Οι 400 πλουσιότεροι Αμερικανοί διαθέτουν μυθική περιουσία $8 τρισ. Το ομοσπονδιακό κράτος όμως δημιουργεί έλλειμμα περίπου $2,1 τρισ. τον χρόνο. Ένα ακραίο αριθμητικό πείραμα δείχνει κάτι που συχνά χάνεται στη συζήτηση για τη φορολόγηση των δισεκατομμυριούχων: ακόμη και αν τους τα παίρναμε όλα, το δημοσιονομικό πρόβλημα των ΗΠΑ δεν θα εξαφανιζόταν.
Από τον Κέλσο | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Ας ξεκινήσουμε με μια πρόταση που κανένας σοβαρός πολιτικός στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχει καταθέσει: Να πάρει το κράτος ολόκληρη την περιουσία των 400 πλουσιότερων Αμερικανών.
Όχι 1%. Όχι 2%. Ούτε καν 10%. Το 100%. Σπίτια. Μετοχές. Επιχειρήσεις. Ομόλογα. Όλα. Πόσα χρήματα θα συγκέντρωνε; Περίπου $8 τρισ. Ένα ασύλληπτο ποσό. Μόνο που υπάρχει ένα πρόβλημα.
Το Congressional Budget Office εκτιμά πλέον ότι το ομοσπονδιακό έλλειμμα των ΗΠΑ για το οικονομικό έτος 2026 θα φτάσει περίπου $2,1 τρισ. Κάνουμε τη διαίρεση: $8 τρισ. ÷ $2,1 τρισ. = περίπου 3,8 χρόνια.
Αυτό είναι όλο.
Αν υποθέταμε ότι το σημερινό ετήσιο έλλειμμα παρέμενε σταθερό - μια σκόπιμα απλουστευτική υπόθεση - η ολοκληρωτική κατάσχεση του πλούτου των 400 πλουσιότερων ανθρώπων της Αμερικής θα αντιστοιχούσε σε λιγότερα από τέσσερα χρόνια ελλειμμάτων.
Μετά; Δεν υπάρχουν άλλα χρήματα να κατασχεθούν από αυτούς. Αλλά το έλλειμμα εξακολουθεί να υπάρχει. Και αυτή η απλή αριθμητική βρίσκεται στο κέντρο μιας από τις μεγαλύτερες οικονομικές και πολιτικές συζητήσεις της εποχής μας.
Οι 400 έγιναν πλουσιότεροι από ποτέ
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η συγκέντρωση πλούτου στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι εντυπωσιακή. Για να μπει κάποιος στη λίστα Forbes 400 το 2026 χρειάζεται πλέον περιουσία τουλάχιστον $4,4 δισ. Πριν από έναν χρόνο το όριο ήταν $3,8 δισ. Πριν από μία δεκαετία ήταν μόλις $1,7 δισ.
Συνολικά, οι 400 πλουσιότεροι Αμερικανοί διαθέτουν $8 τρισ. έναντι $6,6 τρισ. μόλις το 2025. Δηλαδή μέσα σε έναν χρόνο ο συνολικός πλούτος τους αυξήθηκε περίπου $1,4 τρισ. Στην κορυφή βρίσκεται ο Elon Musk. Η Forbes υπολόγισε την περιουσία του για τη λίστα του 2026 σε $908 δισ.
Ακολουθεί ο Jeff Bezos, ενώ ο Larry Page βρίσκεται στην τρίτη θέση με περίπου $278 δισ.
Οι 20 πλουσιότεροι Αμερικανοί μόνοι τους διαθέτουν συνολική περιουσία περίπου $4 τρισ. Οι αριθμοί είναι τόσο μεγάλοι ώστε σχεδόν παύουν να έχουν διαισθητικό νόημα. Και κάπου εκεί εμφανίζεται η προφανής ερώτηση: Γιατί να μη φορολογηθούν πολύ περισσότερο;
Ας τους φορολογήσουμε λοιπόν με 10%
Ο Jeff Hoopes, καθηγητής στο University of North Carolina και διευθυντής έρευνας του UNC Tax Center, έκανε ένα ενδιαφέρον πείραμα. Δεν χρησιμοποίησε φόρο περιουσίας 1%. Ούτε 2%. Υπέθεσε έναν ακραίο: 10% κάθε χρόνο. Και όχι για μία χρονιά. Για 10 συνεχόμενα χρόνια.
Ο Hoopes πήρε τις εκτιμήσεις περιουσίας της Forbes για το 2016 και το 2026, υπολόγισε τον ετήσιο ρυθμό αύξησης των περιουσιών και δημιούργησε ένα υποθετικό σενάριο στο οποίο επιβαλλόταν κάθε χρόνο φόρος περιουσίας 10%, ενώ η προ φόρου πορεία αύξησης του πλούτου παρέμενε ίδια.
Δεν πρόκειται για πρόβλεψη πραγματικής συμπεριφοράς. Είναι ένα stress test. Και τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά.
Elon Musk: από $908 δισ. στα $317 δισ.
Με βάση αυτό το υποθετικό μοντέλο, ο Elon Musk δεν θα είχε σήμερα $908 δισ. Θα είχε περίπου €317 δισ. Ο φόρος θα είχε αφαιρέσει τεράστιο μέρος της περιουσίας του. Περίπου δύο τρίτα σε σχέση με το υποθετικό αποτέλεσμα χωρίς τον φόρο.
Κι όμως θα εξακολουθούσε να διαθέτει $317 δισ. Ο Jeff Bezos θα είχε περίπου $132 δισ. Ο Larry Page $97 δισ. Ο Michael Dell $92 δισ. Δέκα χρόνια με έναν ετήσιο φόρο 10%. Και όλοι θα παρέμεναν εξαιρετικά πλούσιοι.
Αυτό οδηγεί στο πρώτο ενδιαφέρον συμπέρασμα του Hoopes: ένας φόρος περιουσίας μπορεί να μειώσει δραματικά μια τεράστια περιουσία χωρίς απαραίτητα να εξαφανίσει ούτε τον δισεκατομμυριούχο ούτε την οικονομική ισχύ που τη συνοδεύει.
Το πρώτο επιχείρημα: «Θα περιορίσουμε την πολιτική ισχύ»
Ένα από τα επιχειρήματα υπέρ της βαριάς φορολόγησης του ακραίου πλούτου δεν αφορά τα δημόσια έσοδα. Αφορά την πολιτική ισχύ.
Όταν ένας άνθρωπος διαθέτει εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια, μπορεί να χρηματοδοτήσει πολιτικές εκστρατείες, οργανώσεις, μέσα ενημέρωσης και πολιτικές πρωτοβουλίες σε κλίμακα απρόσιτη για τον μέσο πολίτη.
Το ερώτημα λοιπόν είναι: αν μειώσεις δραστικά την περιουσία του, περιορίζεις δραστικά και την πολιτική του επιρροή;
Το πείραμα του Hoopes δείχνει γιατί η απάντηση δεν είναι αυτονόητη. Ακόμη και με $317 δισ., ο Musk θα διέθετε οικονομικούς πόρους πολλαπλάσιους από όσους απαιτούνται για πολύ μεγάλη πολιτική δραστηριότητα.
Η μείωση μιας περιουσίας από τα $908 δισ. στα $317 δισ. είναι τεράστια. Αλλά από την άποψη της δυνατότητας χρηματοδότησης πολιτικών παρεμβάσεων, ο κάτοχος των $317 δισ. παραμένει εξαιρετικά ισχυρός.
Άρα ο φόρος μπορεί να μειώνει την περιουσιακή ανισότητα χωρίς αναγκαστικά να εξαλείφει την ανισότητα πολιτικής επιρροής. Τα δύο προβλήματα δεν είναι ταυτόσημα.
Το δεύτερο επιχείρημα: «Θα πληρώσουν το έλλειμμα»
Εδώ η αριθμητική γίνεται ακόμη πιο σκληρή. Οι 400 πλουσιότεροι Αμερικανοί διαθέτουν $8 τρισ. συνολικό πλούτο. Το εκτιμώμενο ομοσπονδιακό έλλειμμα για το 2026 ανέρχεται σε $2,1 τρισ. Και πρέπει να προσέξουμε κάτι.
- Τα $8 τρισ. είναι απόθεμα.
- Τα $2,1 τρισ. είναι ετήσια ροή.
Αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη οικονομική διάκριση ολόκληρης της συζήτησης. Η περιουσία μπορεί να φορολογηθεί. Αλλά όταν χρησιμοποιήσεις ένα απόθεμα για να χρηματοδοτήσεις μια επαναλαμβανόμενη δαπάνη, το απόθεμα μειώνεται. Το έλλειμμα όμως επανεμφανίζεται την επόμενη χρονιά. Και την επόμενη. Και την επόμενη.
Ο πιο ακραίος φόρος που δεν πρότεινε ποτέ κανείς
Ας επιστρέψουμε λοιπόν στο παράλογο πείραμά μας.
Ημέρα 1
Κατάσχεση ολόκληρης της περιουσίας των Forbes 400: +$8 τρισ.
Ετήσιο έλλειμμα -$2,1 τρισ.
Με τη μη ρεαλιστική υπόθεση ότι το έλλειμμα μένει αμετάβλητο: Μετά από περίπου 3,8 χρόνια $0. Τελείωσαν τα χρήματα. Και βέβαια το πραγματικό σενάριο θα ήταν πολύ πιο περίπλοκο. Οι περιουσίες αυτές δεν βρίσκονται σε τραπεζικούς λογαριασμούς ως μετρητά.
Μεγάλο μέρος τους αποτελείται από συμμετοχές σε επιχειρήσεις. Μια μαζική ρευστοποίηση θα άλλαζε τις τιμές των περιουσιακών στοιχείων, τη συμπεριφορά των επενδυτών, τις επιχειρηματικές αποφάσεις και πιθανότατα τα ίδια τα φορολογικά έσοδα.
Άρα τα 3,8 χρόνια δεν αποτελούν δημοσιονομική πρόβλεψη. Είναι σύγκριση μεγέθους. Και αυτό ακριβώς την κάνει χρήσιμη.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο τα έσοδα
Το Congressional Budget Office είχε αρχικά προβλέψει έλλειμμα περίπου $1,9 τρισ. για το 2026. Με τα νεότερα στοιχεία, η εκτίμηση αυξήθηκε στα περίπου στα $2,1 τρισ. Αλλά το πιο ανησυχητικό βρίσκεται μακρύτερα στον ορίζοντα.
Στο βασικό σενάριο του CBO, πριν από αυτή τη νεότερη αναθεώρηση, το ετήσιο έλλειμμα προβλεπόταν να φτάσει περίπου στα $3,1 τρισ. το 2036.
Και μεγάλο μέρος της επιδείνωσης προέρχεται από έναν λογαριασμό που γίνεται όλο και δυσκολότερο να ελεγχθεί: τους τόκους του δημόσιου χρέους.
Οι καθαρές πληρωμές τόκων εκτιμάται ότι θα αυξηθούν από περίπου $1 τρισ. το 2026 σε $2,1 τρισ. το 2036. Δηλαδή σε μία δεκαετία οι Ηνωμένες Πολιτείες ενδέχεται να πληρώνουν μόνο για τόκους περίπου όσο είναι σήμερα ολόκληρο το ετήσιο δημοσιονομικό τους έλλειμμα.
Εδώ βρίσκεται το πραγματικό δημοσιονομικό πρόβλημα.
Αυτό σημαίνει ότι ο φόρος περιουσίας «δεν δουλεύει»;
Η αριθμητική του Hoopes δεν αποδεικνύει ότι ένας φόρος περιουσίας δεν μπορεί να αυξήσει τα δημόσια έσοδα. Προφανώς μπορεί. Δεν αποδεικνύει ότι δεν μπορεί να μειώσει την καθαρή περιουσιακή ανισότητα.
Ένας φόρος 10% στο υποθετικό παράδειγμά του μειώνει την περιουσία του Musk από $908 δισ. στα $317 δισ. Αυτό είναι τεράστια αναδιανομή. Ούτε αποδεικνύει ότι οι σημερινοί φορολογικοί κανόνες είναι οι βέλτιστοι.
Οι υποστηρικτές μεγαλύτερης φορολόγησης των πολύ πλουσίων προβάλλουν διαφορετικά επιχειρήματα: ότι μεγάλο μέρος του πλούτου δημιουργείται από μη πραγματοποιημένα κεφαλαιακά κέρδη, ότι η φορολόγηση εισοδήματος από εργασία και η φορολόγηση μεγάλων περιουσιών λειτουργούν διαφορετικά, ότι η συγκέντρωση πλούτου δημιουργεί οικονομικές και πολιτικές ανισορροπίες, και ότι πρόσθετα έσοδα μπορούν να χρηματοδοτήσουν δημόσιες υπηρεσίες ή να μειώσουν μέρος του ελλείμματος.
Αυτά είναι διαφορετικά ερωτήματα.
Τι αποδεικνύει λοιπόν η αριθμητική;
Κάτι πολύ συγκεκριμένο. Δεν μπορείς να λύσεις ένα διαρθρωτικό δημοσιονομικό πρόβλημα αποκλειστικά φορολογώντας μια μικρή ομάδα ανθρώπων, όσο πλούσιοι κι αν είναι. Γιατί το αμερικανικό κράτος δεν έχει μόνο πρόβλημα κατανομής των φορολογικών βαρών. Έχει πρόβλημα κλίμακας.
Οι δαπάνες το 2026 προβλέπονταν από το CBO περίπου στα $7,4 τρισ. Τα έσοδα στα $5,6 τρισ. Αυτό δημιουργεί ένα τεράστιο διαρθρωτικό κενό. Και όταν το κενό μετριέται σε τρισεκατομμύρια κάθε χρόνο, ακόμη και οι μυθικές περιουσίες των δισεκατομμυριούχων αρχίζουν να μοιάζουν μικρότερες.
Ο φόρος 10% αποκαλύπτει και κάτι άλλο
Υπάρχει όμως μια δεύτερη ανάγνωση του πειράματος του Hoopes που είναι εξίσου ενδιαφέρουσα. Αν μπορείς να φορολογήσεις υποθετικά έναν άνθρωπο με 10% της περιουσίας του κάθε χρόνο επί μία δεκαετία και εκείνος εξακολουθεί να διαθέτει $317 δισ., τότε μπορεί κάποιος να χρησιμοποιήσει το ίδιο παράδειγμα προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Να πει: "Άρα υπάρχει τεράστιο περιθώριο μεγαλύτερης φορολόγησης χωρίς να πάψουν οι συγκεκριμένοι άνθρωποι να είναι εξαιρετικά πλούσιοι". Και θα έχει επίσης ένα αριθμητικό επιχείρημα. Αυτό είναι το ενδιαφέρον.
Το ίδιο stress test μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να υποστηρίξει δύο διαφορετικές πολιτικές θέσεις. Ο Hoopes βλέπει: "Ακόμη και με 10% φόρο παραμένουν τόσο πλούσιοι ώστε δεν εξαφανίζεται η πολιτική ισχύς τους".
Ο υποστηρικτής του φόρου μπορεί να απαντήσει: "Ακόμη και με 10% φόρο παραμένουν τόσο πλούσιοι ώστε προφανώς υπάρχει φοροδοτική δυνατότητα".
Και οι δύο μπορούν να κοιτάζουν τους ίδιους αριθμούς. Η διαφωνία βρίσκεται στον στόχο της πολιτικής.
Το λάθος είναι να ζητάμε από έναν φόρο να λύσει τα πάντα
Ίσως εδώ βρίσκεται το πραγματικό συμπέρασμα. Ένας φόρος περιουσίας μπορεί να σχεδιαστεί για να:
- αυξήσει τα έσοδα,
- μειώσει τη συγκέντρωση πλούτου,
- μεταβάλει τη φορολογική επιβάρυνση,
- ή περιορίσει ορισμένες μορφές συσσώρευσης περιουσίας.
Αλλά εάν του ζητήσουμε να εξαφανίσει ταυτόχρονα:
- την πολιτική ισχύ των δισεκατομμυριούχων,
- το ομοσπονδιακό έλλειμμα,
- το δημόσιο χρέος
- και τη μακροπρόθεσμη δημοσιονομική ανισορροπία,
η αριθμητική αρχίζει να καταρρέει.
Γιατί το πρόβλημα των Ηνωμένων Πολιτειών είναι πλέον πολύ μεγαλύτερο από το ερώτημα πόσο πρέπει να πληρώνουν οι πλούσιοι. Υπάρχει και ένα δεύτερο: "Πόσα μπορεί να ξοδεύει διαρκώς το κράτος σε σχέση με όσα εισπράττει;"
Οι δισεκατομμυριούχοι είναι πάμπλουτοι. Το αμερικανικό κράτος είναι μεγαλύτερο. Αυτό είναι ίσως το παράδοξο που αποκαλύπτουν καλύτερα οι αριθμοί. Ο Elon Musk με $908 δισ. μοιάζει σχεδόν απίστευτα πλούσιος. Οι Forbes 400 με $8 τρισ. μοιάζουν ακόμη περισσότερο. Αλλά απέναντί τους βρίσκεται ένας μηχανισμός που δαπανά περίπου: $7,4 τρισ. μέσα σε έναν μόνο χρόνο.
Και παρά τα τρισεκατομμύρια που εισπράττει σε φόρους, εξακολουθεί να χρειάζεται περίπου άλλα $2,1 τρισ. Για έναν ακόμη χρόνο. Και μετά έναν ακόμη. Και μετά έναν ακόμη.
Είναι απολύτως άτοπο να υποστηριχθεί ότι οι δισεκατομμυριούχοι μπορούν μόνοι τους να χρηματοδοτήσουν ένα κράτος που δημιουργεί ελλείμματα τρισεκατομμυρίων κάθε χρόνο.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο χρήσιμο αποτέλεσμα του ακραίου πειράματος.
Πάρτε τα όλα από τους 400 πλουσιότερους Αμερικανούς. Θεωρητικά συγκεντρώσατε $8 τρισ. Με το σημερινό έλλειμμα, αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 3,8 χρόνια. Μετά δεν υπάρχουν πλέον Forbes 400 για να φορολογήσετε.
Το κράτος όμως εξακολουθεί να έχει λογαριασμούς να πληρώσει.
Add comment
Comments