«Απόλυτος σουρεαλισμός». Εννέα μήνες μετά τη σύλληψη του Nicolás Maduro από τις ΗΠΑ, ιστορικά στελέχη του τσαβισμού βλέπουν την προσωρινή πρόεδρο Delcy Rodríguez να συνεργάζεται με την Ουάσιγκτον, να κλείνει πετρελαϊκές συμφωνίες και να φωτογραφίζεται χαμογελαστή με τον Donald Trump. Για ορισμένους πρόκειται για εγκατάλειψη της κληρονομιάς του Hugo Chávez. Για άλλους, για μια αναγκαστική υποχώρηση που επιτρέπει στο κίνημα να παραμείνει στην εξουσία.
Από τον Δαίδαλο | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Για περισσότερο από δύο δεκαετίες, ο Mario Silva ήταν ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πρόσωπα της Μπολιβαριανής Επανάστασης. Παρουσίαζε την κρατικά χρηματοδοτούμενη τηλεοπτική εκπομπή "La Hojilla", είχε συχνά πίσω του το πορτρέτο του Hugo Chávez και είχε φτάσει στο σημείο να κάνει τατουάζ στον αριστερό του καρπό την χαρακτηριστική υπογραφή του "El Comandante". Ήταν, με άλλα λόγια, δύσκολο να βρεθεί πιο αφοσιωμένος υπερασπιστής του τσαβισμού.
Σήμερα η εκπομπή του έχει κοπεί. Και ο ίδιος χρησιμοποιεί το YouTube για να επιτίθεται στην κυβέρνηση που κάποτε θα θεωρούσε πολιτική συνέχεια της επανάστασης. Ο λόγος έχει όνομα: Delcy Rodríguez. Και πίσω από αυτήν βρίσκεται ένα ακόμη πιο απροσδόκητο όνομα: Donald Trump.
«Νιώθω ότι ο κόσμος καταρρέει γύρω μου»
Ο Silva δεν κρύβει την απογοήτευσή του. Μιλώντας στον Tom Phillips του Guardian από το στούντιο του σπιτιού του στα βουνά έξω από το Καράκας, περιγράφει μια βαθιά αίσθηση απογοήτευσης για την κατεύθυνση που έχει πάρει η χώρα. Από τότε που έχασε την τηλεοπτική εκπομπή του, καταγγέλλει διαδικτυακά αυτό που θεωρεί παράδοση της Βενεζουέλας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Για έναν άνθρωπο που πέρασε πάνω από 20 χρόνια υπερασπιζόμενος ένα πολιτικό κίνημα θεμελιωμένο στην αντίσταση στον αμερικανικό "ιμπεριαλισμό", οι εικόνες των τελευταίων μηνών είναι δύσκολο να αφομοιωθούν.
Υψηλόβαθμοι Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν επισκεφθεί το Καράκας. Ανάμεσά τους ο επικεφαλής της CIA, ο πρόεδρος του Μικτού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων και ο υπουργός Ενέργειας Chris Wright. Και τον Σεπτέμβριο ήρθε η εικόνα που για τον Silva συμπύκνωνε τα πάντα: η Delcy Rodríguez δίπλα στον Donald Trump στη Νέα Υόρκη. Όταν την είδε, λέει ότι αρχικά αναρωτήθηκε αν είχε δημιουργηθεί από τεχνητή νοημοσύνη. Για εκείνον, αυτό που συνέβαινε ήταν "απόλυτος σουρεαλισμός".
Από το «Yankees go home» στη συνεργασία με την Ουάσιγκτον
Για να καταλάβει κανείς το μέγεθος της αλλαγής, πρέπει να θυμηθεί πάνω σε τι οικοδομήθηκε ο τσαβισμός. Ο Hugo Chávez εξελέγη το 1998 και σταδιακά μετέτρεψε την αντίθεση προς την αμερικανική επιρροή σε ένα από τα κεντρικά στοιχεία της πολιτικής ταυτότητας της Μπολιβαριανής Επανάστασης. Το πετρέλαιο βρισκόταν στον πυρήνα αυτής της αφήγησης. Η Βενεζουέλα διαθέτει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα πετρελαϊκά αποθέματα στον κόσμο και η κυβέρνηση Chávez παρουσίαζε συστηματικά την υπεράσπισή τους ως ζήτημα εθνικής κυριαρχίας.
Για χρόνια, το πολιτικό μήνυμα ήταν σαφές: η Ουάσιγκτον επιθυμεί τον έλεγχο του πετρελαίου και η επανάσταση αποτελεί το ανάχωμα που θα το αποτρέψει. Ακριβώς γι' αυτό η σημερινή εικόνα προκαλεί τέτοια αναστάτωση σε μέρος της παραδοσιακής βάσης του κινήματος.
Διαβάστε ακόμα: Ο Μαδούρο έπεσε "εκ των έσω"
Η 3η Ιανουαρίου άλλαξε τα πάντα
Η μεγάλη ανατροπή ήρθε στις 3 Ιανουαρίου 2026. Αμερικανικές ειδικές δυνάμεις πραγματοποίησαν επιχείρηση στη Βενεζουέλα και συνέλαβαν τον Nicolás Maduro, ο οποίος μεταφέρθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Delcy Rodríguez, μέχρι τότε αντιπρόεδρος του Maduro, ανέλαβε προσωρινά την προεδρία έπειτα από απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου. Την ημέρα εκείνη η ίδια είχε καταγγείλει την αμερικανική επιχείρηση ως στρατιωτική επίθεση και απαιτούσε την άμεση απελευθέρωση του Maduro. Λίγους μήνες αργότερα, όμως, η σχέση με την Ουάσιγκτον είχε αλλάξει δραματικά.
Η μεγάλη πετρελαϊκή συμφωνία
Στο επίκεντρο βρίσκεται η συμφωνία για το πετρέλαιο. Ο Trump την έχει παρουσιάσει ως τη μεγαλύτερη πετρελαϊκή συμφωνία στην ιστορία, ενώ η κυβέρνησή του επιδιώκει εκτεταμένη αμερικανική συμμετοχή στην ανασυγκρότηση και εκμετάλλευση της προβληματικής πετρελαϊκής βιομηχανίας της Βενεζουέλας. Η συμφωνία έχει συνδεθεί με 65 δισεκατομμύρια βαρέλια από τα αποθέματα της χώρας. Η Rodríguez απορρίπτει την κατηγορία ότι παραδίδει τους φυσικούς πόρους της Βενεζουέλας. Υποστηρίζει ότι η χώρα διατηρεί την ιδιοκτησία και την κυριαρχία επί των πόρων της και ότι η συνεργασία μπορεί να δημιουργήσει πάνω από $ 209 δισ. δημοσίων εσόδων, τα οποία θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν, μεταξύ άλλων, την υγεία και την εκπαίδευση.
Το επιχείρημά της είναι ουσιαστικά πραγματιστικό: η οικονομία χρειάζεται επενδύσεις, τεχνολογία, υποδομές και κεφάλαια.
«Λεηλασία ενός ολόκληρου έθνους»
Για τον Elías Jaua, όμως, τα πράγματα φαίνονται πολύ διαφορετικά. Ο πρώην αντιπρόεδρος και υπουργός Εξωτερικών του Chávez υποστηρίζει ότι στους παλιούς συντρόφους του συναντά πλέον απορία, διαφωνία και αγανάκτηση.Ο ίδιος περιγράφει την πετρελαϊκή συμφωνία ως πράξη λεηλασίας σε βάρος της χώρας. Δεν είναι μόνος. Ο Juan Barreto, πρώην δήμαρχος του Καράκας και πρώην μέλος του κυβερνώντος Ενωμένου Σοσιαλιστικού Κόμματος, θυμάται ότι στα πρώτα χρόνια της επανάστασης μια τέτοια συμφωνία θα ήταν σχεδόν αδιανόητη.
Το παλιό σύνθημα ήταν ότι, αν η Βενεζουέλα δεχόταν επίθεση, ούτε μία σταγόνα πετρελαίου δεν θα κατευθυνόταν προς την "αυτοκρατορία". Τώρα, υποστηρίζει, η εικόνα μοιάζει σχεδόν ανεστραμμένη. Κατά τον Barreto, η σχέση έχει μετατραπεί σε σχέση "κηδεμονίας".
Η φωτογραφία που συμβόλισε τη μεταμόρφωση
Και ύστερα ήρθε η Νέα Υόρκη. Στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ τον Σεπτέμβριο, Rodríguez και Trump συναντήθηκαν σε πολυτελές ξενοδοχείο του Μανχάταν. Φωτογραφήθηκαν μαζί χαμογελαστοί. Η Rodríguez χαρακτήρισε τη συνάντηση "ιστορική" και ανέφερε ότι συζήτησαν την ενίσχυση των διμερών σχέσεων και τη συνεργασία σε ενέργεια, εξορύξεις και ασφάλεια. Η εικόνα είχε ιδιαίτερο συμβολισμό. Μόλις λίγα χιλιόμετρα μακριά βρισκόταν φυλακισμένος ο Nicolás Maduro.
Και η πρώην αντιπρόεδρός του συζητούσε πλέον με τον Αμερικανό πρόεδρο που είχε διατάξει την επιχείρηση κατά την οποία συνελήφθη. Για τους επικριτές της μέσα στον τσαβισμό, ήταν μια εικόνα σχεδόν αδύνατο να φανταστούν λίγους μήνες νωρίτερα.
Υπάρχει όμως και άλλη ανάγνωση
Δεν πιστεύουν όλοι οι Τσαβιστές ότι η Rodríguez πρόδωσε την επανάσταση. Ο Héctor Rodríguez, σημαντικό στέλεχος του κινήματος, επικαλείται ένα επεισόδιο από την ίδια τη ζωή του Chávez. Μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 1992, ο μελλοντικός πρόεδρος αναγκάστηκε να υποχωρήσει. Κατά τον Héctor Rodríguez, αυτό δεν τον έκανε λιγότερο γενναίο ούτε σήμαινε ότι εγκατέλειψε τους στόχους του. Απλώς αναγνώρισε ότι ο συσχετισμός δυνάμεων είχε αλλάξει. Με αυτή την ανάγνωση, η σημερινή πολιτική δεν είναι ιδεολογική συνθηκολόγηση.
Είναι τακτική υποχώρηση.
«Delcy, προχώρα - Σε εμπιστεύομαι»
Υπάρχουν επίσης σαφείς ενδείξεις ότι η Rodríguez εξακολουθεί να διαθέτει οργανωμένη πολιτική στήριξη. Ενώ συναντούσε τον Trump στη Νέα Υόρκη, χιλιάδες άνθρωποι συμμετείχαν σε φιλοκυβερνητική διαδήλωση στο Καράκας. Το σύνθημα ήταν: "Delcy avanza, tú tienes mi confianza" - "Delcy, προχώρα. Σε εμπιστεύομαι". Ο υπουργός Εσωτερικών Diosdado Cabello παρουσίασε την επίσκεψή της στις ΗΠΑ ως επιτυχία. Υπήρχε όμως μια αξιοσημείωτη αλλαγή.
Σε αντίθεση με προηγούμενες συγκεντρώσεις, οι αναφορές στον Maduro ήταν περιορισμένες και οι εκκλήσεις για την απελευθέρωσή του πολύ λιγότερες. Σαν να αρχίζει το ίδιο το κυβερνών κίνημα να περνά στην επόμενη εποχή.
Ιδεολογία ή επιβίωση;
Εδώ βρίσκεται ίσως το πραγματικό πολιτικό ερώτημα. Ο Orlando Pérez, ειδικός στη Λατινική Αμερική στο University of North Texas, στο Dallas, αναγνωρίζει ότι υπάρχει πραγματική αγανάκτηση μεταξύ Τσαβιστών που θεωρούν ότι η κυβέρνηση εγκατέλειψε τις αντιιμπεριαλιστικές αρχές του Chávez. Υπάρχει όμως και μια πολύ πιο πεζή εξήγηση. Για αρκετά στελέχη που παρέμειναν στην εξουσία μετά την ανατροπή του Maduro, η συνεργασία με την Ουάσιγκτον μπορεί να αποτελεί ένα "αναγκαίο κακό".
Εάν η συμφωνία με τον Trump επιτρέπει στο κυβερνών κίνημα να διατηρήσει την πολιτική εξουσία και να εμποδίσει την αντιπολίτευση να την αναλάβει, η ιδεολογική δυσφορία μπορεί να θεωρηθεί αποδεκτό τίμημα. Με αυτή την ανάγνωση, ο τσαβισμός δεν μετατρέπεται ξαφνικά σε φιλοαμερικανικό κίνημα.
Προσπαθεί να επιβιώσει.
Το μεγάλο στοίχημα της Rodríguez
Αυτό όμως δημιουργεί ένα επικίνδυνο στοίχημα. Η Rodríguez πρέπει να αποδείξει ότι η προσέγγιση με τις ΗΠΑ προσφέρει πραγματικά οφέλη στους πολίτες. Περισσότερη παραγωγή πετρελαίου. Επενδύσεις. Θέσεις εργασίας. Καλύτερες δημόσιες υπηρεσίες. Βελτίωση του βιοτικού επιπέδου. Αν τα οφέλη αυτά γίνουν ορατά, μέρος της βάσης του τσαβισμού μπορεί να αποδεχθεί τον συμβιβασμό. Αν όχι, η αντίφαση ανάμεσα στη ρητορική δεκαετιών και στη σημερινή πολιτική μπορεί να γίνει πολύ δυσκολότερο να ελεγχθεί.
Προς το παρόν, πάντως, δεν υπάρχουν ενδείξεις μαζικής εξέγερσης της βάσης του τσαβισμού εναντίον της κυβέρνησης.
«Πού είναι τα όπλα;»
Ο Mario Silva θυμάται ιδιαίτερα τη νύχτα που άλλαξε ο κόσμος του. Τις πρώτες ώρες της 3ης Ιανουαρίου, καθώς οι αμερικανικές δυνάμεις επιχειρούσαν στο Καράκας, κινήθηκε, όπως λέει, ανάμεσα σε στρατηγικά σημεία της πόλης. Περίμενε αντίσταση. Περίμενε την επανάσταση που υπερασπιζόταν επί δύο δεκαετίες να πολεμήσει για την επιβίωσή της. Τελικά τηλεφώνησε στον διοικητή του σημείου στο οποίο είχε τοποθετηθεί. Ήθελε να μάθει πού βρίσκονταν τα όπλα. Η απάντηση που περιγράφει ότι έλαβε ήταν πολύ διαφορετική από όσα περίμενε: να πάει για ύπνο.
Για τον Silva, εκείνη ήταν ίσως η στιγμή κατά την οποία άρχισε να συνειδητοποιεί ότι κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια αλλαγή ηγεσίας είχε συμβεί.
Τι απέμεινε από την επανάσταση;
Ο Hugo Chávez πέθανε το 2013. Ο Nicolás Maduro βρίσκεται πλέον φυλακισμένος στις Ηνωμένες Πολιτείες. Και η Delcy Rodríguez, που επί χρόνια κατήγγελλε τον αμερικανικό "ιμπεριαλισμό", προσπαθεί σήμερα να ανοικοδομήσει την οικονομία της Βενεζουέλας σε συνεργασία με την κυβέρνηση Trump. Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ο τσαβισμός έχει τελειώσει. Ούτε ότι ολόκληρη η πολιτική του βάση έχει στραφεί εναντίον της Rodríguez.
Σημαίνει όμως ότι το κίνημα βρίσκεται αντιμέτωπο με ένα θεμελιώδες ερώτημα ταυτότητας: Μπορεί να εξακολουθεί να αποκαλείται Μπολιβαριανή Επανάσταση όταν συνεργάζεται στενά με τη δύναμη απέναντι στην οποία οικοδόμησε μεγάλο μέρος της πολιτικής του ταυτότητας; Για την Rodríguez, η απάντηση φαίνεται να είναι ότι οι κυβερνήσεις οφείλουν να προσαρμόζονται στους νέους συσχετισμούς και να σκέφτονται το μέλλον της χώρας.
Για τον Silva, τον Jaua, τον Barreto και άλλους παλιούς Τσαβιστές, το τίμημα αυτής της προσαρμογής μπορεί να είναι η ίδια η πολιτική κληρονομιά του Chávez.Και κάπου ανάμεσα στις δύο αυτές θέσεις βρίσκεται σήμερα ο τσαβισμός: ανάμεσα στην επανάσταση που υποσχέθηκε να αντισταθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην εξουσία που πρέπει τώρα να διαπραγματευτεί μαζί τους για να επιβιώσει.
Add comment
Comments