Όταν οι επενδυτές αναζητούν ιστορικά προηγούμενα για τη σημερινή έκρηξη της Τεχνητής Νοημοσύνης, συνήθως επιστρέφουν στη φούσκα των dot-com του 2000, στο κραχ του 1929 ή ακόμη και στη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008.
Από την Κίρκη | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Ίσως, όμως, κοιτάζουν σε λάθος εποχή.
Μια πολύ πιο ενδιαφέρουσα αναλογία βρίσκεται περίπου 150 χρόνια πίσω, όταν μια άλλη επαναστατική τεχνολογία υποσχόταν να αλλάξει τον κόσμο, τεράστια ποσά κεφαλαίων κατευθύνονταν στις απαραίτητες υποδομές και οι επενδυτές ήταν πεπεισμένοι ότι βρίσκονταν μπροστά σε μια νέα οικονομική εποχή.
Η τεχνολογία εκείνη δεν ήταν η AI. Ήταν ο σιδηρόδρομος.
Και η επενδυτική έκρηξη που δημιούργησε κατέληξε στον Πανικό του 1873, μία από τις σοβαρότερες χρηματοπιστωτικές κρίσεις του 19ου αιώνα. Το ενδιαφέρον είναι ότι οι επενδυτές της εποχής είχαν δίκιο σε ένα θεμελιώδες σημείο: οι σιδηρόδρομοι πράγματι άλλαξαν τον κόσμο.
Αυτό όμως δεν εμπόδισε πολλούς από αυτούς να χάσουν τα χρήματά τους.
Η AI του 19ου αιώνα
Σήμερα είναι δύσκολο να αντιληφθούμε πόσο επαναστατικός ήταν ο σιδηρόδρομος. Μείωσε δραματικά το κόστος μεταφοράς. Ένωσε αγορές που προηγουμένως ήταν απομονωμένες. Επέτρεψε τη δημιουργία νέων βιομηχανιών, άλλαξε το εμπόριο και την εφοδιαστική αλυσίδα και αύξησε την παραγωγικότητα ολόκληρων οικονομιών.
Ήταν, με τη σημερινή ορολογία, μια τεχνολογία γενικής χρήσης. Όπως ακριβώς υποστηρίζουν σήμερα οι αισιόδοξοι για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Και όπως συμβαίνει σήμερα με την AI, η νέα τεχνολογία απαιτούσε κάτι ακόμη: τεράστιες επενδύσεις σε υποδομές.
Τότε ήταν οι ράγες, οι γέφυρες, οι σταθμοί, οι ατμομηχανές και τα χιλιάδες χιλιόμετρα νέων σιδηροδρομικών γραμμών.
Σήμερα είναι: data centers, ημιαγωγοί, GPUs, δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, μονάδες παραγωγής ενέργειας και τεράστιες υπολογιστικές υποδομές.
Και στις δύο περιπτώσεις το επενδυτικό επιχείρημα μοιάζει εκπληκτικά: η τεχνολογία θα αλλάξει την οικονομία, επομένως πρέπει να κατασκευάσουμε σήμερα την υποδομή που θα χρειαστεί αύριο.
$600 δισ. τότε – περίπου $600 δισ. σήμερα
Η κλίμακα της επενδυτικής μανίας των σιδηροδρόμων ήταν τεράστια ακόμη και με τα σημερινά δεδομένα. Ο οικονομικός ιστορικός Liaquat Ahamed, στο βιβλίο του 1873: The Rothschilds, the First Great Depression, and the Making of the Modern World, επιχειρεί να μετατρέψει τα ποσά εκείνης της εποχής σε σημερινά μεγέθη.
Περίπου $500 εκατ. ετησίως διοχετεύονταν σε αμερικανικά σιδηροδρομικά ομόλογα στις αρχές της δεκαετίας του 1870. Αναλογικά με το μέγεθος της σημερινής οικονομίας, το ποσό αντιστοιχεί περίπου σε $600 δισ. τον χρόνο.
Η σύγκριση είναι εντυπωσιακή, επειδή βρίσκεται περίπου στην ίδια τάξη μεγέθους με τις επενδύσεις που σχεδιάζουν σήμερα οι μεγαλύτερες τεχνολογικές εταιρείες για την ανάπτυξη της AI και των σχετικών υποδομών. Το μάθημα του 1873, επομένως, δεν είναι ότι οι επενδυτές ενθουσιάστηκαν με μια τεχνολογία που αποδείχθηκε άχρηστη.
Συνέβη ακριβώς το αντίθετο. Ενθουσιάστηκαν υπερβολικά με μια τεχνολογία που πράγματι αποδείχθηκε επαναστατική.
Ο άνθρωπος που πόνταρε τα πάντα στον σιδηρόδρομο
Στην καρδιά της αμερικανικής ιστορίας βρισκόταν ο τραπεζίτης Jay Cooke. Ο Cooke ήταν ένας από τους σημαντικότερους χρηματοδότες της εποχής και είχε αποκτήσει τεράστια φήμη βοηθώντας την κυβέρνηση των ΗΠΑ να χρηματοδοτήσει τον Εμφύλιο Πόλεμο.
Το επόμενο μεγάλο στοίχημά του ήταν η Northern Pacific Railway. Το σχέδιο ήταν μεγαλειώδες: μια νέα σιδηροδρομική γραμμή που θα ένωνε την περιοχή των Μεγάλων Λιμνών με τον Ειρηνικό. Ο Cooke δεσμεύθηκε να συγκεντρώσει περίπου $100 εκατ. για το έργο. Σε σχέση με το μέγεθος της σημερινής παγκόσμιας οικονομίας, πρόκειται για ένα στοίχημα αξίας άνω του $1 τρισ.
Όμως η κατασκευή ήταν πολύ ακριβότερη και δυσκολότερη από τις αρχικές προβλέψεις. Μέχρι τις αρχές του 1873 είχε συγκεντρωθεί μόνο ένα μικρό μέρος των απαιτούμενων κεφαλαίων και είχε κατασκευαστεί λιγότερο από το ένα τρίτο της σχεδιαζόμενης γραμμής.
Και τότε άρχισε το πραγματικό πρόβλημα.
Όταν η χρηματοδότηση μιας μακροχρόνιας υπόσχεσης γίνεται επικίνδυνη
Καθώς γινόταν δυσκολότερη η πώληση νέων ομολόγων της Northern Pacific, ο Cooke άρχισε να χρησιμοποιεί κεφάλαια της ίδιας της τράπεζάς του για να κρατήσει το έργο ζωντανό. Η αναντιστοιχία ήταν επικίνδυνη.
Βραχυπρόθεσμα κεφάλαια χρηματοδοτούσαν ένα τεράστιο, μακροχρόνιο και μη ρευστοποιήσιμο project, του οποίου τα κέρδη - εάν έρχονταν - βρίσκονταν χρόνια στο μέλλον. Στις 18 Σεπτεμβρίου 1873, οι βασικοί πιστωτές του Cooke αρνήθηκαν να συνεχίσουν τη χρηματοδότηση.
Η Jay Cooke & Co. κατέρρευσε. Η αντίδραση ήταν εκρηκτική. Το Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης έκλεισε για δέκα ημέρες και οι επενδυτές άρχισαν να ξεφορτώνονται μαζικά σιδηροδρομικά ομόλογα. Μέσα στα επόμενα δύο χρόνια περίπου το ένα τρίτο των αμερικανικών σιδηροδρομικών ομολόγων είχε σταματήσει να πληρώνει τόκους.
Η κατασκευή νέων γραμμών κατέρρευσε. Και η κρίση εξαπλώθηκε πολύ πέρα από τους σιδηροδρόμους. Η τεχνολογία επέζησε. Οι επενδυτές όχι απαραίτητα.
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο μάθημα για τη σημερινή AI. Η Northern Pacific δεν αποδείχθηκε τεχνολογικό αδιέξοδο. Ο σιδηρόδρομος τελικά κατασκευάστηκε. Οι σιδηρόδρομοι έγιναν μία από τις σημαντικότερες υποδομές της αμερικανικής οικονομίας και δημιούργησαν τεράστια οικονομική αξία για περισσότερο από έναν αιώνα.
Όμως αυτό δεν έσωσε τους επενδυτές που είχαν χρηματοδοτήσει τα λάθος projects, με υπερβολικό χρέος και υπερβολικές αποτιμήσεις. Αυτό δημιουργεί μια κρίσιμη διάκριση: μια τεχνολογία μπορεί να αλλάξει τον κόσμο και ταυτόχρονα να αποδειχθεί κακή επένδυση στην τιμή που πλήρωσαν ορισμένοι επενδυτές.
Το ίδιο συνέβη έναν αιώνα αργότερα με το internet. Το internet όχι μόνο δικαίωσε τις προβλέψεις των αισιόδοξων της δεκαετίας του 1990, αλλά πιθανότατα άλλαξε την οικονομία περισσότερο απ’ όσο μπορούσαν να φανταστούν. Αυτό δεν εμπόδισε τον Nasdaq να καταρρεύσει όταν έσκασε η φούσκα των dot-com.
Και αν συμβεί κάτι αντίστοιχο στην AI;
Η σημερινή επενδυτική αλυσίδα είναι διαφορετική, αλλά η λογική της παρουσιάζει ομοιότητες:
καλύτερα AI models
→ μεγαλύτερη χρήση AI
→ περισσότερη υπολογιστική ισχύς
→ περισσότερες GPUs
→ περισσότερα data centers
→ μεγαλύτερη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας
→ περισσότερες επενδύσεις σε δίκτυα και παραγωγή ενέργειας
→ ακόμη μεγαλύτερο CAPEX.
Όσο οι δυνατότητες των μοντέλων βελτιώνονται γρήγορα και η ζήτηση αυξάνεται, η αλυσίδα μπορεί να δικαιολογείται.
- Τι γίνεται όμως εάν κάποιος κρίκος αποδειχθεί ασθενέστερος από τις προσδοκίες;
- Τι θα συμβεί εάν η βελτίωση των frontier models επιβραδυνθεί;
- Εάν οι επιχειρήσεις δυσκολευθούν να μετατρέψουν την AI σε πραγματική αύξηση κερδών;
- Εάν τα data centers που κατασκευάζονται σήμερα αποδειχθούν περισσότερα από όσα πραγματικά χρειάζεται η οικονομία;
- Ή εάν το κόστος της ενέργειας και του κεφαλαίου αυξηθεί σημαντικά;
Τότε το πρόβλημα δεν θα είναι ότι η AI "απέτυχε". Το πρόβλημα θα είναι ότι οι επενδυτές προεξόφλησαν υπερβολικά γρήγορα την επιτυχία της.
Υπάρχουν όμως και τεράστιες διαφορές με το 1873
Η ιστορική αναλογία έχει όρια. Οι σημερινοί τεχνολογικοί κολοσσοί δεν μοιάζουν με τις υπερχρεωμένες σιδηροδρομικές εταιρείες του 19ου αιώνα. Εταιρείες που βρίσκονται στο επίκεντρο του AI boom διαθέτουν τεράστιες ταμειακές ροές και ισχυρούς ισολογισμούς.
Επιπλέον, το σημερινό χρηματοπιστωτικό σύστημα διαθέτει κεντρικές τράπεζες, lender-of-last-resort μηχανισμούς, ασφάλιση καταθέσεων και πολύ ισχυρότερη εποπτεία. Και υπάρχει μία ακόμη θεμελιώδης διαφορά: Η AI ήδη λειτουργεί.
Χρησιμοποιείται στον προγραμματισμό, στην έρευνα, στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, στην εξυπηρέτηση πελατών και σε ολοένα περισσότερες επιχειρηματικές διαδικασίες.
Το ερώτημα επομένως δεν είναι τόσο: "Θα λειτουργήσει η AI;"
όσο: "Πόση οικονομική αξία θα δημιουργήσει και πόση από αυτή την αξία έχουν ήδη ενσωματώσει οι σημερινές αποτιμήσεις;"
Το πραγματικό μάθημα του 1873
Οι μεγάλες επενδυτικές φούσκες συχνά δεν δημιουργούνται γύρω από ανόητες ιδέες. Δημιουργούνται γύρω από πολύ καλές ιδέες που οι αγορές παίρνουν υπερβολικά στα σοβαρά.
- Οι σιδηρόδρομοι ήταν πραγματικοί.
- Το ηλεκτρικό ρεύμα ήταν πραγματικό.
- Τα αυτοκίνητα ήταν πραγματικά.
- Το internet ήταν πραγματικό.
- Και η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι επίσης πραγματική.
Αλλά η οικονομική αξία μιας τεχνολογίας και η χρηματιστηριακή αξία των εταιρειών που συνδέονται μαζί της είναι δύο διαφορετικά πράγματα. Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα που στέλνει το 1873 στους επενδυτές του 2026: Μπορείς να προβλέψεις σωστά το μέλλον και παρ’ όλα αυτά να χάσεις χρήματα επενδύοντας σε αυτό.
Η ιστορία των σιδηροδρόμων δεν μας λέει ότι η AI βρίσκεται αναγκαστικά σε φούσκα. Μας θυμίζει κάτι πολύ πιο χρήσιμο.
Ότι ακόμη και όταν μια τεχνολογική επανάσταση είναι πραγματική, παραμένουν τρία διαφορετικά ερωτήματα:
- Πόσο μεγάλη θα γίνει;
- Ποιος τελικά θα κερδίσει από αυτήν;
και, κυρίως,
- πόσο αξίζει να πληρώσει σήμερα ένας επενδυτής για τα κέρδη που υπόσχεται το αύριο;
Πηγή/έμπνευση: Financial Times – ανάλυση με αφορμή το βιβλίο του Liaquat Ahamed, «1873: The Rothschilds, the First Great Depression, and the Making of the Modern World».
Add comment
Comments