online.
Δεν σημαίνει ότι κάθε τέτοια επίδραση είναι αρνητική. Η ίδια έρευνα διαπιστώνει ότι τα social media μπορούν επίσης να παρακινήσουν ανθρώπους να αποταμιεύσουν, να επενδύσουν ή να αποπληρώσουν χρέη. Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά.
Η οικονομική επιτυχία έχει μετατραπεί σε περιεχόμενο. Και το περιεχόμενο απαιτεί συνεχή ανανέωση.
Ο καφές των $7 και το αυτοκίνητο των $80.000
Το πρόβλημα δεν είναι μία συγκεκριμένη αγορά. Ένας καφές των $7 δεν καταστρέφει έναν οικογενειακό προϋπολογισμό. Ούτε ένα ταξίδι. Ούτε ένα ακριβό δείπνο.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν ο τρόπος ζωής πρέπει διαρκώς να συμβαδίζει με την εικόνα του τρόπου ζωής. Το ταξίδι γίνεται απαραίτητο επειδή ταξιδεύουν όλοι. Το ακριβό εστιατόριο γίνεται φυσιολογικό επειδή εμφανίζεται συνεχώς στο feed. Το αυτοκίνητο των $80.000 δεν είναι πλέον απλώς μέσο μετακίνησης. Είναι μήνυμα κοινωνικής θέσης.
Και τότε εμφανίζεται η πίστωση. Η κατανάλωση αποσυνδέεται προσωρινά από το διαθέσιμο εισόδημα. Μπορείς να αγοράσεις σήμερα και να αντιμετωπίσεις το κόστος αύριο.
Και το «αύριο» έχει φτάσει τα $18,8 τρισ.
Εδώ η κοινωνιολογική παρατήρηση συναντά τα πραγματικά οικονομικά δεδομένα. Στο τέλος του δεύτερου τριμήνου του 2026, το συνολικό χρέος των αμερικανικών νοικοκυριών ανερχόταν σε περίπου $18,77 τρισ., σύμφωνα με τη Federal Reserve Bank της Νέας Υόρκης.
Από αυτά:
- $13,12 τρισ. ήταν στεγαστικά δάνεια,
- $1,71 τρισ. δάνεια αυτοκινήτων,
- $1,65 τρισ. φοιτητικά δάνεια,
- και περίπου $1,26 τρισ. πιστωτικές κάρτες.
Μόνο μέσα στο δεύτερο τρίμηνο του 2026, τα υπόλοιπα των πιστωτικών καρτών αυξήθηκαν κατά $21 δισ.
Αυτό βεβαίως δεν σημαίνει ότι τα social media δημιούργησαν χρέος $18,8 τρισ. Το μεγαλύτερο μέρος του είναι στεγαστικό και οι αιτίες της αμερικανικής υπερχρέωσης είναι πολύ βαθύτερες.
Δείχνει όμως κάτι σημαντικό: η κουλτούρα της κατανάλωσης λειτουργεί σε μια οικονομία όπου η πίστωση βρίσκεται παντού.
Buy Now, Pay Later: η τέλεια χρηματοδότηση της στιγμής
Υπάρχει μάλιστα ένα χρηματοοικονομικό προϊόν που ταιριάζει σχεδόν ιδανικά σε αυτή τη νέα κουλτούρα. Buy Now, Pay Later - αγοράζεις τώρα, πληρώνεις αργότερα. Αντί να πληρώσεις ολόκληρο το ποσό σήμερα, χωρίζεις την αγορά συνήθως σε τέσσερις ή λιγότερες δόσεις.
Η αγορά πραγματοποιείται αμέσως. Η οικονομική συνέπεια μεταφέρεται στο μέλλον.
Το Consumer Financial Protection Bureau έχει καταγράψει τη ραγδαία ανάπτυξη αυτής της αγοράς στις ΗΠΑ από το 2019, ενώ έχει επισημάνει και μια σημαντική δυσκολία: ιστορικά πολλά BNPL δάνεια δεν εμφανίζονταν με τον ίδιο τρόπο στα μεγάλα συστήματα πιστωτικής πληροφόρησης, γεγονός που δυσκόλευε την πλήρη αποτύπωση του συνολικού δανεισμού και του λεγόμενου loan stacking — όταν δηλαδή ένας καταναλωτής έχει ταυτόχρονα πολλαπλά BNPL δάνεια σε διαφορετικούς παρόχους. (BNPL = Buy Now, Pay Later → Αγόρασε τώρα, πλήρωσε αργότερα)
Με άλλα λόγια, η νέα οικονομία έκανε ακόμη ευκολότερη τη μεταφορά της πληρωμής στο μέλλον.
Ο «ψηφιακός εαυτός» και ο πραγματικός εαυτός
Εδώ βρίσκεται ο πυρήνας του προβλήματος.
Για πρώτη ίσως φορά σε τέτοια κλίμακα, εκατομμύρια άνθρωποι διαχειρίζονται παράλληλα δύο οικονομικές ταυτότητες.
Τον πραγματικό οικονομικό εαυτό: εισόδημα, αποταμιεύσεις, χρέος, σύνταξη, δόσεις, λογαριασμοί.
Και τον ψηφιακό οικονομικό εαυτό: ταξίδια, εμπειρίες, εστιατόρια, ρούχα, αυτοκίνητα, ξενοδοχεία.
Ο δεύτερος είναι δημόσιος. Ο πρώτος παραμένει ιδιωτικός. Και ακριβώς γι’ αυτό δημιουργείται μια τεράστια πληροφοριακή στρέβλωση. Κάθε άνθρωπος βλέπει τις καλύτερες στιγμές των άλλων και τις συγκρίνει με το σύνολο της δικής του ζωής.
Δεν βλέπεις τον ισολογισμό στο Instagram
Αυτό ίσως είναι και το σημαντικότερο οικονομικό μάθημα της ιστορίας. Ο πλούτος και η κατανάλωση δεν είναι το ίδιο πράγμα. Ένας άνθρωπος μπορεί να καταναλώνει πολύ και να έχει ελάχιστη καθαρή περιουσία.
Και κάποιος άλλος μπορεί να καταναλώνει σχετικά λίγο ενώ διαθέτει σημαντικές αποταμιεύσεις και επενδύσεις. Τα social media όμως μπορούν να δείξουν εύκολα μόνο το πρώτο.
Δεν υπάρχει φωτογραφία για: "Αύξησα σήμερα το χαρτοφυλάκιο συνταξιοδότησής μου κατά 500 δολάρια". Δεν γίνεται viral η αποπληρωμή μιας πιστωτικής κάρτας. Ένα κομπόδεμα για ώρα ανάγκης δεν φωτογραφίζεται ωραία.
Ένα ETF δεν μπορεί να συναγωνιστεί οπτικά μια Ferrari.
Η κατανάλωση είναι δημόσια. Η συσσώρευση πλούτου είναι συνήθως αόρατη.
Οι «fake rich» δεν είναι απαραίτητα απατεώνες
Ο όρος "ψεύτικοι πλούσιοι" μπορεί εύκολα να παρεξηγηθεί. Δεν σημαίνει ότι εκατομμύρια άνθρωποι προσποιούνται συνειδητά ότι είναι εκατομμυριούχοι. Περιγράφει περισσότερο μια κοινωνία στην οποία η εμφάνιση ευημερίας μπορεί να προηγείται της πραγματικής οικονομικής ασφάλειας.
Και αυτό έχει σημασία. Γιατί η πραγματική οικονομική ευημερία δεν μετριέται από το πόσο ακριβό είναι αυτό που αγοράζεις. Μετριέται από το τι μένει αφού το αγοράσεις.
Υπάρχει όμως ήδη μια αντίδραση
Η ίδια η κουλτούρα των social media αρχίζει να εμφανίζει τα αντίθετά της. Το λεγόμενο de-influencing επιχειρεί να αμφισβητήσει την ιδέα ότι κάθε trend απαιτεί αγορά.
Αντί για: "Πρέπει να το αποκτήσεις", το μήνυμα γίνεται: "Δεν το χρειάζεσαι". Παράλληλα, εμφανίζονται τάσεις γύρω από τη λιγότερη και πιο συνειδητή κατανάλωση, την καλύτερη διαχείριση του προσωπικού προϋπολογισμού, την αποπληρωμή χρεών και την πιο συνειδητή κατανάλωση.
Ίσως δεν είναι τυχαίο. Όταν η κουλτούρα της συνεχούς επίδειξης φτάνει στα όριά της, η εγκράτεια μπορεί να μετατραπεί και αυτή σε κοινωνικό σήμα.
Η μεγάλη ειρωνεία
Για δεκαετίες, το περίφημο "να μη μένεις πίσω από τους Τζόουνς" περιέγραφε την ανάγκη των ανθρώπων να συμβαδίζουν καταναλωτικά με τους γείτονές τους. Σήμερα οι Τζόουνς δεν μένουν πια στο διπλανό σπίτι. Μένουν μέσα στο κινητό. Και είναι εκατομμύρια.
Αυτό αλλάζει δραματικά την κλίμακα της κοινωνικής σύγκρισης. Ο γείτονάς σου μπορεί να αγόραζε ένα καλύτερο αυτοκίνητο κάθε πέντε χρόνια. Το smartphone μπορεί να σου δείξει εκατό καλύτερα αυτοκίνητα μέσα σε πέντε λεπτά.
Δύο Αμερικές στην ίδια οθόνη
Η Αμερική λοιπόν δεν είναι απλώς μια χώρα με υψηλό καταναλωτικό χρέος. Είναι μια χώρα όπου η τεχνολογία, η πίστωση και η κοινωνική σύγκριση έχουν αρχίσει να αλληλεπιδρούν με έναν τρόπο που δεν έχουμε ξαναδεί.
Στη μία Αμερική, ο καταναλωτής αγοράζει. Στην άλλη, ανεβάζει την αγορά στο Instagram. Στην τρίτη - την λιγότερο φωτογενή - έρχεται ο λογαριασμός. Και ίσως εκεί βρίσκεται η πιο ενδιαφέρουσα αντίφαση της σημερινής καταναλωτικής οικονομίας: ποτέ δεν ήταν ευκολότερο να δείχνεις πλούσιος και ποτέ αυτή η εικόνα δεν μας έλεγε λιγότερα για το πόσο πλούσιος είσαι πραγματικά.
Add comment
Comments