Τι είναι το Short Selling; Πώς λειτουργεί η ανοικτή πώληση μετοχών και ποιοι είναι οι κίνδυνοι

Το short selling, στα ελληνικά ανοικτή πώληση ή πώληση μετοχών "σορτ", είναι μια επενδυτική στρατηγική μέσω της οποίας ένας επενδυτής επιχειρεί να κερδίσει από την πτώση της τιμής μιας μετοχής ή άλλου χρηματοοικονομικού τίτλου.

Σε μια συνηθισμένη επένδυση, ο επενδυτής αγοράζει μια μετοχή προσδοκώντας ότι η τιμή της θα αυξηθεί. Στο short selling συμβαίνει το αντίθετο: ο επενδυτής δανείζεται μετοχές, τις πουλά στην τρέχουσα τιμή και ελπίζει να τις αγοράσει ξανά αργότερα φθηνότερα.

Η διαφορά ανάμεσα στην τιμή πώλησης και στην τιμή επαναγοράς αποτελεί το κέρδος του, αφού αφαιρεθούν οι προμήθειες, οι τόκοι και τα έξοδα δανεισμού.

Πρόκειται, ωστόσο, για μια ιδιαίτερα σύνθετη και υψηλού κινδύνου στρατηγική. Σε αντίθεση με την απλή αγορά μιας μετοχής, όπου η μέγιστη πιθανή ζημία περιορίζεται στο κεφάλαιο που επενδύθηκε, στο short selling οι ζημίες μπορούν θεωρητικά να είναι απεριόριστες.

Πώς λειτουργεί το short selling

Για να ανοίξει μια θέση short, ο επενδυτής πρέπει συνήθως να διαθέτει λογαριασμό περιθωρίου ασφάλισης, γνωστό ως margin account, σε χρηματιστηριακή εταιρεία.

Η βασική διαδικασία είναι η ακόλουθη:

1. Ο επενδυτής δανείζεται μετοχές μέσω του χρηματιστή του.
2. Πουλά τις δανεισμένες μετοχές στην τρέχουσα τιμή της αγοράς.
3. Περιμένει να μειωθεί η τιμή τους.
4. Τις αγοράζει ξανά σε χαμηλότερη τιμή.
5. Επιστρέφει τις μετοχές στον αρχικό δανειστή.
6. Κρατά τη διαφορά, αφαιρώντας τα σχετικά έξοδα.

Η πράξη της επαναγοράς των μετοχών και του κλεισίματος της θέσης ονομάζεται covering the short ή απλώς κάλυψη της ανοικτής θέσης.

Η διαδικασία του short selling βήμα προς βήμα

Βήμα 1: Άνοιγμα λογαριασμού margin

Ο επενδυτής πρέπει να διαθέτει λογαριασμό που επιτρέπει τον δανεισμό τίτλων και κεφαλαίων από τη χρηματιστηριακή εταιρεία.

Ο λογαριασμός πρέπει να διατηρεί ένα ελάχιστο επίπεδο κεφαλαίων, το οποίο ονομάζεται maintenance margin, δηλαδή περιθώριο διατήρησης.

Το ποσό αυτό λειτουργεί ως εγγύηση για την κάλυψη πιθανών ζημιών.

Βήμα 2: Επιλογή της μετοχής

Ο επενδυτής προσπαθεί να εντοπίσει μια μετοχή της οποίας η τιμή θεωρεί ότι θα υποχωρήσει.

Η αξιολόγηση μπορεί να βασίζεται σε:

• οικονομικές καταστάσεις,
• επιδείνωση κερδών ή εσόδων,
• προβλήματα στον κλάδο,
• τεχνικούς δείκτες,
• υπερβολικά υψηλή αποτίμηση,
• αρνητικό επενδυτικό κλίμα,
• ή ευρύτερες οικονομικές και γεωπολιτικές εξελίξεις.

Βήμα 3: Εντοπισμός διαθέσιμων μετοχών προς δανεισμό

Πριν πραγματοποιηθεί η ανοικτή πώληση, ο χρηματιστής πρέπει να διαπιστώσει ότι υπάρχουν μετοχές οι οποίες μπορούν να δανειστούν.

Οι μετοχές μπορεί να προέρχονται:

• από λογαριασμούς άλλων πελατών,
• από θεσμικούς επενδυτές,
• από επενδυτικά κεφάλαια,
• ή από οργανισμούς που δραστηριοποιούνται στον δανεισμό τίτλων.

Στις σύγχρονες χρηματιστηριακές πλατφόρμες, η διαδικασία πραγματοποιείται συνήθως αυτοματοποιημένα.

Βήμα 4: Καταχώριση της εντολής short

Ο επενδυτής δίνει εντολή πώλησης των δανεισμένων μετοχών.

Μπορεί να χρησιμοποιήσει:

• εντολή αγοράς, ώστε η πώληση να πραγματοποιηθεί άμεσα στην καλύτερη διαθέσιμη τιμή,
• ή οριακή εντολή, με την οποία καθορίζει την ελάχιστη τιμή στην οποία επιθυμεί να πουλήσει.

Βήμα 5: Παρακολούθηση της θέσης

Από τη στιγμή που η θέση ανοίξει, ο επενδυτής πρέπει να παρακολουθεί στενά:

• την τιμή της μετοχής,
• τις απαιτήσεις του margin account,
• τους τόκους του δανεισμού,
• τις χρεώσεις δανεισμού των τίτλων,
• τις ειδήσεις για την εταιρεία,
• και τις γενικότερες συνθήκες της αγοράς.

Εάν η τιμή της μετοχής μειωθεί, η θέση αποκτά κέρδη. Εάν αυξηθεί, οι ζημίες διευρύνονται.

Βήμα 6: Κλείσιμο της θέσης

Για να κλείσει τη θέση, ο επενδυτής αγοράζει από την αγορά τον ίδιο αριθμό μετοχών που είχε προηγουμένως πουλήσει.

Στη συνέχεια, οι μετοχές επιστρέφονται στον δανειστή.

Ιδανικά, η επαναγορά πραγματοποιείται σε χαμηλότερη τιμή από την αρχική πώληση.

Βήμα 7: Αξιολόγηση της συναλλαγής

Μετά το κλείσιμο της θέσης, ο επενδυτής αξιολογεί:

• αν η πρόβλεψή του ήταν σωστή,
• αν ο χρόνος εισόδου και εξόδου ήταν κατάλληλος,
• πόσο επηρέασαν την απόδοση τα έξοδα,
• και αν η διαχείριση κινδύνου ήταν αποτελεσματική.

Διαβάστε ακόμα: Τι είναι το Beta (β); Ο δείκτης που μετρά τον επενδυτικό κίνδυνο μιας μετοχής

Τι είναι το margin call

Εάν η τιμή της μετοχής αυξηθεί σημαντικά, η αξία του λογαριασμού του επενδυτή μπορεί να πέσει κάτω από το ελάχιστο απαιτούμενο επίπεδο.

Τότε ο χρηματιστής εκδίδει ένα margin call, δηλαδή απαίτηση για πρόσθετα κεφάλαια.

Ο επενδυτής καλείται να:

• καταθέσει επιπλέον χρήματα,
• προσθέσει αποδεκτούς τίτλους ως εγγύηση,
• ή κλείσει μέρος ή το σύνολο της θέσης.

Εάν δεν ανταποκριθεί, η χρηματιστηριακή εταιρεία μπορεί να κλείσει αυτόματα τη θέση, αγοράζοντας τις μετοχές στην τρέχουσα τιμή, ακόμη και αν αυτό συνεπάγεται μεγάλη ζημία.

Παράδειγμα short selling με κέρδος

Έστω ότι ένας επενδυτής πιστεύει πως η μετοχή της εταιρείας XYZ, η οποία διαπραγματεύεται στα €50, θα υποχωρήσει.

Δανείζεται και πουλά 100 μετοχές:

100 × €50 = €5.000

Μία εβδομάδα αργότερα, η εταιρεία ανακοινώνει απογοητευτικά οικονομικά αποτελέσματα και η τιμή πέφτει στα €40.

Ο επενδυτής αγοράζει ξανά τις 100 μετοχές:

100 × €40 = €4.000

Το μικτό κέρδος είναι:

€5.000 – €4.000 = €1.000

Από αυτό το ποσό πρέπει να αφαιρεθούν:

• οι προμήθειες,
• οι τόκοι του margin account,
• τα έξοδα δανεισμού,
• και τυχόν φόροι.

Παράδειγμα short selling με ζημία

Ας υποθέσουμε ότι, αντί να υποχωρήσει, η τιμή της μετοχής αυξάνεται στα €65, επειδή μια ανταγωνιστική εταιρεία ανακοινώνει πρόταση εξαγοράς.

Ο επενδυτής πρέπει να αγοράσει 100 μετοχές στα 65 ευρώ:

100 × €65 = €6.500

Είχε εισπράξει από την αρχική πώληση €5.000.

Η ζημία του είναι:

€5.000 – €6.500 = –€1.500 

Και πάλι, στο ποσό αυτό προστίθενται οι τόκοι, οι προμήθειες και τα έξοδα δανεισμού.

Γιατί οι ζημίες μπορεί να είναι απεριόριστες

Όταν κάποιος αγοράζει μια μετοχή στα €50, η μεγαλύτερη δυνατή ζημία του είναι €50 ανά μετοχή, στην ακραία περίπτωση που η τιμή μηδενιστεί.

Στο short selling, όμως, δεν υπάρχει ανώτατο όριο στην τιμή μιας μετοχής.

Μια μετοχή που πωλήθηκε στα 50 ευρώ μπορεί να αυξηθεί:

• στα €100,
• στα €500,
• στα €1.000,
• ή ακόμη υψηλότερα.

Ο short seller παραμένει υποχρεωμένος να την αγοράσει ξανά για να την επιστρέψει στον δανειστή. Για αυτό ο θεωρητικός κίνδυνος ζημίας είναι απεριόριστος.

Πότε επιλέγουν οι επενδυτές το short selling

Σε πτωτική αγορά

Οι ανοικτές πωλήσεις εμφανίζουν μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας όταν η συνολική αγορά βρίσκεται σε σταθερή καθοδική πορεία.

Σε μια ισχυρή ανοδική αγορά, ακόμη και οι μετοχές προβληματικών εταιρειών μπορεί να αυξάνονται λόγω του γενικότερου θετικού κλίματος.

Όταν επιδεινώνονται τα θεμελιώδη μεγέθη

Μια εταιρεία μπορεί να παρουσιάζει:

• επιβράδυνση εσόδων,
• μείωση κερδών,
• αύξηση κόστους,
• υπερβολικό χρέος,
• προβλήματα ρευστότητας,
• απώλεια μεριδίου αγοράς,
• ή αδυναμία προσαρμογής στον ανταγωνισμό.

Αυτά τα στοιχεία μπορεί να οδηγήσουν τους επενδυτές στην εκτίμηση ότι η μετοχή της είναι πιθανό να υποχωρήσει.

Όταν υπάρχουν πτωτικοί τεχνικοί δείκτες

Οι επενδυτές μπορεί να αναζητούν:

• διάσπαση σημαντικών επιπέδων στήριξης,
• καθοδική τάση,
• μειωμένο όγκο συναλλαγών στις ανοδικές κινήσεις,
• ή αρνητικές διασταυρώσεις κινητών μέσων όρων.

Ένα γνωστό παράδειγμα είναι ο death cross, όταν ο κινητός μέσος όρος των 50 ημερών πέφτει κάτω από εκείνον των 200 ημερών.

Όταν οι αποτιμήσεις θεωρούνται υπερβολικές

Ορισμένες φορές μια μετοχή, ένας κλάδος ή ολόκληρη η αγορά φτάνουν σε πολύ υψηλές αποτιμήσεις λόγω υπερβολικής αισιοδοξίας.

Η κατάσταση αυτή περιγράφεται συχνά ως priced for perfection: η τιμή προϋποθέτει ότι όλα θα εξελιχθούν ιδανικά.

Οι έμπειροι short sellers, ωστόσο, μπορεί να μην ανοίξουν αμέσως θέση. Συχνά περιμένουν να εμφανιστούν σαφή σημάδια ότι η ανοδική τάση έχει αντιστραφεί.

Διαβάστε ακόμα: Enterprise Multiple (EV/EBITDA): Ο πιο σημαντικός δείκτης αποτίμησης για μια επιχείρηση

Το short selling ως αντιστάθμιση κινδύνου

Η ανοικτή πώληση δεν χρησιμοποιείται μόνο για κερδοσκοπία. Μπορεί να λειτουργήσει και ως hedging, δηλαδή ως αντιστάθμιση κινδύνου.

Ένας διαχειριστής χαρτοφυλακίου μπορεί, για παράδειγμα, να διαθέτει πολλές μετοχές ενός κλάδου και να φοβάται μια προσωρινή πτώση.

Αντί να πουλήσει τις βασικές του τοποθετήσεις, μπορεί να ανοίξει μια short θέση σε:

• μια μετοχή του ίδιου κλάδου,
• έναν χρηματιστηριακό δείκτη,
• ή ένα σχετικό ETF.

Έτσι, οι αποδόσεις της short θέσης μπορούν να αντισταθμίσουν μέρος των ζημιών του υπόλοιπου χαρτοφυλακίου.

Η αντιστάθμιση, ωστόσο, έχει κόστος. Εάν η αγορά συνεχίσει να ανεβαίνει, η short θέση περιορίζει μέρος των κερδών.

Τα βασικά έξοδα του short selling

Τόκοι του margin account

Επειδή η συναλλαγή πραγματοποιείται με δανεισμό, ο επενδυτής πληρώνει τόκο όσο η θέση παραμένει ανοικτή.

Όσο περισσότερο διαρκεί η συναλλαγή, τόσο μεγαλύτερο γίνεται το κόστος.

Έξοδα δανεισμού μετοχών

Ορισμένες μετοχές είναι εύκολο να δανειστούν. Άλλες χαρακτηρίζονται hard to borrow, επειδή:

• υπάρχει πολύ υψηλή ζήτηση από short sellers,
• κυκλοφορούν λίγες διαθέσιμες μετοχές,
• ή οι κάτοχοί τους δεν είναι πρόθυμοι να τις δανείσουν.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η χρέωση δανεισμού μπορεί να γίνει ιδιαίτερα υψηλή και, σε ακραίες περιπτώσεις, να υπερβαίνει σε ετήσια βάση ακόμη και το 100% της αξίας της θέσης.

Μερίσματα

Εάν η εταιρεία καταβάλει μέρισμα όσο η short θέση είναι ανοικτή, ο short seller πρέπει να καταβάλει στον δανειστή ποσό αντίστοιχο με το μέρισμα.

Το ίδιο ισχύει στα ομόλογα για τους τόκους ή τα κουπόνια.

Προμήθειες και λοιπές χρεώσεις

Στο συνολικό κόστος μπορεί να περιλαμβάνονται:

• προμήθειες συναλλαγών,
• έξοδα χρηματιστηρίου,
• έξοδα δανεισμού τίτλων,
• φορολογικές επιβαρύνσεις,
• και κόστη μετατροπής συναλλάγματος.

Τι είναι το short squeeze

Το short squeeze είναι μια απότομη άνοδος της τιμής μιας μετοχής, η οποία αναγκάζει πολλούς short sellers να αγοράσουν τις μετοχές που είχαν πουλήσει, ώστε να περιορίσουν τις ζημίες τους.

Η διαδικασία μπορεί να εξελιχθεί ως εξής:

1. Μια μετοχή έχει πολλές ανοικτές short θέσεις.
2. Η τιμή της αρχίζει να αυξάνεται.
3. Οι short sellers καταγράφουν ζημίες.
4. Κάποιοι αναγκάζονται να αγοράσουν μετοχές για να κλείσουν τις θέσεις τους.
5. Οι πρόσθετες αγορές ωθούν την τιμή ακόμη υψηλότερα.
6. Περισσότεροι short sellers αναγκάζονται να καλύψουν τις θέσεις τους.
7. Η άνοδος επιταχύνεται.

Πρόκειται για έναν αυτοτροφοδοτούμενο κύκλο αγορών που μπορεί να προκαλέσει ακραίες διακυμάνσεις.

Το ιστορικό short squeeze της Volkswagen

Ένα από τα πιο γνωστά short squeezes σημειώθηκε στη μετοχή της Volkswagen το 2008.

Πολλοί επενδυτές είχαν ανοίξει short θέσεις, θεωρώντας ότι η τιμή της μετοχής θα υποχωρούσε.

Η Porsche ανακοίνωσε αιφνιδιαστικά ότι, μέσω μετοχών και παραγώγων, είχε αποκτήσει έλεγχο σε περισσότερο από το 70% της Volkswagen. Παράλληλα, περίπου το 20% ανήκε σε κρατικό φορέα που δεν σκόπευε να πουλήσει.

Αυτό σήμαινε ότι απέμεναν ελάχιστες ελεύθερα διαθέσιμες μετοχές για όσους έπρεπε να κλείσουν τις short θέσεις τους.

Η μαζική προσπάθεια επαναγοράς οδήγησε την τιμή από λίγο πάνω από τα €200 σε περισσότερα από €1.000. Για σύντομο διάστημα, η Volkswagen έγινε η πολυτιμότερη εισηγμένη εταιρεία στον κόσμο.

Η περίπτωση της GameStop

Η υπόθεση της GameStop το 2021 αποτέλεσε ένα ακόμη χαρακτηριστικό παράδειγμα.

Μεγάλα hedge funds είχαν δημιουργήσει εκτεταμένες short θέσεις στη μετοχή, θεωρώντας ότι η εταιρεία αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα.

Μικροεπενδυτές που συντονίστηκαν μέσα από διαδικτυακές κοινότητες άρχισαν να αγοράζουν μαζικά μετοχές και δικαιώματα προαίρεσης.

Η τιμή εκτοξεύθηκε και αρκετά επενδυτικά κεφάλαια υπέστησαν τεράστιες ζημίες, καθώς αναγκάστηκαν να αγοράσουν τις μετοχές σε πολύ υψηλότερες τιμές για να καλύψουν τις θέσεις τους.

Η υπόθεση αύξησε τον έλεγχο των ρυθμιστικών αρχών και αναζωπύρωσε τη συζήτηση για:

• τη διαφάνεια των short θέσεων,
• τη δύναμη των μικροεπενδυτών,
• τον ρόλο των διαδικτυακών κοινοτήτων,
• και τις πρακτικές των hedge funds.

Τι είναι το naked short selling

Στο κανονικό short selling, ο επενδυτής δανείζεται ή έχει εξασφαλίσει ότι μπορεί να δανειστεί τις μετοχές πριν τις πουλήσει.

Στο naked short selling, ο επενδυτής πουλά μετοχές χωρίς να τις έχει δανειστεί και χωρίς να έχει εξασφαλίσει ότι θα μπορέσει να τις παραδώσει.

Η πρακτική αυτή απαγορεύεται ή περιορίζεται αυστηρά σε πολλές αγορές, επειδή μπορεί:

• να δημιουργήσει τεχνητή προσφορά μετοχών,
• να ενισχύσει τη χειραγώγηση των τιμών,
• και να οδηγήσει σε αποτυχία παράδοσης των τίτλων κατά τον διακανονισμό.

Οι βασικοί δείκτες του short selling

Short interest

Το short interest δείχνει πόσες μετοχές μιας εταιρείας έχουν πωληθεί short και παραμένουν ακόμη ανοικτές.

Ένα υψηλό short interest μπορεί να σημαίνει ότι πολλοί επενδυτές είναι απαισιόδοξοι για τη μετοχή.

Μπορεί, όμως, να υποδηλώνει και αυξημένο κίνδυνο short squeeze.

Short interest ratio ή short float

Ο δείκτης συγκρίνει τον αριθμό των μετοχών που έχουν πωληθεί short με τον αριθμό των μετοχών που κυκλοφορούν ελεύθερα στην αγορά.

Ένα πολύ υψηλό ποσοστό σημαίνει ότι σημαντικό μέρος των διαθέσιμων μετοχών έχει χρησιμοποιηθεί σε ανοικτές πωλήσεις.

Days to cover

Ο δείκτης days to cover υπολογίζει πόσες ημέρες θα απαιτούνταν θεωρητικά για να κλείσουν όλες οι ανοικτές short θέσεις, με βάση τον μέσο ημερήσιο όγκο συναλλαγών.

Υπολογίζεται ως: