Το 2032 τα αποθεματικά του Ταμείου Συντάξεων Γήρατος και Επιζώντων (OASI) στις ΗΠΑ προβλέπεται να εξαντληθούν. Τοταμείο θα μπορεί να καταβάλλει το 100% των προβλεπόμενων παροχών έως το Δ τρίμηνο εκείνης της χρονιάς. Μετά, οι δικαιούχοι θα λάβουν μικρότερα ποσά, εκτός αν αλλάξει ο νόμος.
Η συζήτηση συχνά παρουσιάζει την Κοινωνική Ασφάλιση σαν έναν κουμπαρά όπου φυλάσσονται οι εισφορές των σημερινών συνταξιούχων. Αυτή η εικόνα είναι παραπλανητική. Το σύστημα δεν λειτουργεί ως προσωπικός λογαριασμός: οι παροχές δεν αντιστοιχούν σε ένα συγκεκριμένο ποσό που έχει αποταμιεύσει κάθε εργαζόμενος για τον εαυτό του. Τα έσοδα και οι παροχές καθορίζονται από τον νόμο και από τα χρήματα που εισρέουν στο σύστημα.
Η αμερικανική νομολογία έχει επίσης κρίνει ότι οι παροχές Κοινωνικής Ασφάλισης δεν αποτελούν συμβατικό δικαίωμα αντίστοιχο με εκείνο ενός ιδιωτικού ασφαλιστηρίου.
Το Κογκρέσο μπορεί να αλλάξει τους όρους και τα ποσά τους με νομοθετική ρύθμιση. Η αξία των παροχών, επομένως, δεν εξαρτάται από το πόσα χρήματα κατέβαλε κάποιος όταν εργαζόταν, σαν να είχε δημιουργηθεί γι’ αυτόν ένα προσωπικό αποθεματικό.
Για να γίνει πιο κατανοητή αυτή η λογική, ας σκεφτούμε την Κοινωνική Ασφάλιση σαν μια συναλλαγή ανάμεσα σε δύο ανθρώπους.
Ένας εργαζόμενος περπατά στον δρόμο και τον σταματά ένας ληστής, που τον απειλεί με όπλο. "Δώσε μου τα χρήματά σου", του λέει. "Ξέρω ότι θα προτιμούσες να τα κρατήσεις. Αλλά θα κάνουμε συμφωνία: σε τριάντα χρόνια θα σου επιστρέψω περισσότερα από όσα σου παίρνω τώρα".
Ο εργαζόμενος παραδίδει τα χρήματα και περιμένει τριάντα χρόνια. Όταν πια πλησιάζει στη σύνταξη, συναντά ξανά τον ληστή στον ίδιο δρόμο και ζητά όσα του είχαν υποσχεθεί. Εκείνος απαντά ότι τα χρήματα δεν υπάρχουν πλέον.
"Υπάρχει, όμως, τρόπος να πάρεις κάτι", του λέει. "Τα παιδιά σου περνούν κι αυτά από εδώ. Μπορώ να τους πάρω χρήματα και να σου τα δώσω". "Εξαιρετική ιδέα", απαντά ο εργαζόμενος. "Πήγαινε να ληστέψεις τα παιδιά μου, για να πάρω πίσω όσα μου πήρες".
Αυτή είναι η βασική λογική ενός διανεμητικού συστήματος: οι εισφορές των σημερινών εργαζομένων χρηματοδοτούν τις σημερινές παροχές. Τα χρήματα δεν περιμένουν σε έναν ατομικό λογαριασμό για να επιστραφούν στους ίδιους ανθρώπους δεκαετίες αργότερα. Αν τα έσοδα από τις εισφορές δεν αρκούν, το Κογκρέσο πρέπει να αποφασίσει αν θα αυξήσει τη χρηματοδότηση, θα αλλάξει τις παροχές ή θα συνδυάσει τα δύο.
Με αυτή την έννοια, η Κοινωνική Ασφάλιση είναι μια μεταφορά πόρων μεταξύ γενεών, οργανωμένη από το κράτος και βάσει νόμου. Το ερώτημα δεν είναι απλώς ποιος "πλήρωσε" στο παρελθόν, αλλά ποιοι πληρώνουν σήμερα και ποια ποσά έχει αποφασίσει η πολιτεία να καταβάλει.
Οι νεότερες προβολές δείχνουν πόσο στενά συνδέεται η βιωσιμότητα του συστήματος με τον αριθμό των εργαζομένων. Οι διαχειριστές μείωσαν την εκτίμηση για τον συνολικό δείκτη γονιμότητας από 1,90 σε 1,75 παιδιά ανά γυναίκα και περιόρισαν επίσης τις εκτιμήσεις για την καθαρή μετανάστευση.
Οι αλλαγές αυτές οδηγούν σε μικρότερο προβλεπόμενο εργατικό δυναμικό, χαμηλότερη φορολογητέα μισθοδοσία και ασθενέστερη οικονομική παραγωγή μακροπρόθεσμα.
Λιγότεροι εργαζόμενοι σημαίνουν μικρότερη βάση εισφορών. Κι όταν οι εισφορές δεν επαρκούν για τις παροχές που έχουν προγραμματιστεί, η πολιτική επιλογή μεταφέρεται στους σημερινούς φορολογουμένους: να πληρώσουν περισσότερο, να δεχτούν χαμηλότερες παροχές ή να δουν το σύστημα να αλλάζει με κάποιον άλλο τρόπο.
Η διαγενεακή αυτή διάσταση δεν περνά απαρατήρητη από τους ίδιους τους πολίτες. Σε δημοσκόπηση του Cato Institute το 2025, το 89% των ερωτηθέντων άνω των 65 ετών τάχθηκε υπέρ της προστασίας των παροχών των σημερινών συνταξιούχων, ακόμη κι αν αυτό απαιτεί υψηλότερους φόρους για τους νεότερους εργαζομένους.
Για πολλές νεότερες οικογένειες, οι εισφορές αυτές προστίθενται σε ένα ευρύτερο φορολογικό βάρος που χρηματοδοτεί συντάξεις, Medicare, Medicaid και άλλα προγράμματα. Η πίεση γίνεται εντονότερη όταν η ίδια η δημογραφική εξέλιξη περιορίζει τον αριθμό των εργαζομένων που στηρίζουν το σύστημα.
Οι υψηλότεροι φόροι, όμως, δεν είναι η μόνη δυνατή απάντηση. Υπάρχουν και επιλογές περιορισμού των μελλοντικών δαπανών.
Μία πρόταση είναι να σταματήσουν οι ετήσιες αναπροσαρμογές των παροχών με βάση το κόστος ζωής, γνωστές ως COLA. Οι αυξήσεις αυτές έχουν στόχο να αντισταθμίζουν, εν μέρει, την άνοδο των τιμών. Το 2023, για παράδειγμα, η αναπροσαρμογή έφτασε το 8,7%.
Αν οι παροχές παρέμεναν σταθερές σε ονομαστικούς όρους, οι συνολικές δαπάνες του προγράμματος θα αυξάνονταν με βραδύτερο ρυθμό. Οι υποστηρικτές της πρότασης υποστηρίζουν επίσης ότι οι συνταξιούχοι θα ένιωθαν πιο άμεσα τη μείωση της αγοραστικής δύναμης που προκαλεί ο πληθωρισμός.
Διαβάστε ακόμα: Θα βρούν σύνταξη να εισπράξουν οι Γερμανοί;
Μια δεύτερη πρόταση είναι να αυξηθεί περαιτέρω η ηλικία επιλεξιμότητας, ενδεχομένως έως τα 75 έτη. Το επιχείρημα είναι ότι, καθώς το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται και οι δικαιούχοι λαμβάνουν παροχές για περισσότερα χρόνια, το όριο συνταξιοδότησης πρέπει να προσαρμοστεί στις δημογραφικές και δημοσιονομικές συνθήκες.
Τέτοιες αλλαγές δύσκολα προχωρούν πολιτικά. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ψηφοφόροι συμμετέχουν συχνά περισσότερο στις εκλογές, ενώ οι οργανώσεις που εκπροσωπούν τα συμφέροντά τους έχουν ισχυρή παρουσία στη δημόσια συζήτηση. Οι σημερινοί εργαζόμενοι, αντίθετα, είναι εκείνοι που καλούνται να στηρίξουν με τις εισφορές τους μεγάλο μέρος των παροχών.
Έτσι, το πραγματικό δίλημμα δεν είναι αν οι συνταξιούχοι "δικαιούνται" να πάρουν πίσω τα ίδια χρήματα που κατέβαλαν. Το σύστημα δεν λειτουργεί με ατομικές αποταμιεύσεις. Το πολιτικό δίλημμα είναι ποιοι θα χρηματοδοτήσουν τις παροχές, σε ποιο ύψος και με ποιο κόστος για τις επόμενες γενιές.
Add comment
Comments