Ιαπωνία: Η κυβέρνηση ανακάλυψε ότι ένα αδύναμο νόμισμα δεν είναι δωρεάν ανάπτυξη

Έτσι, ένα ασθενέστερο γιεν αντιμετωπιζόταν συνήθως ως ευλογία: περισσότερη ανταγωνιστικότητα για τους εξαγωγείς, μεγαλύτερα κέρδη όταν τα έσοδα από το εξωτερικό μετατρέπονταν σε γιεν και, θεωρητικά, περισσότερες επενδύσεις και υψηλότεροι μισθοί.

Μόνο που υπάρχει ένα σημείο στο οποίο η υποτίμηση παύει να είναι φάρμακο και γίνεται μέρος της ασθένειας. Και η Ιαπωνία φαίνεται να το έχει φτάσει.

Το γιεν κινείται γύρω από τα 157–158 ανά δολάριο, παρά το γεγονός ότι η Τράπεζα της Ιαπωνίας έχει ήδη αυξήσει το βασικό επιτόκιο στο 1,25%, το υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 31 ετών. Η κυβέρνηση έχει φτάσει στο σημείο να προειδοποιεί ανοιχτά τις αγορές ότι δεν θα ανεχθεί ανεξέλεγκτη περαιτέρω πτώση του νομίσματος. 

Γιατί όμως ένα κράτος που επί χρόνια επιθυμούσε ένα σχετικά φθηνό νόμισμα ανησυχεί τώρα τόσο πολύ γι’ αυτό; Η απάντηση βρίσκεται στην άλλη πλευρά της συναλλαγματικής ισοτιμίας.

Το γιεν βοηθά την Toyota – αλλά ακριβαίνει το πετρέλαιο

Η Ιαπωνία είναι μια από τις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου, αλλά διαθέτει περιορισμένους εγχώριους ενεργειακούς πόρους. Εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγωγές πετρελαίου, φυσικού αερίου και πολλών πρώτων υλών και τροφίμων.

Όταν λοιπόν το γιεν υποτιμάται, συμβαίνουν ταυτόχρονα δύο πράγματα.

1. Ο Ιάπωνας εξαγωγέας γίνεται περισσότερο ανταγωνιστικός στο εξωτερικό.
2. Ο Ιάπωνας καταναλωτής, όμως, πρέπει να δώσει περισσότερα γιεν για το ίδιο βαρέλι πετρελαίου, το ίδιο φορτίο φυσικού αερίου ή το ίδιο εισαγόμενο προϊόν.

Το ενεργειακό σοκ έκανε αυτή την αντίφαση πολύ πιο έντονη. Τον Ιούνιο η αξία των ιαπωνικών εισαγωγών εκτινάχθηκε κατά 25,4% σε ετήσια βάση, φτάνοντας στο ιστορικό ρεκόρ των 11,3 τρισ. γιεν. Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι τι συνέβη στο πετρέλαιο: η Ιαπωνία εισήγαγε 13,7% μικρότερη ποσότητα αργού, αλλά η αξία αυτών των εισαγωγών αυξήθηκε κατά 59,3%. 

Με άλλα λόγια, αγόρασε λιγότερο πετρέλαιο και πλήρωσε πολύ περισσότερα χρήματα. Το αδύναμο γιεν λειτούργησε σαν πολλαπλασιαστής του ενεργειακού σοκ.

Η υποτίμηση γίνεται ένας αόρατος φόρος

Εδώ βρίσκεται η πραγματική οικονομική ιστορία. Ένας φόρος αφαιρεί αγοραστική δύναμη από το νοικοκυριό και τη μεταφέρει αλλού. Η υποτίμηση ενός νομίσματος μπορεί να κάνει κάτι παρόμοιο. Ο καταναλωτής πληρώνει ακριβότερα για ενέργεια, τρόφιμα, εισαγόμενα προϊόντα, μεταφορές και πρώτες ύλες που ενσωματώνονται στα εγχώρια προϊόντα.

Το διαθέσιμο πραγματικό εισόδημά του μειώνεται. Το όφελος, αντίθετα, συγκεντρώνεται περισσότερο στις εξαγωγικές επιχειρήσεις και στις εταιρείες που έχουν σημαντικά έσοδα σε δολάρια και άλλα ξένα νομίσματα.

Η μεταφορά πλούτου είναι επομένως πραγματική, ακόμη κι αν δεν εμφανίζεται πουθενά στον κρατικό προϋπολογισμό ως "φόρος". Και γι’ αυτό η μεγαλύτερη τράπεζα της Ιαπωνίας είχε προειδοποιήσει ήδη από το καλοκαίρι ότι η παρατεταμένη υποτίμηση του γιεν μπορούσε να απειλήσει την ίδια την ανάπτυξη. Εάν οι τιμές αυξάνονται ταχύτερα από τα πραγματικά εισοδήματα, η κατανάλωση τελικά υποχωρεί.